Samenvatting wijsbegeerte

= Wijsbegeerte
Inhoud cursus belangrijk (vragen examen komen uit cursus)
Cursus kunnen lezen is belangrijk --> wordt getest op examen
Examen bestaat uit 2 delen: 1e deel gesloten boek (concepten kunnen uitleggen in eigen
woorden)
2e deel open boek (cursus, notities, PowerPoint = niet echt
nuttig, alles mag)
Openvragen beantwoorden: 1. Kort vertellen waarover je het gaat hebben --> Kern van je
antwoord
2. Je uitleg geven
3. Conclusie
Pijltjes, streepjes… niet gebruiken op examen --> omdat,
echter.. wel
 Open boek
Tussentitels zijn belangrijk: kunnen zelfs examenvragen zijn
(Les: quote met schroevendraaier = belangrijk)
Wijsbegeerte sociolab = belangrijk --> voorbeeldvraag kwam op examen




Inhoudsopgave
0. Inleiding........................................................................................................................ 11
Hoofdstuk 1: Probleemstelling met Socrates............................................12
1. Het Griekse Mirakel....................................................................................................... 12
2. De zelfzekerheid van socrates......................................................................................14
2.1 De centrale idee in het leven van socrates..............................................................14
2.2 de apologie van socrates......................................................................................... 15
2.3 Het debat met de sofisten (Protagoras)...................................................................16
2.4 de neiging tot transcendentie en Socrates’ interpretatie ervan...............................17
5. Enkele vragen............................................................................................................ 18
3. Andere voorbeelden van zekerheid..............................................................................18
3.1 Mensenrechten........................................................................................................ 18
3.2 het onderscheid tussen mensen en alle andere wezens..........................................19
3.3 Persoonsidentiteit.................................................................................................... 19
3.4 Samenleving en politiek........................................................................................... 19
3.5 Menswetenschappen?.............................................................................................. 20
3.6 dezelfde vragen....................................................................................................... 21


1

, Hoofdstuk 2: Plato..................................................................................22
1. Socratisch karakter van plato’s werk............................................................................22
2. Mening en kennis.......................................................................................................... 23
2.1 Retoriek en discussie............................................................................................... 23
2.2 Kennis en discussie.................................................................................................. 23
3. de Ideeënleer................................................................................................................ 24
3.1 Kennis en werkelijkheid........................................................................................... 24
3.2 Twee werelden: het worden en het zijn...................................................................25
3.3 De ideeën................................................................................................................ 26
3.4 Betrekking tussen zijn en worden............................................................................26
4. Mens en maatschappij.................................................................................................. 27
4.1 geluk voor de mens................................................................................................. 27
4.2 Wat is een rechtvaardige maatschappij?.................................................................28
5. Besluit........................................................................................................................... 28
5.1 Plato’s visie op de werkelijkheid..............................................................................28
5.2 plato’s interpretatie van transcendentie: wetenschap en zingeving........................29
5.3 bezwaren tegen Plato’s interpretatie van transcendentie - algemeen en bijzonder;
onveranderlijk en veranderlijk.......................................................................................29
5.4 nieuwe filosofische distincties..................................................................................30
5.5 plato’s opvatting over taal.......................................................................................31
Hoofdstuk 3: Aristoteles..........................................................................31
1. Plato en Aristoteles....................................................................................................... 31
1.1 Aristoteles is een heel ander filosoof van plato........................................................31
1.2 aristoteles heeft twee bezwaren tegen de ideeënleer.............................................32
2. Drie fundamentele distincties.......................................................................................33
2.1 het principe van contradictie en de opvatting over taal...........................................33
2.2 substantie en accident............................................................................................. 33
2.3 vorm of essentie en materie....................................................................................34
2.4 act en potentie........................................................................................................ 35
3. Kan aristoteles aan plato ontsnappen?.........................................................................36
3.1 essentialisme........................................................................................................... 36
3.2 de analyse van ontstaan en van verandering..........................................................37
3.3 finalisme.................................................................................................................. 38
3.4 ethiek...................................................................................................................... 40
5. besluit........................................................................................................................... 41
Grieken en modernen..............................................................................41
2. de wetenschappelijke revolutie.....................................................................................41
2.3 een nieuwe wetenschap van de natuur...................................................................41


2

, hoofdstuk 4: descartes............................................................................42
1. twijfel en zekerheid....................................................................................................... 43
1.1 kennis is methodische kennis..................................................................................43
1.2 de methodische twijfel............................................................................................. 43
1.3 Ik denk, ik ben......................................................................................................... 44
1.4 een criterium voor zekere overtuigingen.................................................................44
1.5 lichaam en ziel......................................................................................................... 44
2. de idee van het volmaakte en objectiviteit...................................................................45
2.1 volledige zelfkennis vraagt een weg naar buiten.....................................................45
2.2 Bewijs voor het bestaan van God.............................................................................45
2.3 werkelijkheid en uitgebreidheid, het klompje was...................................................46
3. het project van descartes............................................................................................. 46
3.1 het project van zuiver onderzoek.............................................................................46
3.2 een neutrale voorstelling van de werkelijkheid........................................................47
3.3 de werkelijkheid op maat van de wetenschap.........................................................47
3.4 een interpretatie van transcendentie......................................................................47
4. ‘ik denk’ als zeker fundament van de kennis en ontdekking van de subjecitviteit........47
4.1 het privilege van de eerste persoon........................................................................48
4.2 subjectief en objectief.............................................................................................. 48
4.3 Filosofische distincties............................................................................................. 49
Hoofdstuk 5: spinoza...............................................................................50
1. De ontluistering door de moderne wetenschap............................................................50
1.1 de verbroken alliantie.............................................................................................. 50
1.2 reacties op de ontluistering.....................................................................................50
2. Cartesiaan.................................................................................................................... 51
2.1 de axiomatische methode.......................................................................................51
2.2 een visie op de werkelijjkheid naar het model van de geometrie............................51
3. Ethicus.......................................................................................................................... 52
3.1 Rationele en intuïtieve kennis..................................................................................52
3.2 ontluistering en aanvaarding...................................................................................53
Hoofdstuk 6: Hume.................................................................................54
1. Rationalisme en empirisme........................................................................................... 54
2. Hume’s theorie van de menselijke geest......................................................................54
2.1 inventaris van de percepties (impressies en ideeën)...............................................54
2.2 paradoxaal karakter van de levendigheid................................................................55
2.3 samengestelde percepties.......................................................................................56
3. scepticisme................................................................................................................... 56
3.1 causaliteit................................................................................................................ 57


3

, 3.2 de realiteit van de buitenwereld..............................................................................57
3.3 het ik....................................................................................................................... 58
4. de natuur...................................................................................................................... 58
5. Ethiek............................................................................................................................ 58
6. twee humes?................................................................................................................ 59
De moderne visie op de werkelijkheid, de redelijkheid en de tijd...............60
1. De moderne visie op de werkelijkheid..........................................................................60
2. De betekenis van ‘redelijk(heid)’ in de moderne filosofie.............................................60
3. Het ideaal van de verlichting........................................................................................61
3.1 Verlichting en kolonisatie......................................................................................... 62
3.2 devaluatie in plaats van transformatie....................................................................63
3.3 een voorbeeld van een moderne politieke doctrine: het sociale contract................63
3.4 een voorbeeld van een moderne ethiek: het utilitarisme.........................................65
3.5 de interpretatie van transcendentie in de verlichting..............................................67
3.7 het dilemma van de kritiek......................................................................................68
Hoofdstuk 7: kant...................................................................................68
1. het project van kant...................................................................................................... 68
1.1 filosofie als kritiek.................................................................................................... 68
1.2 De transcedentale methode....................................................................................69
1.3 hoe is empirische kennis mogelijk? analyse van zintuiglijkheid en verstand...........69
1.4 de copernicaanse revolutie......................................................................................70
2. een nieuwe interpretatie van het woord objectiviteit....................................................71
2.1 transcedentale eenheid van het ‘ik denk’................................................................71
2.2 Transcedentaal idealisme........................................................................................72
3. de rede......................................................................................................................... 72
3.1 het onvoorwaardelijke............................................................................................. 72
3.2 de antinomieën van de theoretische rede...............................................................73
3.3 ideeën als regulatieve principes..............................................................................74
3.4 dialectische schijn.................................................................................................... 74
4. Ethiek, vrijheid en de wereld......................................................................................... 74
4.1 vrijheid en moraliteit................................................................................................ 74
4.2 praktisch en theoretische rede................................................................................75
5. Is kant een modern filosoof?......................................................................................... 76
1. breuk......................................................................................................................... 76
5.2 continuïteit.............................................................................................................. 77
5.3 dilemma’s van de moderne tijd...............................................................................78
hoofdstuk 8: Friedrich Nietzsche..............................................................79
1. God is dood................................................................................................................... 79


4