Samenvatting Arbeidsrecht 1

Samenvatting Arbeidsrecht
 Parate kennis wordt bevraagd op examen = definities, stellingen = zowel open,
gesloten als meerkeuzevragen, casussen, …
 Alle andere delen = opzoeken kunnen zoeken in boek = openboekexamen
 GEEN HIERARCHIËN, VOLGORDE... KUNNEN GEVEN

Module 1: Inleiding en geschiedenis van het recht

Inleiding
Rechtshulp = verlenen van diensten in probleemsituaties die met behulp van regels van het recht
moeten benaderd worden

Welke?

- Algemene uitleg geven
- Advies en raad geven
- Doorverwijzen naar deskundige
- Bijstaan bij aanvragen
- Bemiddelen en onderhandelen
- Optreden als vertaler

Doelgroep

- Financieel
- Relationeel
- Intellectueel
- Wantrouwen t.o.v. juridische wereld
- Personeelswerk: werknemers en werkgevers

Definitie recht
- Gedragsregels
 Regels die zeggen hoe we ons moeten gedragen
 Gedragsregels is niet hetzelfde als rechtsregels
 Meestal verbod of gebod of toelating
 Iedereen in dezelfde situatie moet dezelfde regels volgen
Bijvoorbeeld: Vroeger geen gordels dus niet verplicht gordels te dragen. Daarna aantal
auto’s met gordel en zonder gordel dus mensen met gordel verplicht te dragen =
iedereen in dezelfde omstandigheden (auto met gordel) moet dezelfde regel volgen
(gordel aandoen).
- Die imperatief zijn = regels moeten nageleefd worden maar niet allemaal op dezelfde manier
nageleefd worden = gradatie
 Absoluut bindende rechtsregels = regels van recht moeten nageleefd worden als je de
regel overtreedt volgt er een sanctie
 Gewoon dwingend recht: Beschermen van privébelangen
Sanctie = relatieve nietigheid = enkel beschermde partij kan dit nietig verklaren.
Nietigheid kan gedekt worden = kan geldig verklaard worden.
Bijvoorbeeld: Minderjarige kan geen contract afsluiten maar hij koopt een
brommer en moet hiervoor een contract afsluiten.
Kenmerken:

1

,  De enige die hiertegen in kan gaan is diegene die beschermd wordt.
Bijvoorbeeld: Minderjarige kan dit alleen nietig verklaren dus de
verkoper kan hier niet op terugkomen
 Nietigheid kan gevraagd worden door de beschermende partij maar dit
moet niet
Bijvoorbeeld: Brommer wordt geleverd en niemand doet hier moeilijk
over dan is er geen probleem.
 Rechter kan dit niet zomaar nietig verklaren = mag niet optreden!
Bijvoorbeeld: Zaak komt door fout in brommer voor de rechter dan kan
rechter dit niet zelf nietig verklaren.
 Openbare orde/ goede zeden: Raakt de fundamenten van onze maatschappij
Sanctie: absolute nietigheid = iedereen die hier last van heeft kan dit nietig
verklaren. Nietigheid kan nooit gedekt worden = kan nooit geldig verklaard
worden.
Rechter moet nietigheid uitspreken!
Bijvoorbeeld: Je mag niet 2 keer tegelijk trouwen in België = geen bigamie
Bijvoorbeeld: Verbod op kinderarbeid
Bijvoorbeeld: Verbod Levenslange arbeidsovereenkomst
 Voorwaardelijk bindende rechtsregels = het aanvullend recht
 Dit moet alleen nageleefd worden als partijen niets anders afspreken =
voorwaardelijk bindend = op voorwaarden als er niets anders afgesproken is
Bijvoorbeeld: De boom moet 2 meter van de scheiding tussen 2 buren staan
maar de buren spreken 1 meter af en dan mag dit ook.
- Die opgelegd worden door de overheid
 Regel wordt pas rechtsregel als dit wordt opgelegd door de overheid en ook worden
gesanctioneerd door de overheid = recht niet in eigen handen tenzij bij wettige
zelfverdediging.
- Met het oog op een zekere maatschappelijke ordening = het regelt de samenleving, zo
kunnen mensen samenleven met elkaar.
 Het regelt een bepaalde maatschappij = anders in andere landen.
Bijvoorbeeld: geen abortuswet in een katholiek land

Bepaling van het sociaal recht: Wat is sociaal recht?
Arbeidsrecht
= Nood aan regels om werknemers te beschermen

- Individueel arbeidsrecht
 Regels over de individuele verhouding tussen werkgever en werknemer op het werk
 Rechten en plichten van werknemer naar werknemer en omgekeerd!
 Voorbeelden: loon, afwezigheid, ziekte, …
 Bijvoorbeeld: loonbeschermingsrecht: je hebt recht op betaling van loon 1 keer per
maand
- Collectief arbeidsrecht
 Regels over de collectieve verhoudingen tussen vakbonden en werkgeverorganisatie
 Dit gaat over groepen van werknemers en werkgevers




2

,  Sociaal overleg in België = overleg tussen sociale partners = de vakbonden, de
werknemersorganisaties en werkgeverorganisaties
 Vele rechten te danken aan sociaal overleg
 Regels uit wetten maar ook regels omdat vakbond hiervoor gestreden hebben
 Voorbeelden: CAO = collectieve arbeidsovereenkomst, NAR = paritair comité =
ondernemingsraad, vakbonden en werkgeversorganisaties

Sociale zekerheid
Klassieke sociale zekerheid
= Richt zich tot de werkende bevolking (= mensen die voor eigen inkomen zorgen) maar deze komen
door sociaal risico in de problemen en kunnen dan terugvallen op de sociale zekerheid

- Inkomen vervangende uitkeringen als ze zonder werk vallen
- Aanvullende/ kostendekkende uitkeringen als risico hoge kosten meebrengt

= Verzekering tegen sociale risico’s!

= Mensen moeten bepaalde welvaart behouden

- Kinderbijslag
- Werkloosheid
- Pensioen
- Ziekte en invaliditeit
- Arbeidsongevallen
- Beroepsziekten
- Jaarlijkse vakantie voor arbeiders

Bijvoorbeeld: Werkloosheidsuitkering bij wegvallen van werk

- Onze sociale zekerheid is 1 van de beste en steunt op 2 principes:
 Verzekering
 Verzekerd tegen sociale risico’s
 Alle mensen die werken zijn verplicht bijdrage te betalen aan sociale zekerheid = heb
je dan een sociaal risico voor dan kan je terugvallen op uitkeringen van sociale
zekerheid als je aan de voorwaarden voldoet
 Iedereen is verplicht om bij te dragen = werkend systeem
 Solidariteit
 Iedereen is solidair met iedereen want iedereen betaald verplicht bepaald
percentage aan de sociale zekerheid waar iedereen op kan terugvallen
 Veel kans op beroepsziekte of weinig, iedereen betaald evenveel dus hoge
risicogroepen zijn solidair met lage risicogroepen
 Solidariteit tussen verschillende generaties: mensen die werken betalen
pensioenen van mensen die niet meer werken/op pensioen zijn




3

, Bijstand
= Iedereen die zich in een situatie bevindt waardoor ze niet kunnen gaan werken

= Je hebt hier pas recht op als je onvoldoende bestaansmiddelen hebt = niet voldoet aan de
basisbehoeften waar je recht op hebt als mens

= Doet enkel naar armoedebestrijding door minimumloon te garanderen!

- Inkomensgarantie voor ouderen
- Tegemoetkomingen voor gehandicapten en hulp aan bejaarden
- Gewaarborgde kinderbijslag
- Leefloon

Bijvoorbeeld: Mensen met handicap die niet kunnen werken en minimumloon krijgen

Sociale zekerheid en bijstand
 ZIE SCHEMA!!
- Onderscheid
 Financiering
 Sociale zekerheid: bijdragen
 Bijstand: belastingen
 Voor wie
 Sociale zekerheid: bijdragen betalende bevolking afhankelijk van statuut
 Bijstand: principieel iedereen
 Methode
 Sociale zekerheid: verzekering
 Bijstand: bestaansmiddelenonderzoek
 Wat
 Sociale zekerheid: inkomen vervangende en kosten compenserende risico’s
 Bijstand: armoedebestrijding

Historiek sociaal recht
- Grote lijnen en stromingen kennen!!!
- Geen datums maar wel kunnen plaatsen in periodes met voorbeelden!!! = Situeren!
- Regels zowel voor arbeidsrecht als voor sociale zekerheid!

Voorgeschiedenis
- Jonge rechtstak = ontstaan 2de helft van de 19de eeuw = reactie op toenmalige
wantoestanden
 Voor deze tijd was er geen enkele vorm van bescherming van de werknemers
- Romeinen:
- Meester – slaaf
- Middeleeuwen
- Vroege middeleeuwen
 Heer – lijfeigene = lijfeigenschap
- Stedentijd
- Gilden = relatie die leek op werkgever/werknemer relatie = beroepsverenigingen van
ambachtslui



4