samenvatting Belgisch Publieksrecht (15/20)

BELGISCH PUBLIEKSRECHT
1. Inleiding
Wat is recht?
Definitie recht: een rationeel opgebouwd geheel van door de ovh uitgevaardigde en via
sancties afdwingbare normen die dienen tot organisatie, handhaving of herstel van de orde in
de samenleving
 Creëert orde: niet het recht van sterkste, maar de sterkte van het recht (iedereen
gelijk behandelt)
 Zorgt voor onderlinge samenhang: systeem met een eigen begrippen en
basiswaarden (2)
o Rechtszekerheid: wet is op iedereen van toepassing
o Willigheid: niet iedereen past de wet precies op dezelfde manier toe
 Kan worden afgedwongen door de ovh : als je de wet overtreedt  straf, maar 3
uitzonderingen
o Moraal: vb vegetarisch eten, maar dan toch een stuk vlees eten
o Religieus: vb een keer de zondag niet naar de kerk gaan
o Afspraken binnen familieverband: vb je was niet op het afgesproken uur thuis
o  geen straf
 Recht en maatschappij hebben een wederzijdse invloed op elkaar


Summa divisio Publieksrecht – Privaatrecht  het recht opdelen in 2 soorten
 Privaatrecht: regelt de relaties tussen burgers en bedrijven  privézaken
o Vb erfrecht, huwelijkscontracten, eigendomsrechten…
 Publieksrecht: regelt de relaties tussen de overheid en burgers + tussen overheden
o Vb grondrecht, vergunningen, belastingregels…
o Belangrijkste rechten binnen het publieksrecht: staatsrecht en bestuursrecht
 Summa divisio: er is dus een onderscheidt tussen de 2 rechten, maar in de praktijk is dit
moeilijker te zien

1.1De kernboodschap
België is een meergelaagde, democratische rechtsstaat in Europa  belangrijkste zin van de
cursus
 België is een federale staat met meerdere bestuursniveaus waar de macht verdeelt is
volgens democratische principes. Ook speelt België een rol in de EU, wat de invloed van
de Europese regelgeving op zijn systeem benadrukt.

1.2De Belgische staat
Een staat: een gebied met vaste grenzen, een bevolking en een overheid die regels maakt
Het ontstaan van staten  kan op 2 manieren gebeuren
 Oorspronkelijk ontstaan (terra nulius)
o Iemand claimde vroeger een stuk land en begon er een samenleving op te
bouwen
o Nu: niet meer mogelijk, want alle grond is al geclaimd
 Afgeleid ontstaan: kan op 4 manieren
o Dekolonisatie: een kolonie wordt onafhankelijk
 Congo bij België
o Secessie: een deel van het landt scheidt zich af en wordt een eigen staat
 België bij Nederland

, o Dismembratio: een staat valt uiteen in meerdere nieuwe staten
 Tsjechoslowakije in Tsjechië en Slowakije
o Fusie: 2 of meerdere landen worden 1 nieuwe staat
 Oost – en West-Duitsland
Het ontstaan van België
Congres van Wenen (1814)
 Na het CVW werd Europa opnieuw ingedeeld om oorlogen te voorkomen
  °bufferstaten tegen Frankrijk
o Vb VK der Nederlanden (1815) olv Willem I
 De zuidelijke provincies (ook België) raakte al snel ontevreden door:
o Economische tegenstellingen: het Z was economisch gericht & het N meer
handels gericht
o Politieke ondervertegenwoordiging: het zuiden voelde zich genegeerd in de
politiek
o Inmenging in de Kerk: Willem I bemoeide zich met het katholieke onderwijs
o Persvrijheid: Willem I beperkte de persvrijheid
o Taalconflict: hij wou het Nederlands versterken ten koste van het Frans

Monsterverbond van zuidelijke elites
 Samenwerking tussen de katholieken en liberalen tegen Willem I
 Katholieken: waren ontevreden over de inmenging van Willem I in de kerkelijke zaken
& onderwijs
 Liberalen: waren tegen de autoritaire regeerstijl van Willem I & tegen de beperkingen
op de persvrijheid
 °voorlopig bewind  riep in 1830 Belgische revolutie uit
Belgische revolutie (1830)
 Spanningen zorgden voor een uitbarsting in Brussel
 In een opera wordt er gezongen over het heilige hart van uw vaderland
 Gevoelige snaar geraakt bij de Belgen
 Opstand op straat voor hun onafhankelijkheid
 Kleine oorlog tussen Z & N
 Leger Willem I verslagen
  België onafhankelijk
MAAR: is nog niet juridisch om een onafhankelijke staat te worden = voorlopig
bewind
Wanneer kan je van een juridisch onafhankelijk staat spreken?
 4 constitutieve voorwaarden die noodzakelijk zijn om een staat te vormen
 Permanente bevolking
 Afgebakend gebied
o Het grondgebied van België is vastgelegd in het Verdrag van Maastricht (1843)
 Effectieve overheid
o De regering bestuurt het land en voert wetten uit op alle niveaus:
 Federaal/nationaal vb België
 Deelstaten vb Vlaamse ovh
 Lokaal Vb stad Gent
 Onafhankelijk
 5de voorwaarde?  1 declaratieve voorwaarde
 Internationale erkenning
o Andere landen moeten bevestigen dat ze een land ook echt als een staat zien
o Erkenning van België: via het Verdrag van Londen (1839)

, o Ookal voldoe je aan de 4 constitutieve voorwaarden, als je niet erkent wordt,
ben je geen staat




Gevolgen van het zijn van een staat (4)
 Rechtspersoonlijkheid
o Extern: vb verdragen sluiten
o Intern: vb belastingen heffen
 Soevereiniteit
o Extern: vb gelijkheid, non-interventie
o Intern: recht om eigen rechtsorde bepalen
 Artikel 33: de macht komt van het volk & artikel 34: je mag
samenwerken met landen
 Rechtsmacht
o = de juridische erkenning van de mogelijkheid om gezag uit te oefenen
o Uitvoeringshandel: de staat oefent zijn wetten uit
o Normerende handel
 Territoriaal, maar er zijn ook uitzonderingen
o Vb belastingwetten voor inwoners die in het buitenland wonen



1.3Een democratische rechtsstaat
Een democratische rechtsstaat: een systeem waarin de macht van de staat gebaseerd is op
vrijheid, gelijkheid en rechtvaardigheid. Het heeft deze kenmerken (5):
 Gezagsuitoefening:
o Absolutisme: de macht ligt bij 1 of een klein groepje personen 
machtsmisbruik (16e eeuw)
o Scheiding der machten  trias politica (vanaf verlichting) door Montesqieu
 Voorkomen dat 1 iemand te veel macht heeft
 Wetgevende macht: stelt wetten op
 Uitvoerende macht: voert de wetten uit en zorgt dat wetten
worden nageleefd
 Rechterlijke macht: onafhankelijke rechter die rechtvaardigheid
waarborgen
 De democratische rechtsstaat staat niet in de Grondwet, maar is duidelijk aanwezig
 Hoe de werking van de staat in elkaar zit staat wel in de grondwet
o Titel III: “de machten”
 Hoofdstuk II: de federale wetgevende macht
 Hoofdstuk III: de koning en de federale regering
 Hoofdstuk VI: de rechterlijke macht
 Geen echte scheiding der machten
o De 3 zijn niet volledig van elkaar gescheiden
o Ze hebben een systeem van wederzijdse controle en samenwerking (checks &
balances)
3 voorbeelden van checks & balances:
- Kamer (wetgevend) controleert de koning (uitvoeren)
- Koning kan de kamer ontbinden
- Rechters (rechterlijk) controleren beide machten

, o Soms een diffuse taakverdeling
 Sommige machten voeren taken uit, die normaal andere staatsmachten
zouden doen

 Verschuiving van het evenwicht: van tripolair naar bipolair
o Van drie staatsmachten  2 staatsmachten
 Wetgevend en uitvoerend werken samen
 Rechterlijk werkt alleen
 efficiënter bestuur van een staat



De ontwikkeling van een rechtsstaat (rule of law)
Rechtsstaat: de staat waarin de gezagsdragers gehouden zijn door het objectieve recht
waarvan zij de toepassing verzekeren, waarin de bevoegdheden van de gezagsdragers door
de fundamentele rechten en vrijheden van de burgers worden beperkt en waarbij de
rechtsregels afdwingbaar zijn voor een onafhankelijke rechtsbank
Er zijn 2 voorwaarden om een rechtsstaat te beoordelen:
 Formele voorwaarde
o De overheid moet zich aan de wet houden om machtsmisbruik te voorkomen
 Materiële voorwaarde
o Recht moet zeker en stabiel zijn
o Recht moet democratisch tot stand komen
o Recht moet grondrechten respecteren
o Recht moet afdwingbaar zijn door een onafhankelijke rechter

België voldoet aan alle voorwaarden voor een democratische rechtsstaat. Toch is er
wereldwijd een achteruitgang, waarbij sterke leiders de rechtsstaat niet navolgen
 Vb polen: de regering ontbond de rechterlijke macht, waardoor onafhankelijke
rechtspraak verdween
 Vb asielzoekers in België: asielzoekers kregen gelijk van de rechter, maar de overheid
handelde niet  schending van de grondwet

1.4Een meergelaagde staat in Europa
De federale staat, België  nationaal niveau
België was oorspronkelijk een unitaire staat en een meerderheidsdemocratie sinds 1831. Door
de spanningen tussen de Nederlands- en Franstalige veranderde dit (nederlandstaligen waren
in de minderheid  minder invloed)
 Taalstrijd: de Franstalige elite domineerde, er werd niet gekeken naar het Nederlands
o Na de gelijkheidswet werd Nederland officieel erkend (1898)
 Oplossing: de invoering van de taalgrens (1962)
o Noord: Nederlands
o Zuid: frans
o  basis voor federalisering
 Gevolg: België evolueerde van een unitaire  federale staat, maar nog steeds
spanningen
Unitair: de overheid heeft alle macht en beslist over het hele land
Federaal: de macht is verdeeld tussen de overheid en de deelstaten (Vlaanderen, Brussel,
Wallonië)
Consensusdemocratie