Histologie en cytologie - 1ste Bach Sem 2 KV
Samenvatting histologie & cytologie
Inleiding ___________________________________________________________________________________ 1
Celorganellen_______________________________________________________________________________ 1
Nucleus en nucleolus _______________________________________________________________________ 14
Apoptose en necrose _______________________________________________________________________ 28
Cytoskelet ________________________________________________________________________________ 36
Celverbindingen ___________________________________________________________________________ 44
Epithelia __________________________________________________________________________________ 56
Epithelia mannelijk genitaal stelsel ____________________________________________________________ 69
AP verslag ________________________________________________________________________________ 83
Kraakbeen _______________________________________________________________________________ 101
Botweefsel _______________________________________________________________________________ 106
Spierweefsels_____________________________________________________________________________ 121
Zenuwweefsel ____________________________________________________________________________ 130
Zintuigen ________________________________________________________________________________ 149
Immunologie en ontstekingen _______________________________________________________________ 150
Kankerimmunologie _______________________________________________________________________ 172
Stamcellen _______________________________________________________________________________ 173
Oog_____________________________________________________________________________________ 187
Bloed ___________________________________________________________________________________ 197
Signaaltransductie _________________________________________________________________________ 213
Inleiding
Examen:
- practicumdeel 50% vd punten
- 20 MC vragen met gisc. (vragen v vorige jaren)
- 2/4 open vragen (blackboard)
(mitose en meiose ook knnn: zelf herbekijken)
Celorganellen
Mitochondriën
Buitenste membr: zeer doorgankelijke
binnenste: minder permeabel
1
,Histologie en cytologie - 1ste Bach Sem 2 KV
Voorkomen:
• In alle eukaryote clln
⤷ meestal op plaatsen wr E ndg is
• Knnn tot 2/5 v cytoplasma innemen
⤷ zeer dynamisch, knnn aangemaakt w wanneer ndg
• Eivormig/langgerekt, soms vertakt
• Zeer heterogene verdeling over cytoplasma bij versch celtypes,
vaak ophoping in gebieden wr veel E verbruikt w
• # is afh v E behoefte vd cel (knnn splitsen en fusioneren)
⤷ giant mitochondria: bv alcoholiekers cel kan niet voorzien in E → giant w gemaakt
Bouw
→ dubbel membr met intermebr ruimte
→ membraan zeer fluide, dynamisch
⤷ drm cytoskelet vr stabiliteit
• Buitenste
⤷ transport v grote eiwitten, bevat veel transporteiwitten
⤷ permeabel vr niet al te grote molec
⤷ samenstelling intermembranire ruimte afspiegling v omliggend cytoplasma
⤷ bevat enzymen die conversie v bep substraten bewerkstelligen
⤷ bevat enzymen vr vetsynthese/vetzuurmetabolisme
• Binnenmembr
⤷ cristae → opp.vergroting tov matrix
→ om plaats te maken (vr gradienten over membranen veel enzymen ndg)
⤷ met transporters
⤷ bstt vr ¾ uit eiwittn (ademhalingsenzymen, transporteiwitten)
⤷ hoe hoger metabole activiteit v/e cel, hoe meer uitgesproken de plooiing
• Intermembranaire ruimte
• Matrix
⤷ bevat veel enzymen v vetzuuroxidatie en v deel v citroenzuurcyclus
⤷ ronde matrixkorrels = neerslagen v calcium en magnesiumzouten
⤷ hier gebeurt oxidatie v lipiden, oxidatie v pyruvaat en citroenzuurcycl
Bijzonderheden
→ Mitoch bevatten eigen circulair DNA en ribosomen
(en enzymen om prot te synthetiseren)
↓
mitoch knn dus instaan vr eigen groei en vermenigvuldiging
→ Mitochondriaal DNA en geassocieerde enzymen lijken sterk op deze die in bact vrkmn
→ # en grootte v mitoch kan veranderen wanneer E behoeft vd cel verandert
Functie
• Mitochondriale activiteit produceert ong 95% vd E die dng is vr in stand hdn vd cel
• Vormen ATP dr afbraak organische moleculen in reactieketen waarbij O2 verbruikt w en CO2
aangemakt
2
,Histologie en cytologie - 1ste Bach Sem 2 KV
• Metabolisme: katabool + anabool
Synthese v mitochondriale proteïnen
→ Meeste mitoch prot w buiten het organel geproduc
⤷ dr cytosolische ribosomen (= niet gebonden aan ER)
→ Opname dr binding aan receptor prot op het opp vd mitoch
⤷ via specifieke uptake-targetting sequences aan de neiuwe proteïnen
→ Aanwezigheid v dubbel memebr vereist vr sommige prot een sequentiële actie v
2 sequenties en 2 membraangebonden receptorsystemen
Ribosomen
Compleet functioneel ribosoom: - kleine subunit
- grote subunit
⤷ gemaakt in nucleolus
Maligne vs. benigne: - Celdeling → zeer arbeidsintensief, zeer veel eiwitten aanmaken
- kankercellen delen veel: dus veel eiwitprod
- veel ribosomen ndg
- grote nucleolus ndg (kenmerk maligne cel)
Alg kenm:
• Ronde/langerekte dltjs
• 2 subeenheden, ongelijke grote
• Voornaamste bestanddeel: rRNA
• Andere bestanddelen: 10tallen versch eiwitten
• 2 vormen: - memebraangebonden
⤷ produceren eiwitten in vesikels vr vrijgave
- vrije ribosomen
⤷ eiwitten vr intern gebruik
• Gevormd in nucleus
Functie:
1. Assemblage v aminozuren tot polypeptideketens (primair eiwit)
⤷ kmn in lumen terecht v ER
⤷ hierna ng veel posttranslationele modificaties
belangr: suikergroepen op plaatsen
2. Essentieel vr instandhouding vd cel
(Hormonen= eiwitten uitgescheiden in bloedbaan)
20 versch aminozuren
Ribosomen kmn meestal vr in groepjes: polyribosomen of polysomen
⤷ bij elkr gehdn dr streng mRNA
3
, Histologie en cytologie - 1ste Bach Sem 2 KV
Vorming v prot op ribosomen (in eukaryote clln!):
1. Initiatie
- versch initiatiefactoren
- assemblage v functioneel en competent ribosoom
- mRNA moet met startcodon (AUG= methionine) gepositioneerd z in P-site (peptidylsite)
en moet gepaard z met initiator-tRNA
2. Elongatie
- verschillende elongatiefactoren (EF) spelen een rol
- EF bindt met aminoacyl-tRNA, plaatst het op A-site
- binding met tRNA in P-site
- elongatie v petide
3. Terminatie:
- versch releasefactoren
- herkenning v stopcodons (UAG, UAA en UGA)
- beëindigen polypeptidesynthese
- release v proteïne v tRNA
4
Samenvatting histologie & cytologie
Inleiding ___________________________________________________________________________________ 1
Celorganellen_______________________________________________________________________________ 1
Nucleus en nucleolus _______________________________________________________________________ 14
Apoptose en necrose _______________________________________________________________________ 28
Cytoskelet ________________________________________________________________________________ 36
Celverbindingen ___________________________________________________________________________ 44
Epithelia __________________________________________________________________________________ 56
Epithelia mannelijk genitaal stelsel ____________________________________________________________ 69
AP verslag ________________________________________________________________________________ 83
Kraakbeen _______________________________________________________________________________ 101
Botweefsel _______________________________________________________________________________ 106
Spierweefsels_____________________________________________________________________________ 121
Zenuwweefsel ____________________________________________________________________________ 130
Zintuigen ________________________________________________________________________________ 149
Immunologie en ontstekingen _______________________________________________________________ 150
Kankerimmunologie _______________________________________________________________________ 172
Stamcellen _______________________________________________________________________________ 173
Oog_____________________________________________________________________________________ 187
Bloed ___________________________________________________________________________________ 197
Signaaltransductie _________________________________________________________________________ 213
Inleiding
Examen:
- practicumdeel 50% vd punten
- 20 MC vragen met gisc. (vragen v vorige jaren)
- 2/4 open vragen (blackboard)
(mitose en meiose ook knnn: zelf herbekijken)
Celorganellen
Mitochondriën
Buitenste membr: zeer doorgankelijke
binnenste: minder permeabel
1
,Histologie en cytologie - 1ste Bach Sem 2 KV
Voorkomen:
• In alle eukaryote clln
⤷ meestal op plaatsen wr E ndg is
• Knnn tot 2/5 v cytoplasma innemen
⤷ zeer dynamisch, knnn aangemaakt w wanneer ndg
• Eivormig/langgerekt, soms vertakt
• Zeer heterogene verdeling over cytoplasma bij versch celtypes,
vaak ophoping in gebieden wr veel E verbruikt w
• # is afh v E behoefte vd cel (knnn splitsen en fusioneren)
⤷ giant mitochondria: bv alcoholiekers cel kan niet voorzien in E → giant w gemaakt
Bouw
→ dubbel membr met intermebr ruimte
→ membraan zeer fluide, dynamisch
⤷ drm cytoskelet vr stabiliteit
• Buitenste
⤷ transport v grote eiwitten, bevat veel transporteiwitten
⤷ permeabel vr niet al te grote molec
⤷ samenstelling intermembranire ruimte afspiegling v omliggend cytoplasma
⤷ bevat enzymen die conversie v bep substraten bewerkstelligen
⤷ bevat enzymen vr vetsynthese/vetzuurmetabolisme
• Binnenmembr
⤷ cristae → opp.vergroting tov matrix
→ om plaats te maken (vr gradienten over membranen veel enzymen ndg)
⤷ met transporters
⤷ bstt vr ¾ uit eiwittn (ademhalingsenzymen, transporteiwitten)
⤷ hoe hoger metabole activiteit v/e cel, hoe meer uitgesproken de plooiing
• Intermembranaire ruimte
• Matrix
⤷ bevat veel enzymen v vetzuuroxidatie en v deel v citroenzuurcyclus
⤷ ronde matrixkorrels = neerslagen v calcium en magnesiumzouten
⤷ hier gebeurt oxidatie v lipiden, oxidatie v pyruvaat en citroenzuurcycl
Bijzonderheden
→ Mitoch bevatten eigen circulair DNA en ribosomen
(en enzymen om prot te synthetiseren)
↓
mitoch knn dus instaan vr eigen groei en vermenigvuldiging
→ Mitochondriaal DNA en geassocieerde enzymen lijken sterk op deze die in bact vrkmn
→ # en grootte v mitoch kan veranderen wanneer E behoeft vd cel verandert
Functie
• Mitochondriale activiteit produceert ong 95% vd E die dng is vr in stand hdn vd cel
• Vormen ATP dr afbraak organische moleculen in reactieketen waarbij O2 verbruikt w en CO2
aangemakt
2
,Histologie en cytologie - 1ste Bach Sem 2 KV
• Metabolisme: katabool + anabool
Synthese v mitochondriale proteïnen
→ Meeste mitoch prot w buiten het organel geproduc
⤷ dr cytosolische ribosomen (= niet gebonden aan ER)
→ Opname dr binding aan receptor prot op het opp vd mitoch
⤷ via specifieke uptake-targetting sequences aan de neiuwe proteïnen
→ Aanwezigheid v dubbel memebr vereist vr sommige prot een sequentiële actie v
2 sequenties en 2 membraangebonden receptorsystemen
Ribosomen
Compleet functioneel ribosoom: - kleine subunit
- grote subunit
⤷ gemaakt in nucleolus
Maligne vs. benigne: - Celdeling → zeer arbeidsintensief, zeer veel eiwitten aanmaken
- kankercellen delen veel: dus veel eiwitprod
- veel ribosomen ndg
- grote nucleolus ndg (kenmerk maligne cel)
Alg kenm:
• Ronde/langerekte dltjs
• 2 subeenheden, ongelijke grote
• Voornaamste bestanddeel: rRNA
• Andere bestanddelen: 10tallen versch eiwitten
• 2 vormen: - memebraangebonden
⤷ produceren eiwitten in vesikels vr vrijgave
- vrije ribosomen
⤷ eiwitten vr intern gebruik
• Gevormd in nucleus
Functie:
1. Assemblage v aminozuren tot polypeptideketens (primair eiwit)
⤷ kmn in lumen terecht v ER
⤷ hierna ng veel posttranslationele modificaties
belangr: suikergroepen op plaatsen
2. Essentieel vr instandhouding vd cel
(Hormonen= eiwitten uitgescheiden in bloedbaan)
20 versch aminozuren
Ribosomen kmn meestal vr in groepjes: polyribosomen of polysomen
⤷ bij elkr gehdn dr streng mRNA
3
, Histologie en cytologie - 1ste Bach Sem 2 KV
Vorming v prot op ribosomen (in eukaryote clln!):
1. Initiatie
- versch initiatiefactoren
- assemblage v functioneel en competent ribosoom
- mRNA moet met startcodon (AUG= methionine) gepositioneerd z in P-site (peptidylsite)
en moet gepaard z met initiator-tRNA
2. Elongatie
- verschillende elongatiefactoren (EF) spelen een rol
- EF bindt met aminoacyl-tRNA, plaatst het op A-site
- binding met tRNA in P-site
- elongatie v petide
3. Terminatie:
- versch releasefactoren
- herkenning v stopcodons (UAG, UAA en UGA)
- beëindigen polypeptidesynthese
- release v proteïne v tRNA
4
