etische perspectieve (filosofie) sociaal werk

Wat is het DOEL van filosofie
Geen Definitie – is wel een wetenschap
Het doel
 Filosofie wekt verwondering.
 Bevraagt zekerheden en vooronderstellingen.
 Relativeert kennis.
 Helpt de wereld en elkaar beter te begrijpen.
 Onderzoekt wat het betekent een goed mens te zijn.
 Werkt via disciplines zoals ethiek en epistemologie



Disciplines van Filosofie
Mensfilosofie
 Denkt na over wat het betekent om mens te zijn.
o Voorbeelden:
 Hebben mensen een vrije wil?
 Wat is de plek van de mens in het heelal?
Ethiek
 Onderzoekt wat goed is en hoe we goed kunnen handelen.
o Voorbeelden:
 Mag je iets slechts doen als het voor een goed doel is?
 Kun je het iedereen naar de zin maken?
Metafysica
 Vraagt zich af wat bestaan is.
o Voorbeelden:
 Kan ik het verleden veranderen als ik zou tijdreizen?
 Heb ik nog betekenis als ik alleen op de wereld ben?
Epistemologie
 Onderzoekt kennis en wat bepaalt of iets echt waar is.
o Voorbeelden:
 Kunnen we als mens alles weten?
 Wat is de bron van kennis?
Logica
 Bestudeert de regels van het denken, zoals in de wiskunde


Andere takken
o Taalfilosofie: Onderzoekt de betekenis en werking van taal.
o Politieke filosofie: Denkt na over rechtvaardigheid en macht.
o Wetenschapsfilosofie: Onderzoekt hoe wetenschap werkt en
wat kennis betekent.
o Milieufilosofie: Reflecteert op de relatie tussen mens en natuur.


De Sociaal Werk Mythe
 Mensbeelden: Het beeld dat men van mensen had, beïnvloedde sociale
interventies.
 Overheid en sociaal werk: Werkten samen om gezinnen te
onderzoeken en te beoordelen.
 Negatieve gevolgen: Mensen die als ‘slecht’ werden beschouwd,
konden bijvoorbeeld gedwongen worden gesteriliseerd.

, De Ideale Familie en Sociaal Werk
 Napoleon en het gezin: Hij vond dat mensen moesten trouwen en
kinderen krijgen om een sterke samenleving te bouwen.
 Sociaal werk en het perfecte gezin: Sociaal werkers hadden vaak
een vast beeld van hoe een goed gezin eruit zou moeten zien.
 Wat is een goed gezin?: Dit hangt af van cultuur, tijdperk en normen
in de samenleving.
 Kinderadoptie: Kinderen uit arbeidersgezinnen werden soms
weggehaald en geplaatst bij ‘betere’ gezinnen, volgens de heersende
idealen.


Racisme en kolonialisme
 Duitsland > mensen met een beperking joodse mensen kregen een
teken.


Onderdrukkend Sociaal Werk
 Mensen met mentale problemen: Werden vaak gezien als een last
voor de samenleving en moesten geïsoleerd worden.
 Rol van sociaal werkers: Ze werden ingezet om mensen ‘normaal’ te
laten gedragen in plaats van hen echt te helpen.


Filosofie en Sociaal Werk
Regels vs. Goed Handelen:
 Sociaal werkers komen soms in situaties waarin regels botsen met wat
goed is voor de cliënt. Bijvoorbeeld: een OCMW-medewerker die weet
dat een cliënt niet naar het CAW durft, maar toch helpt ondanks de
regels.
Ethische vragen
 Is goed handelen strikt de regels volgen, of betekent het doen wat écht
in het belang is van de cliënt?
Filosofische benadering:
o Dieper nadenken over morele keuzes, voorbij ondoordachte
meningen en vaststaande regels.
o Zoeken naar een tijdelijk, doordacht antwoord via dialoog en
eerlijke argumenten.
o Geen absolute waarheid, maar per situatie aftoetsen wat het juiste
is.


Filosofie en Sociaal Werk
Geen definitief antwoord: De synthese biedt tijdelijk vaste grond en maakt
handelen mogelijk
Voorbeeld:
o De gemeentelijk ambtenaar contacteert jou als sociaal werker
(straathoekwerker) omdat de hangjongeren in het park heel veel
overlast en angst veroorzaken bij de buurtbewoners.

, De Kunst van het ‘Niet-Weten’ – De Socratische Methode
Socrates & de Oude Grieken
 Begin van de westerse filosofie: Socrates wordt beschouwd als een
van de grondleggers.
 Filosofische vragen: Bijvoorbeeld: Waar komt alles vandaan?
 Filosofische methode: Kritisch nadenken en vragen stellen in plaats
van aannames te doen.
 Belangrijke elementen: Waarnemingen: Kijken naar de wereld om
ons heen.


Socrates was een Griekse filosoof (ca. 469–399 v.Chr.) en wordt
beschouwd als een van de grondleggers van de westerse filosofie. Hij
stelde voortdurend vragen om mensen kritisch te laten nadenken over
hun overtuigingen.


Socrates (470 – 399 v.Chr.)
Geen geschreven bronnen: Alles wat we over hem weten, komt van zijn
leerlingen, vooral Plato
De kunst van het niet-weten: Hij beweerde zelf niets te weten en stelde
juist vragen om anderen te laten nadenken.
Kennis zit in jezelf: Volgens Socrates heeft iedereen al kennis in zich, maar
moet die ontdekt worden.
Vroedvrouwtechniek:
 Hij zag zichzelf als een ‘vroedvrouw’ die helpt om kennis ‘geboren’ te
laten worden.
 Door vragen stellen (dialoog) komen mensen zelf tot inzichten


Socrates (470 – 399 v.c.) & ETHIEK
Ethiek: Hoe moet je je gedragen om een goede samenleving te realiseren?
Om het goede te doen moet je weten wat het goede is.
 Een goede samenleving begint bij goed gedrag.
 Om goed te doen, moet je eerst weten wat goed is.
 Waarden zoals naastenliefde en gelijkwaardigheid zijn niet
vanzelfsprekend.


De socratische methode/dialoog
Het Socratische gesprek is een poging om via een gesprek dat wordt
gestructureerd volgens bepaalde regels een gedragen en doordacht antwoord
te formuleren
op een filosofische vraag.
Gesprekspartners praten niet tegen, maar met elkaar (NIET argumenteren)


Een Socratisch gesprek is een gestructureerde dialoog waarbij deelnemers
samen nadenken over een filosofische vraag. Het doel is niet om te winnen in
een discussie, maar om samen tot een dieper inzicht te komen.