🎃
Samenvatting ICV1
Hoorcollege 1
Vooropgezette ideeën/aannames
Mensen doen bepaalde aannames
Wees kritisch ten opzichte van je eigen ideeën!
KRITISCH DENKEN
Wetenschappelijke Methode / Actieve
Wetenschappelijke Attitude
Geschiedenis van het biomedisch onderzoek
Van observatie naar verklaringen
1.1 Observeren
Natuurverschijnselen hebben altijd de mens gefascineerd, zoals
regenboog, getijden, onweer, vulkaanuitbarstingen, enzovoort.
Sommige fenomenen zijn vertrouwd, bijvoorbeeld: het vallen van
een voorwerp als we het loslaten.
Andere fenomenen zijn vreemd en inspireren tot verhalen, zoals de
film Sharknado (haaien die ronddraaien in een tornado).
Observaties / Verklaringen:
Romeinse geschiedschrijver Plinius de Oudere: regen van
vissen
Bijbelboek Exodus 8: plaag van kikkers
Hedendaagse wetenschappelijke verklaring: waterhozen (=
een draaiende luchtbeweging boven open water, een soort
tornado) die water én dieren opzuigen en kilometers verder
laten vallen.
Samenvatting ICV1 1
, 1.2 Verklaringen zoeken voor observaties
Mensen hebben altijd verklaringen gezocht voor natuurverschijnselen.
Voor "regens van dieren" werd gezegd: God zorgde hiervoor, of dat
tornado’s dieren omhoogzuigen en verder weg laten neerkomen.
Onweer: in vele culturen een god die voor de donder zorgt, zoals
Thor of Wodan.
6e eeuw v.Chr. Grieken: botsing van lucht met wolken
1637 – Descartes: hogere wolken botsen op lagere wolken
Benjamin Franklin (1706-1774): bliksem is een elektrische
ontlading (aangetoond met een experiment met een vlieger).
Redenering: als een elektrische vonk in het laboratorium een
geluid voortbracht, moet dit bij bliksem ook zo zijn
1888 - Hirn in Scientific American: bliksem verwarmt de lucht
en veroorzaakt geluid bij snelle uitzetting.
1.3 Ter illustratie: Nullius in Verba
Anekdote uit lezing van Hans Rosling, professor aan het Karolinska
Instituut in Zweden (video @ Toledo).
Rosling toont aan dat Zweedse professoren weinig weten over
internationale gezondheid. → dus geloof niemand zomaar
Royal Society: oudste wetenschappelijke academie ter wereld met
het motto Nullius in verba ("geloof niemand zomaar op zijn woord").
1.4 Kritisch denken
1. Hans Rosling’s anekdote toont aan:
Mensen hebben vaak vooropgezette ideeën over de wereld.
Ze kennen de werkelijkheid niet goed (misconcepties).
2. Gapminder Foundation (opgericht door Hans, Ola en Anna Rosling)
ontwikkelt software voor toegankelijke statistieken over gezondheid en
inkomen.
3. TED Talk (video @ Toledo): bespreking van wereldwijde misconcepties.
Samenvatting ICV1 2
, Welke misconcepties bestaan er over de wereld?
Hoe kunnen deze ontstaan?
Hoe zouden deze opgelost kunnen worden?
Er bestaan niet alleen misconcepties bij mensen, maar er is ook veel
misleidende informatie in de wereld
4. Michael Shermer (oprichter van The Skeptic Society): hoe misleidende
informatie te herkennen (video @ Toledo).
1.5 Voorbeeld: De Historie van het Atoommodel
Thomson’s atoommodel
Joseph John Thomson ontdekte in 1897 dat atomen deelbaar zijn en
negatieve deeltjes bevatten (elektronen).
"Plum pudding" model: negatieve elektronen in een positieve
ladingwolk.
Dit model werd later weerlegd door Ernest Rutherford.
Rutherford's experiment
Afvuren van positief geladen alfadeeltjes op een dunne goudfolie.
De meeste alfadeeltjes gingen recht door, maar sommigen
kaatsten af.
Conclusie: positieve lading geconcentreerd in de atoomkern.
Dit voorbeeld toont het belang van:
1. Experimentele toetsing
Samenvatting ICV1 3
, 2. Waarnemingen in tegenspraak met eerdere modellen
3. Kritisch nadenken
4. Het opstellen van een verfijnder model
2. Wat is wetenschap?
2.1 Verklaringen en wetenschap
Wanneer wordt een verklaring voor een verschijnsel wetenschap?
Het is moeilijk om een precieze definitie te geven van wetenschap, omdat
wetenschap heel breed is.
Wetenschap =
(1) duidt het proces aan waarmee kennis wordt vergaard
(wetenschappelijke methode: meer info @ “wetenschap in de praktijk”).
(2) het geheel aan kennis die voortkomt uit de wetenschappelijke
activiteit.
Eigenschappen waaraan wetenschap te herkennen is:
1. Wetenschap stelt vragen en geeft verklaringen die betrekking hebben
op de natuurlijke wereld.
Bvb.: Wat is een regenboog? Waarom worden we ziek? Waarom
drijft ijs op water?
Opgelet: Er zijn ook vragen waarop de wetenschap niet kan
antwoorden.
Bvb.: Wat is het doel van leven? Bestaat ‘de ziel’?
> Deze vragen hebben geen betrekking op de natuurlijke
wereld, maar zijn filosofische of supernatuurlijke kwesties.
2. Wetenschap werkt met testbare ideeën.
Stel: Een idee is niet testbaar. Dit betekent dat er ook geen
experimenten of waarnemingen kunnen gedaan worden ter
ondersteuning van het idee.
Bvb.: “Naast ons eigen universum is er nog een ander, parallel
universum, waarmee geen fysieke interactie plaatsvindt.” Door
Samenvatting ICV1 4
Samenvatting ICV1
Hoorcollege 1
Vooropgezette ideeën/aannames
Mensen doen bepaalde aannames
Wees kritisch ten opzichte van je eigen ideeën!
KRITISCH DENKEN
Wetenschappelijke Methode / Actieve
Wetenschappelijke Attitude
Geschiedenis van het biomedisch onderzoek
Van observatie naar verklaringen
1.1 Observeren
Natuurverschijnselen hebben altijd de mens gefascineerd, zoals
regenboog, getijden, onweer, vulkaanuitbarstingen, enzovoort.
Sommige fenomenen zijn vertrouwd, bijvoorbeeld: het vallen van
een voorwerp als we het loslaten.
Andere fenomenen zijn vreemd en inspireren tot verhalen, zoals de
film Sharknado (haaien die ronddraaien in een tornado).
Observaties / Verklaringen:
Romeinse geschiedschrijver Plinius de Oudere: regen van
vissen
Bijbelboek Exodus 8: plaag van kikkers
Hedendaagse wetenschappelijke verklaring: waterhozen (=
een draaiende luchtbeweging boven open water, een soort
tornado) die water én dieren opzuigen en kilometers verder
laten vallen.
Samenvatting ICV1 1
, 1.2 Verklaringen zoeken voor observaties
Mensen hebben altijd verklaringen gezocht voor natuurverschijnselen.
Voor "regens van dieren" werd gezegd: God zorgde hiervoor, of dat
tornado’s dieren omhoogzuigen en verder weg laten neerkomen.
Onweer: in vele culturen een god die voor de donder zorgt, zoals
Thor of Wodan.
6e eeuw v.Chr. Grieken: botsing van lucht met wolken
1637 – Descartes: hogere wolken botsen op lagere wolken
Benjamin Franklin (1706-1774): bliksem is een elektrische
ontlading (aangetoond met een experiment met een vlieger).
Redenering: als een elektrische vonk in het laboratorium een
geluid voortbracht, moet dit bij bliksem ook zo zijn
1888 - Hirn in Scientific American: bliksem verwarmt de lucht
en veroorzaakt geluid bij snelle uitzetting.
1.3 Ter illustratie: Nullius in Verba
Anekdote uit lezing van Hans Rosling, professor aan het Karolinska
Instituut in Zweden (video @ Toledo).
Rosling toont aan dat Zweedse professoren weinig weten over
internationale gezondheid. → dus geloof niemand zomaar
Royal Society: oudste wetenschappelijke academie ter wereld met
het motto Nullius in verba ("geloof niemand zomaar op zijn woord").
1.4 Kritisch denken
1. Hans Rosling’s anekdote toont aan:
Mensen hebben vaak vooropgezette ideeën over de wereld.
Ze kennen de werkelijkheid niet goed (misconcepties).
2. Gapminder Foundation (opgericht door Hans, Ola en Anna Rosling)
ontwikkelt software voor toegankelijke statistieken over gezondheid en
inkomen.
3. TED Talk (video @ Toledo): bespreking van wereldwijde misconcepties.
Samenvatting ICV1 2
, Welke misconcepties bestaan er over de wereld?
Hoe kunnen deze ontstaan?
Hoe zouden deze opgelost kunnen worden?
Er bestaan niet alleen misconcepties bij mensen, maar er is ook veel
misleidende informatie in de wereld
4. Michael Shermer (oprichter van The Skeptic Society): hoe misleidende
informatie te herkennen (video @ Toledo).
1.5 Voorbeeld: De Historie van het Atoommodel
Thomson’s atoommodel
Joseph John Thomson ontdekte in 1897 dat atomen deelbaar zijn en
negatieve deeltjes bevatten (elektronen).
"Plum pudding" model: negatieve elektronen in een positieve
ladingwolk.
Dit model werd later weerlegd door Ernest Rutherford.
Rutherford's experiment
Afvuren van positief geladen alfadeeltjes op een dunne goudfolie.
De meeste alfadeeltjes gingen recht door, maar sommigen
kaatsten af.
Conclusie: positieve lading geconcentreerd in de atoomkern.
Dit voorbeeld toont het belang van:
1. Experimentele toetsing
Samenvatting ICV1 3
, 2. Waarnemingen in tegenspraak met eerdere modellen
3. Kritisch nadenken
4. Het opstellen van een verfijnder model
2. Wat is wetenschap?
2.1 Verklaringen en wetenschap
Wanneer wordt een verklaring voor een verschijnsel wetenschap?
Het is moeilijk om een precieze definitie te geven van wetenschap, omdat
wetenschap heel breed is.
Wetenschap =
(1) duidt het proces aan waarmee kennis wordt vergaard
(wetenschappelijke methode: meer info @ “wetenschap in de praktijk”).
(2) het geheel aan kennis die voortkomt uit de wetenschappelijke
activiteit.
Eigenschappen waaraan wetenschap te herkennen is:
1. Wetenschap stelt vragen en geeft verklaringen die betrekking hebben
op de natuurlijke wereld.
Bvb.: Wat is een regenboog? Waarom worden we ziek? Waarom
drijft ijs op water?
Opgelet: Er zijn ook vragen waarop de wetenschap niet kan
antwoorden.
Bvb.: Wat is het doel van leven? Bestaat ‘de ziel’?
> Deze vragen hebben geen betrekking op de natuurlijke
wereld, maar zijn filosofische of supernatuurlijke kwesties.
2. Wetenschap werkt met testbare ideeën.
Stel: Een idee is niet testbaar. Dit betekent dat er ook geen
experimenten of waarnemingen kunnen gedaan worden ter
ondersteuning van het idee.
Bvb.: “Naast ons eigen universum is er nog een ander, parallel
universum, waarmee geen fysieke interactie plaatsvindt.” Door
Samenvatting ICV1 4
