1
Familiaalvermogensrecht
Inleiding
1. Relatievormen
- De vermogensrechtelijke regels zijn fundamenteel. Ons BW is opgebouwd o.b.v. een economische leer
(liberalisme): de regeling is erop gericht dat elk individu een vermogen kan ontwikkelen.
- Je maakt een keuze, en je weet wat die impliceert, dan ga je wel volgens die belangen moeten ageren:
bepaalde rechten zal je niet hebben, er komen misschien andere rechten in de plaats
1.1 SAMENWONINGSVORMEN ALS KOPPEL
- 3 vormen van samenwonen die het recht (er)kent
- Is er bij een ‘koppel’ altijd ‘samenwonen’?
- Altijd (enkel) een ‘koppel’?
1.2 HUWELIJK
- Enige vorm in de Code Napoléon van 1804
- Dominante vorm tot eind 20e eeuw
o Tot eind 20e eeuw was huwelijk de vorm van juridische organisatie van samenzijn tussen mensen
o Er zit echter ook een religieuze connotatie achter: elke samenleving met een sterke religie is
bijzonder streng wat betreft het hebben van een huwelijk.
- Plechtige rechtshandeling
- Verregaande rechtsgevolgen
- Ontwikkeling: greep samenleving neemt af, homohuwelijk, loskoppeling van verticale relaties
(opvoedingskader)
o Er hebben heel wat evoluties plaatsgevonden doorheen de tijd: vroeger enkel tussen man en
vrouw
1.3 WETTELIJKE SAMENWONING
- Ingevoerd in 1998 als ‘minihuwelijk’
o Het is een reactie op die beweging, een ‘compromis à la Belge’. In het parlement is een
verschuiving van centrumconservatief naar progressieve politiek op ethisch vlak. De oplossing is
om homo’s iets te geven, vandaar dat wettelijke samenwoning is ontstaan.
o Het laat toe dat er relaties kunnen aangegaan worden zonder affectief-seksuele band. Je kan
een wettelijke samenwoning hebben, zonder een echt koppel te zijn.
- Veel minder plechtig
o Het heeft een zwakkere juridische intensiteit dan het huwelijk
, 2
- Veel zwakkere rechtsband/gevolgen (vergelijk met huwelijk)
o Vermogensrechtelijk is het niet te vergelijken.
- Sterke evolutie naar steeds meer gelijkstelling met gehuwden, toch blijven er zeer belangrijke verschillen
- Opvallend: ook zonder emotionele/seksuele relatie mogelijk
- GwH heeft enkele uitspraken gedaan over situaties (voornamelijk fiscaal/sociaalrechtelijk) waarom de
wetgever extra voordelen blijft geven aan mensen die gehuwd zijn, die mensen met wettelijke
samenwoning niet hebben.
o Waarom zag GwH hier problemen? Waarom koos wetgever voor dit onderscheid? Om de
samenleving te laten functioneren
o Schending gelijkheidsbeginsel (art. 10-11 GW): wie zich in vergelijkbare situatie bevindt, moet
gelijk behandeld worden. Mensen die zich in ongelijke situaties bevinden mogen dus wel ongelijk
behandeld worden.
o Wanneer GwH zegt dat in een aantal essentiële domeinen sprake is van een schending van het
gelijkheidsbeginsel (tussen mensen die getrouwd zijn, en mensen die wettelijk samenwonend
zijn), dan zegt GwH in weze dat niet de vorm waarvoor men kiest bepalend is, omdat de kern van
de situatie van de personen die zich ongelijk behandeld voelen, is het hebben van een relatie die
evengoed de vorm had kunnen aannemen van een huwelijk.
Volgens GwH zijn er situaties denkbaar waar het kiezen voor een ander stelsel geen
afbreuk doet aan de essentie van voor elkaar te kunnen zorgen, elkaar graag te zien, en
in dat samengaan van 2 mensen voordelen te hebben die van die aard zijn dat je niet
gepenaliseerd wordt omwille van je keuze.
- Er zijn heel wat evoluties geweest dat wettelijke samenwoning meer is gaan aansluiten bij de kenmerken
van het huwelijk.
o Examen: verschillen kennen!
- Het aantal wettelijke samenwoningen en beëindigingen in 2022
o Hoe verhoudt de samenleving zich tegenover de wettelijke samenwoning?
o Ongeveer 39.000 wettelijke samenwoningen afgesloten (stabiel)
De laatste jaren is het stabiel
o Ongeveer 29.000 beëindigingen (stijgend (inhaal na covid)):
Dit betekent dus niet dat een groot percentage uit elkaar gaat
36,3% eindigt op verzoek partner
58,5% door huwelijk (meer dan de helft wordt beëindigd door het huwelijk)
5,2% door overlijden
1.4 FEITELIJKE SAMENWONING
- Tot eind de jaren ’70 ongeoorloofd (“concubinaat”) / OO en GZ
o Er zullen conflicten komen indien men toelaat dat mensen op een andere manier dan buiten het
huwelijk met elkaar omgaan.
o Conflicten waren er omwille van de strengheid van de regel, niet omwille van het gedrag van de
mensen
- Feitelijke samenwoning = een louter feitelijke toestand zonder juridisch kader
o Er bestaat geen wettelijk kader (soms wel verwijzing naar feitelijke samenwoning, maar gaat dan
over iets anders)
, 3
- Maatschappelijke realiteit vs. juridische realiteit (bijvb. conventioneel)
o Het is een zodanig maatschappelijke realiteit dat het misschien niet fout dat ze zich vragen
stellen over wat ze aan het doen zijn, dat er regels zijn wanneer er situaties opduiken waar ze
niet aan gedacht hebben
o Verschillen
Mensen die voor heel juridisch kader gaan met alles erop en eraan = huwelijk
Mensen die voor een juridisch kader gaan, maar beperkt = wettelijke samenwoning
Mensen die enkel interesse hebben in een persoon graag te zien in samenwoning, maar
ik wil niet dat de samenleving regels oplegt die wij moeten volgen, dus wij regelen alles
zelf = feitelijke samenwoning
o Andere realiteit: mensen die omwille van eerdere ervaringen of overtuiging niet willen dat er
een juridisch dwingend kader op de relatie rust (feitelijke samenwoning)
- Soms wel rekening mee gehouden in het recht (aanknoping feitelijke realiteit, bijvb. beslagrecht,
socialezekerheidsrecht)
- Evolutie in familierechtelijke rechtspraak
o Het is niet wettelijk geregeld, maar het zal wel onderling conventioneel moeten worden
vastgelegd welke afspraken er worden gemaakt
- Vrije keuze (wetgever) ó realiteit en wilsgebrek van de liefde
2. Relatierecht
2.1 FEITELIJK SAMENWONEN
- Een louter feit (eventueel) ingeschreven in het bevolkingsregister
o Het loutere feit van feitelijke samenwoning is in beginsel wel juridisch geregeld: de wetgever
heeft de verplichting opgelegd om je in te schrijven in het bevolkingsregister waar je gaat wonen
Praktijk toont echter aan dat dit lang niet overal wordt nageleefd (bijvb. een koppel die
elk hun adres houden, maar onofficieel wel samenwonen op 1 adres
- Geen civielrechtelijk statuut, wel ad hoc verwijzingen
o Feitelijke samenwoning is niet juridisch geregeld wat betreft de inhoud
- Zelf vrij regelingen treffen, bijvb. contract of testament
- Ook beëindiging is een louter feit (bevolkingsregisters)
- Geen wettelijke alimentatie, eventueel conventioneel of schadevergoeding/natuurlijke verbintenis
o Geen gevolgen aan de feitelijke samenwoning
o Geen alimentatie, geen erfrecht, geen hulp-, steun- en samenwoningsplicht (geen rechten en
plichten); er zitten misschien enkele voordelen aan vast, maar niets blijvend
o M.a.w. het herleidt zich tot feiten, het bestaan is een feit (je gaat samenwonen), en het einde is
een feit (je pakt je spullen en bent weg)
- Betekent dit dan dat er helemaal niets juridisch vasthangt aan die relatie?
o Art. 1382 BW: je mag geen schade aanrichten aan niemand, en indien je dit wel doet, moet je
die schade vergoeden
o Het is niet omdat de feitelijke samenwoning niet juridisch is georganiseerd, dat het gedrag in de
relatie rechtsvrij is. Je moet ALTIJD rechtsregels naleven.
o Bijvb. je woont feitelijk samen met iemand, en je belooft hemel op aarde, en die persoon stelt
zich daarop in, en je bedoelde het echter om te lachen; dan kan er eventueel schade zijn
berokkend aan de partner.
, 4
2.2 WETTELIJK SAMENWONEN
- Er bestaat wel een juridisch kader (niet super breed)
- Verklaring voor ABS (art. 1475 oud BW)
o Het hebben van die relatie moet worden geformaliseerd in de akte van de burgerlijke stand.
- Melding in het bevolkingsregister, geen akte burgerlijke stand
o Het wordt vermeld in de burgerlijke stand, maar er wordt geen akte opgemaakt, dus het is niet
zo plechtig als een huwelijk
- Raakt wettelijke samenwoning de staat van de persoon? Evolutie RS en RL
o Alles wat het wezen van persoon aanraakt, wat maakt wie je bent en je onderscheidt van andere
personen
o Bijvb. afstamming, naam
o Het is wel degelijk veel minder ingrijpend dan het huwelijk, maar het grijpt wel degelijk in op de
staat van personen
o Er zijn aan ons menselijk leven ook beperkingen
Er zijn een aantal dingen die je niet kan doen, bijvb. je kan er geen verschillende hebben
(niet zowel huwelijk als wettelijke samenwoning)
- ó samenwoningscontract (vgl. huwelijkscontract)
o De notie ‘wettelijke samenwoning’ is geen synoniem van ‘samenwoningscontract’
o 1: Het stelsel wettelijke samenwoning: je kiest voor iets, en de wetgever verbindt daar een aantal
dingen aan
o 2: Tussen de 2 personen die in dat stelsel zitten, worden contractuele afspraken gemaakt tussen
hen over de gevolgen van hun keuze.
Dit betekent dus dat niet elke wettelijke samenwoning gepaard gaat met een
samenwoningscontract.
Sluit je dit niet, dan heb je wel een wettelijke samenwoning, en dan zal wet een aantal
dingen bepalen; maar dan is bijvb. niet bepaald hoeveel je gaat bijdragen wanneer je op
reis gaat.
o Niet ieder gehuwd koppel is bij de notaris gegaan om een huwelijkscontract te sluiten, al is er
wel een vangnet
o Samenwoningscontract is een vrij instrument; je kan er voor kiezen, maar is niet verplicht. Dit
doet geen afbreuk aan het hebben van een wettelijke samenwoning
- Gevolgen wat de persoon betreft?
o Wettelijk: geen (zelfs geen plicht tot samenwonen!)
Huwelijk: er zijn persoonlijke gevolgen die kleven aan het huwelijk
Als je trouwt, zal je bepaalde persoonlijke gedragingen moeten hebben
Bij wettelijke samenwoning bestaat dit niet
Uitzondering: art. 1382 oud BW
o Conventioneel? Geen aantasting of beperking persoonlijke vrijheid mogelijk
Kunnen partijen contractueel afspraken maken?
Je kan geen afspraken maken die strijdig zijn met openbare orde en goede zeden
Bijvb. Ik beloof dat ik je nooit ga bedriegen; dit heeft enkel morele waarden,
maar brengt juridisch niets bij
Bijvb. geen getrouwheidsverplichting
Bijvb. geen bijstandsverplichting (moreel en affectieve dimensie)
Familiaalvermogensrecht
Inleiding
1. Relatievormen
- De vermogensrechtelijke regels zijn fundamenteel. Ons BW is opgebouwd o.b.v. een economische leer
(liberalisme): de regeling is erop gericht dat elk individu een vermogen kan ontwikkelen.
- Je maakt een keuze, en je weet wat die impliceert, dan ga je wel volgens die belangen moeten ageren:
bepaalde rechten zal je niet hebben, er komen misschien andere rechten in de plaats
1.1 SAMENWONINGSVORMEN ALS KOPPEL
- 3 vormen van samenwonen die het recht (er)kent
- Is er bij een ‘koppel’ altijd ‘samenwonen’?
- Altijd (enkel) een ‘koppel’?
1.2 HUWELIJK
- Enige vorm in de Code Napoléon van 1804
- Dominante vorm tot eind 20e eeuw
o Tot eind 20e eeuw was huwelijk de vorm van juridische organisatie van samenzijn tussen mensen
o Er zit echter ook een religieuze connotatie achter: elke samenleving met een sterke religie is
bijzonder streng wat betreft het hebben van een huwelijk.
- Plechtige rechtshandeling
- Verregaande rechtsgevolgen
- Ontwikkeling: greep samenleving neemt af, homohuwelijk, loskoppeling van verticale relaties
(opvoedingskader)
o Er hebben heel wat evoluties plaatsgevonden doorheen de tijd: vroeger enkel tussen man en
vrouw
1.3 WETTELIJKE SAMENWONING
- Ingevoerd in 1998 als ‘minihuwelijk’
o Het is een reactie op die beweging, een ‘compromis à la Belge’. In het parlement is een
verschuiving van centrumconservatief naar progressieve politiek op ethisch vlak. De oplossing is
om homo’s iets te geven, vandaar dat wettelijke samenwoning is ontstaan.
o Het laat toe dat er relaties kunnen aangegaan worden zonder affectief-seksuele band. Je kan
een wettelijke samenwoning hebben, zonder een echt koppel te zijn.
- Veel minder plechtig
o Het heeft een zwakkere juridische intensiteit dan het huwelijk
, 2
- Veel zwakkere rechtsband/gevolgen (vergelijk met huwelijk)
o Vermogensrechtelijk is het niet te vergelijken.
- Sterke evolutie naar steeds meer gelijkstelling met gehuwden, toch blijven er zeer belangrijke verschillen
- Opvallend: ook zonder emotionele/seksuele relatie mogelijk
- GwH heeft enkele uitspraken gedaan over situaties (voornamelijk fiscaal/sociaalrechtelijk) waarom de
wetgever extra voordelen blijft geven aan mensen die gehuwd zijn, die mensen met wettelijke
samenwoning niet hebben.
o Waarom zag GwH hier problemen? Waarom koos wetgever voor dit onderscheid? Om de
samenleving te laten functioneren
o Schending gelijkheidsbeginsel (art. 10-11 GW): wie zich in vergelijkbare situatie bevindt, moet
gelijk behandeld worden. Mensen die zich in ongelijke situaties bevinden mogen dus wel ongelijk
behandeld worden.
o Wanneer GwH zegt dat in een aantal essentiële domeinen sprake is van een schending van het
gelijkheidsbeginsel (tussen mensen die getrouwd zijn, en mensen die wettelijk samenwonend
zijn), dan zegt GwH in weze dat niet de vorm waarvoor men kiest bepalend is, omdat de kern van
de situatie van de personen die zich ongelijk behandeld voelen, is het hebben van een relatie die
evengoed de vorm had kunnen aannemen van een huwelijk.
Volgens GwH zijn er situaties denkbaar waar het kiezen voor een ander stelsel geen
afbreuk doet aan de essentie van voor elkaar te kunnen zorgen, elkaar graag te zien, en
in dat samengaan van 2 mensen voordelen te hebben die van die aard zijn dat je niet
gepenaliseerd wordt omwille van je keuze.
- Er zijn heel wat evoluties geweest dat wettelijke samenwoning meer is gaan aansluiten bij de kenmerken
van het huwelijk.
o Examen: verschillen kennen!
- Het aantal wettelijke samenwoningen en beëindigingen in 2022
o Hoe verhoudt de samenleving zich tegenover de wettelijke samenwoning?
o Ongeveer 39.000 wettelijke samenwoningen afgesloten (stabiel)
De laatste jaren is het stabiel
o Ongeveer 29.000 beëindigingen (stijgend (inhaal na covid)):
Dit betekent dus niet dat een groot percentage uit elkaar gaat
36,3% eindigt op verzoek partner
58,5% door huwelijk (meer dan de helft wordt beëindigd door het huwelijk)
5,2% door overlijden
1.4 FEITELIJKE SAMENWONING
- Tot eind de jaren ’70 ongeoorloofd (“concubinaat”) / OO en GZ
o Er zullen conflicten komen indien men toelaat dat mensen op een andere manier dan buiten het
huwelijk met elkaar omgaan.
o Conflicten waren er omwille van de strengheid van de regel, niet omwille van het gedrag van de
mensen
- Feitelijke samenwoning = een louter feitelijke toestand zonder juridisch kader
o Er bestaat geen wettelijk kader (soms wel verwijzing naar feitelijke samenwoning, maar gaat dan
over iets anders)
, 3
- Maatschappelijke realiteit vs. juridische realiteit (bijvb. conventioneel)
o Het is een zodanig maatschappelijke realiteit dat het misschien niet fout dat ze zich vragen
stellen over wat ze aan het doen zijn, dat er regels zijn wanneer er situaties opduiken waar ze
niet aan gedacht hebben
o Verschillen
Mensen die voor heel juridisch kader gaan met alles erop en eraan = huwelijk
Mensen die voor een juridisch kader gaan, maar beperkt = wettelijke samenwoning
Mensen die enkel interesse hebben in een persoon graag te zien in samenwoning, maar
ik wil niet dat de samenleving regels oplegt die wij moeten volgen, dus wij regelen alles
zelf = feitelijke samenwoning
o Andere realiteit: mensen die omwille van eerdere ervaringen of overtuiging niet willen dat er
een juridisch dwingend kader op de relatie rust (feitelijke samenwoning)
- Soms wel rekening mee gehouden in het recht (aanknoping feitelijke realiteit, bijvb. beslagrecht,
socialezekerheidsrecht)
- Evolutie in familierechtelijke rechtspraak
o Het is niet wettelijk geregeld, maar het zal wel onderling conventioneel moeten worden
vastgelegd welke afspraken er worden gemaakt
- Vrije keuze (wetgever) ó realiteit en wilsgebrek van de liefde
2. Relatierecht
2.1 FEITELIJK SAMENWONEN
- Een louter feit (eventueel) ingeschreven in het bevolkingsregister
o Het loutere feit van feitelijke samenwoning is in beginsel wel juridisch geregeld: de wetgever
heeft de verplichting opgelegd om je in te schrijven in het bevolkingsregister waar je gaat wonen
Praktijk toont echter aan dat dit lang niet overal wordt nageleefd (bijvb. een koppel die
elk hun adres houden, maar onofficieel wel samenwonen op 1 adres
- Geen civielrechtelijk statuut, wel ad hoc verwijzingen
o Feitelijke samenwoning is niet juridisch geregeld wat betreft de inhoud
- Zelf vrij regelingen treffen, bijvb. contract of testament
- Ook beëindiging is een louter feit (bevolkingsregisters)
- Geen wettelijke alimentatie, eventueel conventioneel of schadevergoeding/natuurlijke verbintenis
o Geen gevolgen aan de feitelijke samenwoning
o Geen alimentatie, geen erfrecht, geen hulp-, steun- en samenwoningsplicht (geen rechten en
plichten); er zitten misschien enkele voordelen aan vast, maar niets blijvend
o M.a.w. het herleidt zich tot feiten, het bestaan is een feit (je gaat samenwonen), en het einde is
een feit (je pakt je spullen en bent weg)
- Betekent dit dan dat er helemaal niets juridisch vasthangt aan die relatie?
o Art. 1382 BW: je mag geen schade aanrichten aan niemand, en indien je dit wel doet, moet je
die schade vergoeden
o Het is niet omdat de feitelijke samenwoning niet juridisch is georganiseerd, dat het gedrag in de
relatie rechtsvrij is. Je moet ALTIJD rechtsregels naleven.
o Bijvb. je woont feitelijk samen met iemand, en je belooft hemel op aarde, en die persoon stelt
zich daarop in, en je bedoelde het echter om te lachen; dan kan er eventueel schade zijn
berokkend aan de partner.
, 4
2.2 WETTELIJK SAMENWONEN
- Er bestaat wel een juridisch kader (niet super breed)
- Verklaring voor ABS (art. 1475 oud BW)
o Het hebben van die relatie moet worden geformaliseerd in de akte van de burgerlijke stand.
- Melding in het bevolkingsregister, geen akte burgerlijke stand
o Het wordt vermeld in de burgerlijke stand, maar er wordt geen akte opgemaakt, dus het is niet
zo plechtig als een huwelijk
- Raakt wettelijke samenwoning de staat van de persoon? Evolutie RS en RL
o Alles wat het wezen van persoon aanraakt, wat maakt wie je bent en je onderscheidt van andere
personen
o Bijvb. afstamming, naam
o Het is wel degelijk veel minder ingrijpend dan het huwelijk, maar het grijpt wel degelijk in op de
staat van personen
o Er zijn aan ons menselijk leven ook beperkingen
Er zijn een aantal dingen die je niet kan doen, bijvb. je kan er geen verschillende hebben
(niet zowel huwelijk als wettelijke samenwoning)
- ó samenwoningscontract (vgl. huwelijkscontract)
o De notie ‘wettelijke samenwoning’ is geen synoniem van ‘samenwoningscontract’
o 1: Het stelsel wettelijke samenwoning: je kiest voor iets, en de wetgever verbindt daar een aantal
dingen aan
o 2: Tussen de 2 personen die in dat stelsel zitten, worden contractuele afspraken gemaakt tussen
hen over de gevolgen van hun keuze.
Dit betekent dus dat niet elke wettelijke samenwoning gepaard gaat met een
samenwoningscontract.
Sluit je dit niet, dan heb je wel een wettelijke samenwoning, en dan zal wet een aantal
dingen bepalen; maar dan is bijvb. niet bepaald hoeveel je gaat bijdragen wanneer je op
reis gaat.
o Niet ieder gehuwd koppel is bij de notaris gegaan om een huwelijkscontract te sluiten, al is er
wel een vangnet
o Samenwoningscontract is een vrij instrument; je kan er voor kiezen, maar is niet verplicht. Dit
doet geen afbreuk aan het hebben van een wettelijke samenwoning
- Gevolgen wat de persoon betreft?
o Wettelijk: geen (zelfs geen plicht tot samenwonen!)
Huwelijk: er zijn persoonlijke gevolgen die kleven aan het huwelijk
Als je trouwt, zal je bepaalde persoonlijke gedragingen moeten hebben
Bij wettelijke samenwoning bestaat dit niet
Uitzondering: art. 1382 oud BW
o Conventioneel? Geen aantasting of beperking persoonlijke vrijheid mogelijk
Kunnen partijen contractueel afspraken maken?
Je kan geen afspraken maken die strijdig zijn met openbare orde en goede zeden
Bijvb. Ik beloof dat ik je nooit ga bedriegen; dit heeft enkel morele waarden,
maar brengt juridisch niets bij
Bijvb. geen getrouwheidsverplichting
Bijvb. geen bijstandsverplichting (moreel en affectieve dimensie)
