Tijd en samenleving
Inhoud
Inleiding...........................................................................................................................................................................6
1. Historisch bewustzijn en historisch besef................................................................................................................6
2. Periodisering............................................................................................................................................................6
Oudste tijd.......................................................................................................................................................................6
Inleiding.......................................................................................................................................................................6
1. Wat vooraf...............................................................................................................................................................6
1.1. Ontstaan van de aarde en heelal......................................................................................................................6
1.2. Het eerste leven...............................................................................................................................................6
1.3. Van aap tot mens..............................................................................................................................................7
1.4. Op 2 benen lopen.............................................................................................................................................7
1.5. Mensachtigen en mensensoorten....................................................................................................................7
2. De Nomadische samenleving...................................................................................................................................8
2.1. Begrijpen : wat, wanneer en waar....................................................................................................................8
2.2. Analyseren en duiden.......................................................................................................................................8
2.2.1. Milieu.........................................................................................................................................................8
2.2.2. Socio – politiek...........................................................................................................................................8
2.2.3. Socio-cultureel...........................................................................................................................................9
2.2.3.1. Werktuigen.........................................................................................................................................9
2.2.3.2. Vuur....................................................................................................................................................9
2.2.3.3. Cultuur................................................................................................................................................9
3. De Agrarische samenleving....................................................................................................................................10
3.1. Begrijpen : wat, waar en wanneer..................................................................................................................10
3.2. Analyseren en duiden.....................................................................................................................................10
3.2.1. Milieu.......................................................................................................................................................10
3.2.2. Socio – cultureel......................................................................................................................................10
3.2.2.1. Sedentarisatie en domesticatie.........................................................................................................10
3.2.2.2. Gevolgen van landbouw...................................................................................................................10
4. Het oude nabije oosten.........................................................................................................................................11
4.1. Wat voorafging...............................................................................................................................................11
4.1.1. Het ontstaan van het schrift....................................................................................................................11
4.2. Begrijpen : wat, wanneer en waar..................................................................................................................11
4.3. Analyseren en duiden.....................................................................................................................................11
4.3.1. Milieu.......................................................................................................................................................11
4.3.2. Socio – politiek.........................................................................................................................................11
4.3.3. Cultuur.....................................................................................................................................................12
1
, 4.3.4. Einde........................................................................................................................................................12
Oudheid......................................................................................................................................................................... 12
Inleiding..................................................................................................................................................................... 12
1. De Grieken.............................................................................................................................................................12
1.1. Wat voorafging...............................................................................................................................................12
1.2. Begrijpen: wat, waar en wanneer...................................................................................................................12
1.3. Analyseren......................................................................................................................................................13
1.3.1. Milieu.......................................................................................................................................................13
1.3.2. Socio-Politiek...........................................................................................................................................13
1.3.2.1. Sparta................................................................................................................................................13
1.3.2.2. Athena..............................................................................................................................................13
1.3.3. Economie.................................................................................................................................................14
1.3.4. Cultuur.....................................................................................................................................................14
1.3.4.1. De spelen..........................................................................................................................................14
1.3.4.2. De Griekse Godsdienst......................................................................................................................14
1.3.4.3. Griekse bouw- en beeldhouwkunst..................................................................................................15
1.3.4.4. Griekse taal en wetenschappen........................................................................................................15
1.3.5. Einde........................................................................................................................................................15
2. Romeinen..............................................................................................................................................................15
2.1. Begrijpen: wat, wanneer en waar?.................................................................................................................15
2.2. Analyseren en duiden.....................................................................................................................................16
2.2.1. Milieu.......................................................................................................................................................16
2.2.2. Politiek.....................................................................................................................................................16
2.2.2.1. Koninkrijk, republiek, keizerrijk.........................................................................................................16
2.2.2.2. Militaire veroveringen......................................................................................................................16
2.2.2.3. De Romeinen in onze streken...........................................................................................................16
2.2.2.4. De Belgische taalgrens......................................................................................................................17
2.2.3. Sociaal......................................................................................................................................................17
2.2.4. Cultureel-economisch..............................................................................................................................17
2.2.4.1. Wonen en werken.............................................................................................................................17
2.2.4.2. Voeding en kledij..............................................................................................................................18
2.2.4.3. Godsdienst........................................................................................................................................18
2.2.4.4. Onderwijs..........................................................................................................................................19
2.2.4.5. Brood en spelen................................................................................................................................19
2.3. Einde...............................................................................................................................................................19
Middeleeuwen..............................................................................................................................................................19
1. Vroege middeleeuwen..........................................................................................................................................19
1.1. Begrijpen: wat, wanneer en waar...................................................................................................................19
2
, 1.2. Analyseren en duiden.....................................................................................................................................20
1.2.1. Politiek.....................................................................................................................................................20
1.2.1.1. De Franken........................................................................................................................................20
1.2.1.2. Het leenstelsel..................................................................................................................................20
1.2.1.3. De Vikingen.......................................................................................................................................21
1.2.1.4. Ontstaan en evolutie van burchten..................................................................................................21
1.2.2. Socio – economisch.................................................................................................................................21
1.2.2.1. Standenmaatschappij.......................................................................................................................21
1.2.2.2. Ridders..............................................................................................................................................22
1.2.3. Cultuur.....................................................................................................................................................22
1.2.3.1. De opkomst van de Islam..................................................................................................................22
1.2.3.2. De kruistochten?????.......................................................................................................................23
2. Late middeleeuwen...............................................................................................................................................23
2.1. Begrijpen: wat, waar en wanneer...................................................................................................................23
2.2. Analyseren en duiden.....................................................................................................................................23
2.2.1. Socio-economisch....................................................................................................................................23
2.2.1.1. Ontstaan van steden.........................................................................................................................23
2.2.1.1.1. Ontstaan van steden: Gent........................................................................................................23
2.2.1.1.2. Ontstaan van steden: Brugge.....................................................................................................24
2.2.1.2. Handelaars en ambachtslieden.........................................................................................................24
2.2.2. Cultuur.........................................................................................................................................................24
2.2.3. Politiek.....................................................................................................................................................25
2.2.3.1. Opstand in het Graafschap Vlaanderen............................................................................................25
2.2.3.2. De Brugse Metten.............................................................................................................................26
2.2.3.3. De Guldensporenslag........................................................................................................................26
2.2.3.4. Politieke machten in West-Europa....................................................................................................26
2.2.3.5. Het Bourgondische rijk en de Lage Landen.......................................................................................27
Nieuwe Tijd................................................................................................................................................................... 27
Inleiding..................................................................................................................................................................... 27
1. Begrijpen: wat, waar en wanneer..........................................................................................................................27
2. Analyseren en duiden............................................................................................................................................27
2.1. Socio-politiek..................................................................................................................................................27
2.1.1. Wat voorafging........................................................................................................................................27
2.1.2. De Nederlanden onder de Bourgondiërs.................................................................................................28
2.1.3. De Nederlanden onder de Habsburgers..................................................................................................28
2.1.4. De 80-jarige oorlog en de opsplitsing van de Nederlanden.....................................................................28
2.2. Socio-cultureel................................................................................................................................................29
2.2.1. Het protestantisme en de heksenwaan...................................................................................................29
3
, 2.2.2. De Renaissance en de Humanisten..........................................................................................................29
2.3. Socio-economisch en politiek: Kolonisatie......................................................................................................30
2.3.1. Portugal en Spanje...................................................................................................................................30
2.3.1.1. Portugal............................................................................................................................................30
2.3.1.2. Columbus..........................................................................................................................................31
2.3.1.3. Magelhaen........................................................................................................................................31
2.3.2. Kapers op de kust....................................................................................................................................31
2.3.3. Piraten.....................................................................................................................................................31
2.3.4. Koloniale uitbuiting..................................................................................................................................31
2.3.5. Driehoekshandel......................................................................................................................................32
Nieuwste Tijd.................................................................................................................................................................32
1. De Franse revolutie................................................................................................................................................32
1.1. Begrijpen: wat, waar en wanneer...................................................................................................................32
1.2. Analyseren en duiden.....................................................................................................................................33
1.2.1. Politiek.....................................................................................................................................................33
1.2.1.1. De inname van de Bastille 14 juli 1789.............................................................................................33
1.2.1.2. Van monarchie naar republiek..........................................................................................................33
1.2.1.3. Van republiek van keizerrijk..............................................................................................................33
1.2.1.4. Onze streken onder de Fransen........................................................................................................34
1.2.2. Cultuur.....................................................................................................................................................34
2. De Industriële revolutie.........................................................................................................................................34
2.1. Begrijpen: wat, waar en wanneer...................................................................................................................34
2.2. Analyseren en duiden.....................................................................................................................................34
2.2.1. Economie.................................................................................................................................................34
2.2.1.1. Start en kern van de Industriële Revolutie........................................................................................34
2.2.1.2. Stoom en steenkool..........................................................................................................................35
2.2.1.3. De Tweede Industriële Revolutie......................................................................................................35
2.2.2. Socio-politiek...........................................................................................................................................35
3. De Eerste Wereldoorlog........................................................................................................................................37
3.1. Inleiding..........................................................................................................................................................37
3.2. Begrijpen: wat, waar en wanneer...................................................................................................................37
3.3. Analyseren en duiden.....................................................................................................................................37
3.3.1. Politiek.....................................................................................................................................................37
3.3.1.1. Wat voorafging.................................................................................................................................37
3.3.1.2. Het schot van Sarajevo.....................................................................................................................38
3.3.1.3. De start van de oorlog in België........................................................................................................38
3.3.1.4. Het militaire verloop van WOI..........................................................................................................38
3.3.1.5. De Russische Revolutie en de omwenteling in 1917.........................................................................38
4
Inhoud
Inleiding...........................................................................................................................................................................6
1. Historisch bewustzijn en historisch besef................................................................................................................6
2. Periodisering............................................................................................................................................................6
Oudste tijd.......................................................................................................................................................................6
Inleiding.......................................................................................................................................................................6
1. Wat vooraf...............................................................................................................................................................6
1.1. Ontstaan van de aarde en heelal......................................................................................................................6
1.2. Het eerste leven...............................................................................................................................................6
1.3. Van aap tot mens..............................................................................................................................................7
1.4. Op 2 benen lopen.............................................................................................................................................7
1.5. Mensachtigen en mensensoorten....................................................................................................................7
2. De Nomadische samenleving...................................................................................................................................8
2.1. Begrijpen : wat, wanneer en waar....................................................................................................................8
2.2. Analyseren en duiden.......................................................................................................................................8
2.2.1. Milieu.........................................................................................................................................................8
2.2.2. Socio – politiek...........................................................................................................................................8
2.2.3. Socio-cultureel...........................................................................................................................................9
2.2.3.1. Werktuigen.........................................................................................................................................9
2.2.3.2. Vuur....................................................................................................................................................9
2.2.3.3. Cultuur................................................................................................................................................9
3. De Agrarische samenleving....................................................................................................................................10
3.1. Begrijpen : wat, waar en wanneer..................................................................................................................10
3.2. Analyseren en duiden.....................................................................................................................................10
3.2.1. Milieu.......................................................................................................................................................10
3.2.2. Socio – cultureel......................................................................................................................................10
3.2.2.1. Sedentarisatie en domesticatie.........................................................................................................10
3.2.2.2. Gevolgen van landbouw...................................................................................................................10
4. Het oude nabije oosten.........................................................................................................................................11
4.1. Wat voorafging...............................................................................................................................................11
4.1.1. Het ontstaan van het schrift....................................................................................................................11
4.2. Begrijpen : wat, wanneer en waar..................................................................................................................11
4.3. Analyseren en duiden.....................................................................................................................................11
4.3.1. Milieu.......................................................................................................................................................11
4.3.2. Socio – politiek.........................................................................................................................................11
4.3.3. Cultuur.....................................................................................................................................................12
1
, 4.3.4. Einde........................................................................................................................................................12
Oudheid......................................................................................................................................................................... 12
Inleiding..................................................................................................................................................................... 12
1. De Grieken.............................................................................................................................................................12
1.1. Wat voorafging...............................................................................................................................................12
1.2. Begrijpen: wat, waar en wanneer...................................................................................................................12
1.3. Analyseren......................................................................................................................................................13
1.3.1. Milieu.......................................................................................................................................................13
1.3.2. Socio-Politiek...........................................................................................................................................13
1.3.2.1. Sparta................................................................................................................................................13
1.3.2.2. Athena..............................................................................................................................................13
1.3.3. Economie.................................................................................................................................................14
1.3.4. Cultuur.....................................................................................................................................................14
1.3.4.1. De spelen..........................................................................................................................................14
1.3.4.2. De Griekse Godsdienst......................................................................................................................14
1.3.4.3. Griekse bouw- en beeldhouwkunst..................................................................................................15
1.3.4.4. Griekse taal en wetenschappen........................................................................................................15
1.3.5. Einde........................................................................................................................................................15
2. Romeinen..............................................................................................................................................................15
2.1. Begrijpen: wat, wanneer en waar?.................................................................................................................15
2.2. Analyseren en duiden.....................................................................................................................................16
2.2.1. Milieu.......................................................................................................................................................16
2.2.2. Politiek.....................................................................................................................................................16
2.2.2.1. Koninkrijk, republiek, keizerrijk.........................................................................................................16
2.2.2.2. Militaire veroveringen......................................................................................................................16
2.2.2.3. De Romeinen in onze streken...........................................................................................................16
2.2.2.4. De Belgische taalgrens......................................................................................................................17
2.2.3. Sociaal......................................................................................................................................................17
2.2.4. Cultureel-economisch..............................................................................................................................17
2.2.4.1. Wonen en werken.............................................................................................................................17
2.2.4.2. Voeding en kledij..............................................................................................................................18
2.2.4.3. Godsdienst........................................................................................................................................18
2.2.4.4. Onderwijs..........................................................................................................................................19
2.2.4.5. Brood en spelen................................................................................................................................19
2.3. Einde...............................................................................................................................................................19
Middeleeuwen..............................................................................................................................................................19
1. Vroege middeleeuwen..........................................................................................................................................19
1.1. Begrijpen: wat, wanneer en waar...................................................................................................................19
2
, 1.2. Analyseren en duiden.....................................................................................................................................20
1.2.1. Politiek.....................................................................................................................................................20
1.2.1.1. De Franken........................................................................................................................................20
1.2.1.2. Het leenstelsel..................................................................................................................................20
1.2.1.3. De Vikingen.......................................................................................................................................21
1.2.1.4. Ontstaan en evolutie van burchten..................................................................................................21
1.2.2. Socio – economisch.................................................................................................................................21
1.2.2.1. Standenmaatschappij.......................................................................................................................21
1.2.2.2. Ridders..............................................................................................................................................22
1.2.3. Cultuur.....................................................................................................................................................22
1.2.3.1. De opkomst van de Islam..................................................................................................................22
1.2.3.2. De kruistochten?????.......................................................................................................................23
2. Late middeleeuwen...............................................................................................................................................23
2.1. Begrijpen: wat, waar en wanneer...................................................................................................................23
2.2. Analyseren en duiden.....................................................................................................................................23
2.2.1. Socio-economisch....................................................................................................................................23
2.2.1.1. Ontstaan van steden.........................................................................................................................23
2.2.1.1.1. Ontstaan van steden: Gent........................................................................................................23
2.2.1.1.2. Ontstaan van steden: Brugge.....................................................................................................24
2.2.1.2. Handelaars en ambachtslieden.........................................................................................................24
2.2.2. Cultuur.........................................................................................................................................................24
2.2.3. Politiek.....................................................................................................................................................25
2.2.3.1. Opstand in het Graafschap Vlaanderen............................................................................................25
2.2.3.2. De Brugse Metten.............................................................................................................................26
2.2.3.3. De Guldensporenslag........................................................................................................................26
2.2.3.4. Politieke machten in West-Europa....................................................................................................26
2.2.3.5. Het Bourgondische rijk en de Lage Landen.......................................................................................27
Nieuwe Tijd................................................................................................................................................................... 27
Inleiding..................................................................................................................................................................... 27
1. Begrijpen: wat, waar en wanneer..........................................................................................................................27
2. Analyseren en duiden............................................................................................................................................27
2.1. Socio-politiek..................................................................................................................................................27
2.1.1. Wat voorafging........................................................................................................................................27
2.1.2. De Nederlanden onder de Bourgondiërs.................................................................................................28
2.1.3. De Nederlanden onder de Habsburgers..................................................................................................28
2.1.4. De 80-jarige oorlog en de opsplitsing van de Nederlanden.....................................................................28
2.2. Socio-cultureel................................................................................................................................................29
2.2.1. Het protestantisme en de heksenwaan...................................................................................................29
3
, 2.2.2. De Renaissance en de Humanisten..........................................................................................................29
2.3. Socio-economisch en politiek: Kolonisatie......................................................................................................30
2.3.1. Portugal en Spanje...................................................................................................................................30
2.3.1.1. Portugal............................................................................................................................................30
2.3.1.2. Columbus..........................................................................................................................................31
2.3.1.3. Magelhaen........................................................................................................................................31
2.3.2. Kapers op de kust....................................................................................................................................31
2.3.3. Piraten.....................................................................................................................................................31
2.3.4. Koloniale uitbuiting..................................................................................................................................31
2.3.5. Driehoekshandel......................................................................................................................................32
Nieuwste Tijd.................................................................................................................................................................32
1. De Franse revolutie................................................................................................................................................32
1.1. Begrijpen: wat, waar en wanneer...................................................................................................................32
1.2. Analyseren en duiden.....................................................................................................................................33
1.2.1. Politiek.....................................................................................................................................................33
1.2.1.1. De inname van de Bastille 14 juli 1789.............................................................................................33
1.2.1.2. Van monarchie naar republiek..........................................................................................................33
1.2.1.3. Van republiek van keizerrijk..............................................................................................................33
1.2.1.4. Onze streken onder de Fransen........................................................................................................34
1.2.2. Cultuur.....................................................................................................................................................34
2. De Industriële revolutie.........................................................................................................................................34
2.1. Begrijpen: wat, waar en wanneer...................................................................................................................34
2.2. Analyseren en duiden.....................................................................................................................................34
2.2.1. Economie.................................................................................................................................................34
2.2.1.1. Start en kern van de Industriële Revolutie........................................................................................34
2.2.1.2. Stoom en steenkool..........................................................................................................................35
2.2.1.3. De Tweede Industriële Revolutie......................................................................................................35
2.2.2. Socio-politiek...........................................................................................................................................35
3. De Eerste Wereldoorlog........................................................................................................................................37
3.1. Inleiding..........................................................................................................................................................37
3.2. Begrijpen: wat, waar en wanneer...................................................................................................................37
3.3. Analyseren en duiden.....................................................................................................................................37
3.3.1. Politiek.....................................................................................................................................................37
3.3.1.1. Wat voorafging.................................................................................................................................37
3.3.1.2. Het schot van Sarajevo.....................................................................................................................38
3.3.1.3. De start van de oorlog in België........................................................................................................38
3.3.1.4. Het militaire verloop van WOI..........................................................................................................38
3.3.1.5. De Russische Revolutie en de omwenteling in 1917.........................................................................38
4