BIJZONDERE
VOEDING
,INHOUD
1. Wetgevend kader .......................................................................................................................................................................................................... 3
1e wettekst: bijzondere voeding .................................................................................................................................................................................... 3
2e wettekst: nutriënten ................................................................................................................................................................................................. 4
3e wettekst: plantenwet ................................................................................................................................................................................................ 6
2. VM met bijzondere EW- en AZ-samenstelling .................................................................................................................................................................. 6
Fenylketonurie ............................................................................................................................................................................................................. 7
Tyrosinemie ................................................................................................................................................................................................................. 8
Maple syrup disease (MSUD) ........................................................................................................................................................................................ 8
3. VM met bijzondere vetsamenstelling .............................................................................................................................................................................. 9
Maldigestie .................................................................................................................................................................................................................. 9
Malresorptie ................................................................................................................................................................................................................ 9
Hypertriglyceridemie .................................................................................................................................................................................................. 11
Hypercholesterolemie ............................................................................................................................................................................................... 11
4. VM met bijzondere KH-samenstelling ........................................................................................................................................................................... 12
Diabetes mellitus....................................................................................................................................................................................................... 13
Lactose-intolerantie................................................................................................................................................................................................... 16
5. Voeding voor medisch gebruik ..................................................................................................................................................................................... 17
Wetgeving voeding voor medisch gebruik .................................................................................................................................................................... 17
Toedieningswijzen enterale voeding ............................................................................................................................................................................ 19
Samenstellingen enterale voeding .............................................................................................................................................................................. 19
Commercieel preparaat: voorbeeld ............................................................................................................................................................................ 20
Mucoviscidose (CF): ziektevoorbeeld .......................................................................................................................................................................... 21
6. VM voor zuigelingen en peuters .................................................................................................................................................................................... 21
Koemelk en moedermelk............................................................................................................................................................................................ 22
Borstvoeding ............................................................................................................................................................................................................. 24
Kunstmelken ............................................................................................................................................................................................................. 26
VM op basis van granen .............................................................................................................................................................................................. 28
Babyvoeding .............................................................................................................................................................................................................. 28
Wetgeving ................................................................................................................................................................................................................. 28
7. VM voor sportbeoefenaars ........................................................................................................................................................................................... 31
Energieleverende systemen........................................................................................................................................................................................ 31
Koolhydraten ............................................................................................................................................................................................................. 32
Vetten ....................................................................................................................................................................................................................... 33
Eiwitten ..................................................................................................................................................................................................................... 35
1
, Vocht ........................................................................................................................................................................................................................ 35
8. Vermageringsproducten .............................................................................................................................................................................................. 36
Quetelet-index (QI) of Body Mass Index (BMI) .............................................................................................................................................................. 36
Gewichtsvermindering ............................................................................................................................................................................................... 37
Vermageringsdiëten ................................................................................................................................................................................................... 39
Vermageringsproducten ............................................................................................................................................................................................. 39
Maaltijdvervangers..................................................................................................................................................................................................... 40
Wetgeving ................................................................................................................................................................................................................. 40
Categorieën afvaldieten ............................................................................................................................................................................................. 42
8. Voedingssupplementen ............................................................................................................................................................................................... 45
Definitie voedingssupplement .................................................................................................................................................................................... 45
Wetgeving ................................................................................................................................................................................................................. 45
Zinvol of niet? ............................................................................................................................................................................................................ 49
Hoe te weten of VM genotificeerd is? .......................................................................................................................................................................... 49
Aanbevelingen ........................................................................................................................................................................................................... 50
9. Allergenen .................................................................................................................................................................................................................. 51
Oorzaken................................................................................................................................................................................................................... 51
Reacties op voeding ................................................................................................................................................................................................... 51
1) Voedselvergiftiging .......................................................................................................................................................................................... 51
2) Voedselovergevoeligheid ................................................................................................................................................................................ 52
Reacties op GM ......................................................................................................................................................................................................... 55
Allergenen en wetgeving ............................................................................................................................................................................................. 56
Analyse van allergenen............................................................................................................................................................................................... 57
Drempelwaarden ................................................................................................................................................................................................ 57
Allergenendetectie .............................................................................................................................................................................................. 57
Toekomstperspectief ................................................................................................................................................................................................. 58
10. Gluten ...................................................................................................................................................................................................................... 58
Wat zijn gluten? ......................................................................................................................................................................................................... 58
Wat is glutenvrije voeding? ......................................................................................................................................................................................... 58
Wat is glutenintolerantie? ........................................................................................................................................................................................... 60
11. VM voor bejaarden..................................................................................................................................................................................................... 62
Fysiologische veranderingen ...................................................................................................................................................................................... 62
Ondervoeding ............................................................................................................................................................................................................ 62
Voedingsvereisten en problemen ................................................................................................................................................................................ 62
2
,BIJZONDERE VOEDING = voedingsmiddelen voor een welbepaald doel, een specifieke doelgroep
Categorieën: voeding met bijzondere EWsamenstelling (glutenvrij), vetsamenstelling (MCT’s),
KHsamenstelling/ voor personen met verstoorde glucosestofwisseling of met lagere energiewaarde
(gewichtscontrole), mineralensamenstelling (Na-beperkend), bestemd voor energiebeperkende diëten voor
gewichtsbeheersing en voor medisch gebruik, voor zuigelingen en kleuters
1. WETGEVEND KADER
WARENWETGEVING
• Warenwetgeving online : terugvinden volledige wetteksten
• Zoekwoorden !! ‘Bijzondere’ + ‘zoeken in opschrift’, bv. ‘nutriënten’
1 E WETTEKST: BIJZONDERE VOED ING
→ Bijzondere samenstelling: bv. meer EW
→ Bijzondere fabricatiewijze: bv. sondevoeding
→ 3 soorten
3
, → Assimilatieproces = metabolisme (bv. fenylketonurie)
→ Bijzondere fysiologische processen (bv. diabetes: gecontroleerde inname KH en vetten)
→ Geen melding van ziekte !! Geen indicatie vermelden
→ Uitzonderingen: bv. wanneer tegenaangewezen is zoals aspartaam bij fenylketonurie
→ Bij voeding geen registratie maar notificatie !! Niet op voorhand maar op moment op markt gebracht
wordt
→ Raakt niet tot bij consument ↔ bijsluiter van GM
→ Uitgebreider dossier
→ Geen verplichting om ook op etiket aan te tonen dat product genotificeerd is, WEL notificatieplicht !!
VERORDENING (EU) nr. 609/2013 inzake voor zuigelingen en peuters bedoelde levensmiddelen, voeding
voor medisch gebruik en de dagelijkse voeding volledig vervangende producten voor gewichtsbeheersing
→ Omwille van wegwerken verschillen tussen lidstaten, door stijging bijzondere voeding en nood aan
één regelgeving
→ Rechtstreeks toepasbaar in elke lidstaat
2 E WETTEKST: NUTRIËNTEN
4
,→ Essentiele voedingsstoffen
→ Vitaminen, mineralen en oligo-elementen, AZ, VZ
→ Éérste mogelijkheid nutriënten als bijzondere voeding aan te bieden: voorgedoseerde vorm = zoals bij
GM, farmaceutisch ogende vorm
→ Notificatieplicht !!
→ Hoeveelheid mag niet minder zijn dan 15% van de referentie-inname (‘mag geen lucht in zitten’),
referentie-inname stemt overeen met wat voldoende is voor 97,5% van bevolking (hoger dan
individuele behoefte van grootste deel van bevolking)
→ Tweede mogelijkheid: bv. vitaminen toegevoegd aan amandelmelk: voeding met vitaminen
→ Ook weer notificatieplicht !! Ook minima en maxima waarden
→ Herstelproces: nutriënten toevoegen die verwijderd zijn, gehalte mag niet hoger zijn !!
5
, 3 E WETTEKST: PLANTENWET
→ 3 lijsten
→ Onder vorm van voorgedoseerd product = voedingssupplement
→ Controles door voedselagentschap (FAW)
2. VM MET BIJZONDERE EW- EN AZ-SAMENSTELLING
VM MET HOOG GEHALTE AAN EW (SPORTBEOEFENING)
VM ARM AAN ÉÉN OF MEER BEPAALDE AZ (BIJZONDERE SAMENSTELLING)
• Toepassingsgebied: VM met hoog gehalte aan nutritioneel hoogwaardige EW (kwantitatief en
kwalitatief)
• Beschouwd als EW-rijk:
- Biologische EW-waarde gelijk/ hoger dan 85% t.o.v. referentie-EW, zoals FAO-referentie-EW
(kwaliteit)
- Totaalgehalte EW (EWstikstof x EWfactor) gelijk/ hoger dan 10% indien vloeibaar, 60% indien vast
(kwantiteit)
• Etiket: aanduiding ‘EW-rijk’ + gehalten L-AZ moet vermeld worden
6
VOEDING
,INHOUD
1. Wetgevend kader .......................................................................................................................................................................................................... 3
1e wettekst: bijzondere voeding .................................................................................................................................................................................... 3
2e wettekst: nutriënten ................................................................................................................................................................................................. 4
3e wettekst: plantenwet ................................................................................................................................................................................................ 6
2. VM met bijzondere EW- en AZ-samenstelling .................................................................................................................................................................. 6
Fenylketonurie ............................................................................................................................................................................................................. 7
Tyrosinemie ................................................................................................................................................................................................................. 8
Maple syrup disease (MSUD) ........................................................................................................................................................................................ 8
3. VM met bijzondere vetsamenstelling .............................................................................................................................................................................. 9
Maldigestie .................................................................................................................................................................................................................. 9
Malresorptie ................................................................................................................................................................................................................ 9
Hypertriglyceridemie .................................................................................................................................................................................................. 11
Hypercholesterolemie ............................................................................................................................................................................................... 11
4. VM met bijzondere KH-samenstelling ........................................................................................................................................................................... 12
Diabetes mellitus....................................................................................................................................................................................................... 13
Lactose-intolerantie................................................................................................................................................................................................... 16
5. Voeding voor medisch gebruik ..................................................................................................................................................................................... 17
Wetgeving voeding voor medisch gebruik .................................................................................................................................................................... 17
Toedieningswijzen enterale voeding ............................................................................................................................................................................ 19
Samenstellingen enterale voeding .............................................................................................................................................................................. 19
Commercieel preparaat: voorbeeld ............................................................................................................................................................................ 20
Mucoviscidose (CF): ziektevoorbeeld .......................................................................................................................................................................... 21
6. VM voor zuigelingen en peuters .................................................................................................................................................................................... 21
Koemelk en moedermelk............................................................................................................................................................................................ 22
Borstvoeding ............................................................................................................................................................................................................. 24
Kunstmelken ............................................................................................................................................................................................................. 26
VM op basis van granen .............................................................................................................................................................................................. 28
Babyvoeding .............................................................................................................................................................................................................. 28
Wetgeving ................................................................................................................................................................................................................. 28
7. VM voor sportbeoefenaars ........................................................................................................................................................................................... 31
Energieleverende systemen........................................................................................................................................................................................ 31
Koolhydraten ............................................................................................................................................................................................................. 32
Vetten ....................................................................................................................................................................................................................... 33
Eiwitten ..................................................................................................................................................................................................................... 35
1
, Vocht ........................................................................................................................................................................................................................ 35
8. Vermageringsproducten .............................................................................................................................................................................................. 36
Quetelet-index (QI) of Body Mass Index (BMI) .............................................................................................................................................................. 36
Gewichtsvermindering ............................................................................................................................................................................................... 37
Vermageringsdiëten ................................................................................................................................................................................................... 39
Vermageringsproducten ............................................................................................................................................................................................. 39
Maaltijdvervangers..................................................................................................................................................................................................... 40
Wetgeving ................................................................................................................................................................................................................. 40
Categorieën afvaldieten ............................................................................................................................................................................................. 42
8. Voedingssupplementen ............................................................................................................................................................................................... 45
Definitie voedingssupplement .................................................................................................................................................................................... 45
Wetgeving ................................................................................................................................................................................................................. 45
Zinvol of niet? ............................................................................................................................................................................................................ 49
Hoe te weten of VM genotificeerd is? .......................................................................................................................................................................... 49
Aanbevelingen ........................................................................................................................................................................................................... 50
9. Allergenen .................................................................................................................................................................................................................. 51
Oorzaken................................................................................................................................................................................................................... 51
Reacties op voeding ................................................................................................................................................................................................... 51
1) Voedselvergiftiging .......................................................................................................................................................................................... 51
2) Voedselovergevoeligheid ................................................................................................................................................................................ 52
Reacties op GM ......................................................................................................................................................................................................... 55
Allergenen en wetgeving ............................................................................................................................................................................................. 56
Analyse van allergenen............................................................................................................................................................................................... 57
Drempelwaarden ................................................................................................................................................................................................ 57
Allergenendetectie .............................................................................................................................................................................................. 57
Toekomstperspectief ................................................................................................................................................................................................. 58
10. Gluten ...................................................................................................................................................................................................................... 58
Wat zijn gluten? ......................................................................................................................................................................................................... 58
Wat is glutenvrije voeding? ......................................................................................................................................................................................... 58
Wat is glutenintolerantie? ........................................................................................................................................................................................... 60
11. VM voor bejaarden..................................................................................................................................................................................................... 62
Fysiologische veranderingen ...................................................................................................................................................................................... 62
Ondervoeding ............................................................................................................................................................................................................ 62
Voedingsvereisten en problemen ................................................................................................................................................................................ 62
2
,BIJZONDERE VOEDING = voedingsmiddelen voor een welbepaald doel, een specifieke doelgroep
Categorieën: voeding met bijzondere EWsamenstelling (glutenvrij), vetsamenstelling (MCT’s),
KHsamenstelling/ voor personen met verstoorde glucosestofwisseling of met lagere energiewaarde
(gewichtscontrole), mineralensamenstelling (Na-beperkend), bestemd voor energiebeperkende diëten voor
gewichtsbeheersing en voor medisch gebruik, voor zuigelingen en kleuters
1. WETGEVEND KADER
WARENWETGEVING
• Warenwetgeving online : terugvinden volledige wetteksten
• Zoekwoorden !! ‘Bijzondere’ + ‘zoeken in opschrift’, bv. ‘nutriënten’
1 E WETTEKST: BIJZONDERE VOED ING
→ Bijzondere samenstelling: bv. meer EW
→ Bijzondere fabricatiewijze: bv. sondevoeding
→ 3 soorten
3
, → Assimilatieproces = metabolisme (bv. fenylketonurie)
→ Bijzondere fysiologische processen (bv. diabetes: gecontroleerde inname KH en vetten)
→ Geen melding van ziekte !! Geen indicatie vermelden
→ Uitzonderingen: bv. wanneer tegenaangewezen is zoals aspartaam bij fenylketonurie
→ Bij voeding geen registratie maar notificatie !! Niet op voorhand maar op moment op markt gebracht
wordt
→ Raakt niet tot bij consument ↔ bijsluiter van GM
→ Uitgebreider dossier
→ Geen verplichting om ook op etiket aan te tonen dat product genotificeerd is, WEL notificatieplicht !!
VERORDENING (EU) nr. 609/2013 inzake voor zuigelingen en peuters bedoelde levensmiddelen, voeding
voor medisch gebruik en de dagelijkse voeding volledig vervangende producten voor gewichtsbeheersing
→ Omwille van wegwerken verschillen tussen lidstaten, door stijging bijzondere voeding en nood aan
één regelgeving
→ Rechtstreeks toepasbaar in elke lidstaat
2 E WETTEKST: NUTRIËNTEN
4
,→ Essentiele voedingsstoffen
→ Vitaminen, mineralen en oligo-elementen, AZ, VZ
→ Éérste mogelijkheid nutriënten als bijzondere voeding aan te bieden: voorgedoseerde vorm = zoals bij
GM, farmaceutisch ogende vorm
→ Notificatieplicht !!
→ Hoeveelheid mag niet minder zijn dan 15% van de referentie-inname (‘mag geen lucht in zitten’),
referentie-inname stemt overeen met wat voldoende is voor 97,5% van bevolking (hoger dan
individuele behoefte van grootste deel van bevolking)
→ Tweede mogelijkheid: bv. vitaminen toegevoegd aan amandelmelk: voeding met vitaminen
→ Ook weer notificatieplicht !! Ook minima en maxima waarden
→ Herstelproces: nutriënten toevoegen die verwijderd zijn, gehalte mag niet hoger zijn !!
5
, 3 E WETTEKST: PLANTENWET
→ 3 lijsten
→ Onder vorm van voorgedoseerd product = voedingssupplement
→ Controles door voedselagentschap (FAW)
2. VM MET BIJZONDERE EW- EN AZ-SAMENSTELLING
VM MET HOOG GEHALTE AAN EW (SPORTBEOEFENING)
VM ARM AAN ÉÉN OF MEER BEPAALDE AZ (BIJZONDERE SAMENSTELLING)
• Toepassingsgebied: VM met hoog gehalte aan nutritioneel hoogwaardige EW (kwantitatief en
kwalitatief)
• Beschouwd als EW-rijk:
- Biologische EW-waarde gelijk/ hoger dan 85% t.o.v. referentie-EW, zoals FAO-referentie-EW
(kwaliteit)
- Totaalgehalte EW (EWstikstof x EWfactor) gelijk/ hoger dan 10% indien vloeibaar, 60% indien vast
(kwantiteit)
• Etiket: aanduiding ‘EW-rijk’ + gehalten L-AZ moet vermeld worden
6
