Samenvatting Rechtsociologie DEEL 1

Hoofdstuk 1
1.1 Methode
 Rechtssociologie – empirische methode+ extern perspectief
o Empirische methode:
 Wetenschappelijke, systematische gegevensverzameling in de praktijk, in het
‘veld’
 Wetenschappelijke analyse van de verzamelde data
 Recht in de SL
 Verschillende technieken, zoals surveys, interviews, veldwerk en statistische
analyses.
 Rechtswetenschap - doctrinaire methode die meerdere methoden omarmt en technieken omvat
+ intern perspectief (deelnemer aan de rechtspraktijk)
 Juridische (doctrinaire) methode
o Feiten verzamelen (beperkt empirisch/ in de praktijk) + de regel moet gevonden
worden (=heuristiek)
o Regel moet worden gevonden  ‘heuristiek’
o Regel kan open of vage nrmen bevatten  interpreteren volgens de juridische
technieken
o Geldigheid van de norm controleren  beoordelen volgens de interne systematiek,
formeek-juridische criteria
 Is de norm in overeenstemming met de Belgische wet, het
Europees recht, ...?
 Sociaal-wetenschappelijke criteria = meestal niet belangrijk voor de
geldigheid.
o Meerdere regels zijn mogelijk  afwegen (bv. Vrijheid v meningsuiting vs.
godsdienstvrijheid).
o Regelcreatie of bestaande regel kent gebereken  voorschrijven van hoe het zou
moeten zijn (sollen/ ought to be) / verbeteren van de regel (normatief)
o Deze beslissingen/ een standpunt worden gelegitimeerd  argumentatie
 Subsumptie: feiten onder regel brengen (bv. casus vragen)
 Alles binnen de grenzen van de doctrine, met het oog op het bewaken van de coherentie van de
doctrine (spanning: als het gaat over activistische rechters die het recht moeten toepassen en
niet maken )
 Voorbeeld van doctrinaire methode: genitale verminking/ besnijdenis in Senegal (besnijdenis bij
vrouwen om intieme relaties minder leuk te maken  doel: zo wordt een vrouw trouw aan de
man); stel dat je meer wil weten over dat onderwerp, hoe wordt dat geregeld?
o Vaststelling van een onderzoeksprobleem (u wil meer weten over het onderwerp)
o Onderzoeksvraag in juridisch doctrinair onderzoek: “welke juridische instrumenten zijn
relevant?”
o Zoeken en analyseren van juridische bronnen
 Verdragen: recht van Senegal
 RP (Senegal)
 RL (artikels en boeken)
 Analyse van juridische bronnen wijst op bestaan van een sterk
mensenrechtelijk kader: ‘probleem’ opgelost!
 Maar zijn de instrumenten ook effectief?
• Waarom wel, waarom niet? Falende implementatie? Weinig
maatschappelijke steun?
• Deze vragen kan je niet beantwoorden d.m.v een uitsluitend juridische
analyse, empirisch onderzoek is nodig

 Praktijk gaat in tegen de wetgeving, dus we gaan kijken of het gebeurd of niet


1

,  Doctrinaire trefwoorden, formuleringen en vragen
o Privaatrecht
o De rechtmatigheid v ... , De bevoegdheid om ... , De strijd v ... met ... , De
aansprakelijkheid v ... , De strafbaarheid v ... , De gebondenheid aan ... , De
rechtsgevolgen v ... ,
o Inhoud van een verdrag
o Inhoud van een vonnis
o Doctrine, rechtssystematiek, dogmatiek
o ….

 Law in the books
o Vragen: “Hoe luidt het recht?”, “Wat omvat het recht?”,…


 Empirische/ rechtssociologische trefwoorden, formuleringen en vragen
o De effectiviteit van…
o De oorzaken van..
o Ervaringen met…
o Verklaring, gevolgen en oorzaken
 Law in action: in de praktijk
 Vragen: “Hoe is het recht ontstaan?” en “Hoe werkt het recht?”

1.2 Perspectief

Intern perspectief Extern perspectief
Deelnemersperspectief Toeschouwersperspectief
(Men staat in het recht als advocaat, rechter, ...) (Men neemt de blik ve toeschouwer)
Interne, autonome logica. Relatie tot maatschappelijke context.


Rechtszekerheid en rechtseenheid Onzekerheid en variatie.
Gericht op rechtspraktijk. Gericht op beleid/wetenschap.
Structureel gericht op bewaken en versterken vd Constructief subversief.
coherentie vh recht.
Rolmodel vd rechter centraal. Ook rollen voor wetgever, handhaver en
uitvoerder, onderzoeker
Vooronderstelling dat recht praktisch een verschil Toetsing v effectiviteit vh recht.
uitmaakt.
Monodisciplinair : doctrinair. Interdisciplinair door aanvullende disciplines :
empirisch of normatief.
Vooral ‘casus-methode’ en belang argumentatie. Verschillende methoden.
Juridisch normatief.
Hoe luidt het recht? Hoe zou het moeten Hoe werkt het recht? Hoe ontstaat het recht?
luiden?
“is = ought” “is ≠ ought”


De vraag is wat het is komt overeen met hoe het zou moeten zijn
 Rechtssocioloog: als toeschouwer bij voetbal
 Rechtszekerheid: duidelijk antwoord van het recht en rechtseenheid: één antwoord, als je naar RB
gaat en ene rechtbank zegt A en de andere B, dan komt de rechtseenheid in het gedrang

2

,  Opmerkingen bij empirische methode/ externe perspectief
o Externe vervangt het interne niet
o Doctrinaire methoden blijven noodzakelijk als jurist; ze definiëren de identiteit van een
jurist
o De professionele toepassing van doctrinaire kennis gaat gepaard met een inzicht in de
voordelen en de tekortkomingen van het interne perspectief
o Externe perspectief complementeert het interne perspectief: verschillende vragen
vanuit beide perspectieven
 Illustraties externe perspectief (1/2)
 Bv. rookverbod, hoe komt dat deze succesvol was in jaren 80 in California
terwijl roken populair was en in België slechts gedeeltelijk nageleefd?
 Dubbele institutionalisering: bepaalde normen zijn aanwezig in de
samenleving en worden dan opnieuw bevestigd in de samenleving
o Illustraties externe perspectief (2/2)
 Wat is de impact van de zogenaamde ‘juridisering’ op traditionele domeinen
van de SL, bijvoorbeeld onderwijs of zorgverlening?
 landbouwers klagen over de hoeveelheid regels die ze
moeten toepassen, dit is ook een vorm van juridisering
 Hoe kan de achterstand bij de rechtbanken van eerste aanleg en bij de hoven
van beroep worden weggewerkt?
 Waarom komt online dispute resolution in civiele zaken zo moeizaam van de
grond, terwijl online bankieren/shoppen/ administratie zo succesvol is?
Deze vragen kunnen niet vanuit een intern perspectief worden verklaard.

Wat onthouden?
 Het onderzoek van juridisering van de SL: empirische methode en externe perspectief (: we gaan
kijken in de praktijk en wij kijken extern (vanwaar komt het recht? Effecten: bedoeld/
onbedoeld?)
o Vragen kunnen gedeeltelijk beantwoord worden vanuit een intern perspectief daarom
externe perspectief
o Gebruik van empirische gegeven
o =externe benadering zoals we die aantreffen in de interdisciplinaire (kan empirisch of
normatief worden beleefd) studie van het recht
o Nadruk op context van een relatie tot de SL
o Niet gericht op rechtspraktijk, kan beleid ondersteunen

2. Waarom rechtssociologie?
§ Overzicht van argumenten, oude en nieuwe:
1) Academisering van de rechtenstudie;
2) Maatschappelijke ontwikkelingen en het recht;
3) Professionele ontwikkelingen - Evoluties binnen de juridische beroepen;
4) Meerwaarde voor de rechtspraktijk: concrete voorbeelden voor juridische beroepen.
(deze meerwaarde wordt door meer ervaren (afgestudeerde) juristen bevestigd –
studenten herkennen deze minder)
1) Sociaalwetenschappelijke disciplines (zoals rechtssociologie) zijn ‘academische’ studies.
§ Niet direct op een beroep gericht.
§ Componenten
• Empirische sociaalwetenschappelijke methode.
• Theorievorming: om zo bepaalde elementen in de werkelijkheid te gaan
begrijpen, te gaan verklaren en te analyseren
• Belang van wetenschappelijke benadering van
samenlevingsproblemen: als er maatschappelijke problemen zijn,
kunnen wij vanuit buikgevoel bekijken of wetenschappelijk


3