Les1: MW verkennen invloed van maatschappelijke
ontwikkelingen
De manier waarop maatschappelijk werk (M.W.) wordt vormgegeven,
hangt af van de maatschappelijke context, tijdsgeest en
heersende ideeën.
Wat vroeger belangrijk was, speelt nu nog steeds mee, maar door
veranderingen in de samenleving en het denken (bijv. over
oorlog) wordt hetzelfde thema nu op een andere manier
aangepakt.
hoe context en denken door de tijd heen veranderen en het
maatschappelijk werk beïnvloeden.
Hier is een korte en makkelijke samenvatting:
Context:
Context vroeger : oorlogen, armoede, epidemieën, vluchtelingen,
…
Context nu : nieuwe uitdagingen zoals corona, klimaat,
superdiversiteit, digitalisering, en veranderingen in de zorg.
Denken
Denken vroeger : armen kregen hulp uit naastenliefde, men dacht
dat armoede hun eigen schuld was; kinderen werden juridisch als
volwassenen gezien.
Denken nu : armoede wordt gezien als een maatschappelijk
probleem; kinderen krijgen aangepaste hulp (integrale jeugdhulp).
Invloed van maatschappelijke ontwikkelingen – WEET
Maatschappelijk werk (M.W.) wordt beïnvloed door de tijdsgeest en
maatschappelijke ontwikkelingen, maar oefent zelf ook invloed
uit.
Het heeft een signaalfunctie (het ziet problemen en maakt ze
zichtbaar) en helpt zo mee om beleid, structuren en
1
,maatschappelijke veranderingen op gang te brengen.
Juridisch:
Door maatschappelijk werk zijn sociale wetten en regels ontstaan, zoals
sociale zekerheid, het armoededecreet, schuldbemiddeling, het DAVO-
fonds en het gebruik van duidelijke taal in juridische documenten.
Methodieken:
Cliënten worden nu gezien als partners, niet enkel als hulpvragers.
Er is meer participatie, bv. verenigingen van mensen in armoede,
patiëntenrechten, deelname aan gezondheidsraden en het werken met
ervaringsdeskundigen.
👉 Kort:
Maatschappelijk werk heeft bijgedragen aan sociale wetten én nieuwe
manieren van samenwerken met cliënten.
Invloed van maatschappelijke ontwikkelingen – ONTHOUD
Er is een wisselwerking tussen de maatschappelijke context en het
denken over maatschappelijk werk — beide veranderen voortdurend
met de tijdsgeest.
Zowel maatschappelijke ontwikkelingen als maatschappelijk
werkers (zowel vroeger als nu, nationaal en internationaal)
beïnvloeden elkaar en vormen samen de samenleving en haar
structuren.
Invloed van maatschappelijke ontwikkelingen
Het is belangrijk om maatschappelijk werk te zien binnen zijn context
en tijdsgeest, want die beïnvloeden hoe het werk eruitziet.
Tegelijk kan maatschappelijk werk zelf invloed uitoefenen op de
samenleving door zijn signaalfunctie: problemen en noden opmerken,
zichtbaar maken en zo helpen om beleid en structuren te
veranderen.
2
, Centrale begrippen – vroeger en nu – onthoud
De belangrijke begrippen van het maatschappelijk werk zijn altijd
aanwezig geweest, maar soms meer zichtbaar of minder
opvallend.
Vroeger: voorlopers gebruikten die ideeën intuïtief (uit
gevoel of ervaring).
Later: bij de professionalisering kregen ze een naam,
werden methodes en theorieën ontwikkeld en kwamen ze
in het beleid terecht.
Voorbeelden:
Maatwerk / Maatzorg: al van bij de grondleggers aanwezig; later
uitgewerkt door Tine Van Regenmortel (1996).
Systemisch werken: vroeger al gezinsgericht; in de jaren ’90
weer belangrijk gemaakt door de Vlaamse overheid.
Emancipatie → empowerment: hetzelfde idee, maar met een
nieuwe naam.
Kort: De kernideeën van maatschappelijk werk blijven
dezelfde, maar ze evolueren en krijgen soms een nieuwe
naam of vorm.
Voorlopers en professionalisering
Voorlopers van het maatschappelijk werk:
Er bestond toen nog geen professioneel maatschappelijk
werk.
Het werk werd gedaan door pioniers en vrijwilligers.
Ze hielpen mensen in armoede of in een kwetsbare positie,
meestal uit liefdadigheid.
Kort:
De voorlopers waren vrijwilligers die anderen hielpen uit
goedheid, nog vóór maatschappelijk werk een echt beroep
werd.
Voorlopers en professionalisering
Voorlopers:
Werden geraakt door armoede en onrecht.
Wilden meer eerlijkheid en sociale rechtvaardigheid.
Hielpen mensen direct in hun leefomstandigheden.
Werkten aan blijvende (structurele) verbeteringen.
Gingen zelf naar mensen toe (huisbezoeken).
Professionalisering:
Toen opleidingen ontstonden, werd maatschappelijk werk een echt
beroep.
Dezelfde ideeën en waarden van de voorlopers blijven belangrijk in
het maatschappelijk werk, in Nederland, Vlaanderen en ook
3
, internationaal.
Voorlopers en professionalisering
Liefdadigheid en barmhartigheid in Vlaanderen – vroeger
• Naastenliefde: mensen hielpen elkaar uit medeleven en geloof.
• Christelijke kerk: de werken van barmhartigheid waren een
belangrijke inspiratiebron voor het maatschappelijk werk.
Voorbeelden en link met vandaag:
De hongerigen eten geven: voedselbanken, sociale kruidenier,
gratis eten in het St.-Elisabethziekenhuis, principe van bed, bad,
brood in de daklozenzorg.
De naakten kleren geven: het OCMW van Essen biedt kledij aan
via Studio 110; De Keeting heeft een winkeltje met kinderkleding.
De dorstigen laten drinken: hulp aan mensen in nood met
basisbehoeften.
De doden begraven: maatschappelijk werkers werken mee aan
De eenzame uitvaart voor eenzaam gestorvenen.
De gevangenen bezoeken: de maatschappelijk werker is nu nog
steeds een sleutelfiguur in de gevangenis, helpt bij begeleiding
en re-integratie.
De zieken verzorgen: maatschappelijk werk in ziekenhuizen,
ziekenfondsen en verenigingen voor specifieke ziekten (zoals
kanker of ALS).
De vreemdelingen herbergen: maatschappelijk werk in asielcentra,
hulp aan asielzoekers om hun rechten te kennen.
Voorlopers en professionalisering
Liefdadigheid en barmhartigheid in Vlaanderen - NU
• Door het afbrokkelen van de verzorgingsstaat (de overheid zorgt
minder), nemen filantropie en vrijwilligerswerk opnieuw toe.
• Hulp gebeurt minder vanuit religie, maar meer vanuit solidariteit,
betrokkenheid en zelfontplooiing.
• Door financiële en economische crisissen en besparingen heeft de
overheid minder geld voor hulpverlening.
→ Gevolg: vrijwilligers nemen meer taken over van professionele
maatschappelijk werkers.
Filantropie betekent letterlijk liefde voor de mensheid.
Voorlopers en professionalisering
4
ontwikkelingen
De manier waarop maatschappelijk werk (M.W.) wordt vormgegeven,
hangt af van de maatschappelijke context, tijdsgeest en
heersende ideeën.
Wat vroeger belangrijk was, speelt nu nog steeds mee, maar door
veranderingen in de samenleving en het denken (bijv. over
oorlog) wordt hetzelfde thema nu op een andere manier
aangepakt.
hoe context en denken door de tijd heen veranderen en het
maatschappelijk werk beïnvloeden.
Hier is een korte en makkelijke samenvatting:
Context:
Context vroeger : oorlogen, armoede, epidemieën, vluchtelingen,
…
Context nu : nieuwe uitdagingen zoals corona, klimaat,
superdiversiteit, digitalisering, en veranderingen in de zorg.
Denken
Denken vroeger : armen kregen hulp uit naastenliefde, men dacht
dat armoede hun eigen schuld was; kinderen werden juridisch als
volwassenen gezien.
Denken nu : armoede wordt gezien als een maatschappelijk
probleem; kinderen krijgen aangepaste hulp (integrale jeugdhulp).
Invloed van maatschappelijke ontwikkelingen – WEET
Maatschappelijk werk (M.W.) wordt beïnvloed door de tijdsgeest en
maatschappelijke ontwikkelingen, maar oefent zelf ook invloed
uit.
Het heeft een signaalfunctie (het ziet problemen en maakt ze
zichtbaar) en helpt zo mee om beleid, structuren en
1
,maatschappelijke veranderingen op gang te brengen.
Juridisch:
Door maatschappelijk werk zijn sociale wetten en regels ontstaan, zoals
sociale zekerheid, het armoededecreet, schuldbemiddeling, het DAVO-
fonds en het gebruik van duidelijke taal in juridische documenten.
Methodieken:
Cliënten worden nu gezien als partners, niet enkel als hulpvragers.
Er is meer participatie, bv. verenigingen van mensen in armoede,
patiëntenrechten, deelname aan gezondheidsraden en het werken met
ervaringsdeskundigen.
👉 Kort:
Maatschappelijk werk heeft bijgedragen aan sociale wetten én nieuwe
manieren van samenwerken met cliënten.
Invloed van maatschappelijke ontwikkelingen – ONTHOUD
Er is een wisselwerking tussen de maatschappelijke context en het
denken over maatschappelijk werk — beide veranderen voortdurend
met de tijdsgeest.
Zowel maatschappelijke ontwikkelingen als maatschappelijk
werkers (zowel vroeger als nu, nationaal en internationaal)
beïnvloeden elkaar en vormen samen de samenleving en haar
structuren.
Invloed van maatschappelijke ontwikkelingen
Het is belangrijk om maatschappelijk werk te zien binnen zijn context
en tijdsgeest, want die beïnvloeden hoe het werk eruitziet.
Tegelijk kan maatschappelijk werk zelf invloed uitoefenen op de
samenleving door zijn signaalfunctie: problemen en noden opmerken,
zichtbaar maken en zo helpen om beleid en structuren te
veranderen.
2
, Centrale begrippen – vroeger en nu – onthoud
De belangrijke begrippen van het maatschappelijk werk zijn altijd
aanwezig geweest, maar soms meer zichtbaar of minder
opvallend.
Vroeger: voorlopers gebruikten die ideeën intuïtief (uit
gevoel of ervaring).
Later: bij de professionalisering kregen ze een naam,
werden methodes en theorieën ontwikkeld en kwamen ze
in het beleid terecht.
Voorbeelden:
Maatwerk / Maatzorg: al van bij de grondleggers aanwezig; later
uitgewerkt door Tine Van Regenmortel (1996).
Systemisch werken: vroeger al gezinsgericht; in de jaren ’90
weer belangrijk gemaakt door de Vlaamse overheid.
Emancipatie → empowerment: hetzelfde idee, maar met een
nieuwe naam.
Kort: De kernideeën van maatschappelijk werk blijven
dezelfde, maar ze evolueren en krijgen soms een nieuwe
naam of vorm.
Voorlopers en professionalisering
Voorlopers van het maatschappelijk werk:
Er bestond toen nog geen professioneel maatschappelijk
werk.
Het werk werd gedaan door pioniers en vrijwilligers.
Ze hielpen mensen in armoede of in een kwetsbare positie,
meestal uit liefdadigheid.
Kort:
De voorlopers waren vrijwilligers die anderen hielpen uit
goedheid, nog vóór maatschappelijk werk een echt beroep
werd.
Voorlopers en professionalisering
Voorlopers:
Werden geraakt door armoede en onrecht.
Wilden meer eerlijkheid en sociale rechtvaardigheid.
Hielpen mensen direct in hun leefomstandigheden.
Werkten aan blijvende (structurele) verbeteringen.
Gingen zelf naar mensen toe (huisbezoeken).
Professionalisering:
Toen opleidingen ontstonden, werd maatschappelijk werk een echt
beroep.
Dezelfde ideeën en waarden van de voorlopers blijven belangrijk in
het maatschappelijk werk, in Nederland, Vlaanderen en ook
3
, internationaal.
Voorlopers en professionalisering
Liefdadigheid en barmhartigheid in Vlaanderen – vroeger
• Naastenliefde: mensen hielpen elkaar uit medeleven en geloof.
• Christelijke kerk: de werken van barmhartigheid waren een
belangrijke inspiratiebron voor het maatschappelijk werk.
Voorbeelden en link met vandaag:
De hongerigen eten geven: voedselbanken, sociale kruidenier,
gratis eten in het St.-Elisabethziekenhuis, principe van bed, bad,
brood in de daklozenzorg.
De naakten kleren geven: het OCMW van Essen biedt kledij aan
via Studio 110; De Keeting heeft een winkeltje met kinderkleding.
De dorstigen laten drinken: hulp aan mensen in nood met
basisbehoeften.
De doden begraven: maatschappelijk werkers werken mee aan
De eenzame uitvaart voor eenzaam gestorvenen.
De gevangenen bezoeken: de maatschappelijk werker is nu nog
steeds een sleutelfiguur in de gevangenis, helpt bij begeleiding
en re-integratie.
De zieken verzorgen: maatschappelijk werk in ziekenhuizen,
ziekenfondsen en verenigingen voor specifieke ziekten (zoals
kanker of ALS).
De vreemdelingen herbergen: maatschappelijk werk in asielcentra,
hulp aan asielzoekers om hun rechten te kennen.
Voorlopers en professionalisering
Liefdadigheid en barmhartigheid in Vlaanderen - NU
• Door het afbrokkelen van de verzorgingsstaat (de overheid zorgt
minder), nemen filantropie en vrijwilligerswerk opnieuw toe.
• Hulp gebeurt minder vanuit religie, maar meer vanuit solidariteit,
betrokkenheid en zelfontplooiing.
• Door financiële en economische crisissen en besparingen heeft de
overheid minder geld voor hulpverlening.
→ Gevolg: vrijwilligers nemen meer taken over van professionele
maatschappelijk werkers.
Filantropie betekent letterlijk liefde voor de mensheid.
Voorlopers en professionalisering
4
