FILOSOFIE
HOE IS FILOSOFIE ONTSTAAN?
Als er iets in de wereld gebeurt, stellen mensen zich de vraag “Waarom?”. Mensen gaan ervan uit dat er
altijd een verklaring is voor een gebeurtenis
Kijk bijvoorbeeld naar het scheppingsverhaal. Dit is een mythe (~ Mythos = verhaal). Het is een verhaal dat
bedoeld is om mensen een antwoord te geven
Filosofie in ontstaan in de 5e eeuw v.C. in Griekenland
- Er was toen veel cultuur in Griekse steden
- Op een bepaald moment zijn er mensen die zeggen “wij aanvaarden geen mythes meer”
- Men wil dingen echt begrijpen, men wil een rationeel antwoord
- Op enkele tientallen jaren tijd stellen enkele figuren dat mythes geen uitleg geven
Een voorbeeld van zo een figuur is Plato. Hij was de eerste grote figuur in de filosofie en leefde zo een 2500
jaar geleden. Het oeuvre van Plato is geschreven als een dialoog, een script
De rol van een filosoof is samen tot punten komen waarin we het allebei eens zijn. Een filosoof wil zijn
eigen mening niet opdringen, maar komen tot iets dat iedereen aanvaard. Als iedereen het aanvaardt, dan
moet het wel de waarheid zijn!
Mensen kunnen meningsverschillen hebben, maar er bestaat niet zoiets als een WAARHEIDSverschil
(waarheid = iets dat iedereen kan aanvaarden)
Als mensen een meningsverschil hebben, dan is het niet de waarheid
Een filosoof is iemand die bereid is om te aanvaarden dan hetgeen dat hij zelf spontaan zegt, zijn mening is
en niet zozeer doordacht is
Filosofie zit zich in de bereidheid om kritisch te zien over wat je zelf gelooft
KOSMOS = woord dat de Grieken gebruikten om te verwijzen naar de wereld
= Wij gebruiken ‘heelal’ (het geheel en alle dingen)
= kosmos betekent in het Grieks letterlijk ORDE
,
,FILOSOFIE
PLATO & CHORA
Socrates, de leermeester van Plato is ervan overtuigd dat inzicht nodig was voor een juist leven en een
goede samenleving
Mensen zijn het vaak oneens, net omdat ze geen inzicht hebben. Mensen hun persoonlijke mening is
gebonden aan hun perspectief op de wereld en is dus veranderlijk
Echte kennis is voor iedereen en altijd geldig (stabiel)
ð Rationeel inzicht biedt toegang tot vaste onveranderlijke essentie
ð Enkel oordelen die gegrond zijn in het inzicht van de essentie kunnen echte kennis bieden
Plato zal voortbouwen op dit principe en zal dit uitbreiden tot een totaalvisie op de werkelijkheid. Dit zal
een enorme invloed uitoefenen op de Westerse geschiedenis.
Plato is de eerste systematische denker, van wie het oeuvre bewaard bleef, die als eerste een poging doet
op ruimtelijkheid te vatten
Plato’s Ideeënleer
Plato staat bekend op zijn dualistisch wereldbeeld, hij onderscheidt twee verschillende dimensies
1 De materiële wereld
® alle zaken die we kunnen waarnemen met onze zintuigen
® alle zaken de tot de zintuigelijke wereld behoren zijn ooit ontstaan
® ze hebben een tijdelijk karakter en zijn in staat tot verandering
de materiële dingen = sensibilia
2 Het rijk der ideeën
® voor alle soorten objecten bestaat een idee
® die ideeën bevatten de essentie van iets
® bestaat uit alles wat we verstandelijk vatten of inzien
de ideeën = intelligibilia
Het verschil tussen beide dimensies kunnen we het beste begrijpen door het verschil in de manier waarop
we er toegang toe hebben
ð De materiële wereld ontdek je door zintuigelijke waarnemingen
ð De wereld ontdek je met je verstand (zien ≠ inzien)
De idee is tijdloos en per definitie nooit ontstaan.
De idee gaat vooraf aan de materiële dingen. Alle materiële dingen zijn wat ze zijn omdat ze deels
overeenkomen of gelijken op de Idee. De materiële dingen zijn als het ware een afbeelding van de idee.
Van alle materiële zaken bestaan er telkens meerdere exemplaren, kopieën, terwijl er maar één idee is.
, De afbeeldingen hebben het model nodig en niet omgekeerd. De idee is wat ze is, bestaat eeuwig en wordt
door niets aangetast. Als het materiële verdwijnt, blijft de idee wat ze altijd al is geweest. Daarom
presenteert Plato de ideeën als een hogere werkelijkheid, realiteit.
Wanneer wij het materiële zien, beschouwen we dit spontaan als het meest werkelijke, MAAR dit is een
vergissing. Om dit aan te tonen bedenkt Plato iets
Allegorie van de Grot
Plato wil de lezer ervan overtuigen dat wij zijn zoals de mensen in de grot. We nemen uit gewoonte
hetgeen onze zintuigen waarnemen aan als het enige dat bestaat en de werkelijkheid. Maar hetgeen we
altijd voor de enige werkelijkheid hielden, is slechts een soort afschaduwing van de ware realiteit. Net zoals
de grotbewoners die bevrijd zijn, zullen wij nooit meer terugkeren naar onze naïeve overtuiging. We
geloven niet meer dat de materie rondom ons de ultieme realiteit is. De filosofie belooft dus in eerste
plaats een bevrijding!
Plato’s theorie was niet zomaar een verzinsel
We kunnen het vergelijken met een wiskunde stelling. Als we leren dat de som van de hoeken van een
driehoek steeds 180 graden is, dan leren we iets essentieels over driehoeken. Deze stelling is geldig voor
ALLE driehoeken.
Elke tekening van een driehoek is slechts een benadering, geen enkele tekening is exact.
Terwijl elke waarneembare driehoek ooit zal verdwijnen, is het wezen van een driehoek niet iets dat
onderhevig is aan verval.
Iedereen die naar school gaat leert deze stelling. Dit betekent dat iedereen een soort verstandelijk begrip
heeft van wat een driehoek tot een driehoek maakt. Wij vatten daardoor het wezen van een driehoek. Dit
is niet zomaar een ideetje in ons hoofd, het is iets dat elke mens afzonderlijk overstijgt. Iedereen kan het
principe vatten, maar niemand kan er iets aan veranderen.
Opmerking: elke meetkundige stelling is op een bepaald moment door een mens geformuleerd. Dit
betekent niet dat die stelling pas vanaf dan geldig is. Ze was altijd al geldig, maar ze is dan pas ONDEKT.
Iets dat ontdekt wordt was er al. Daarom spreken we hier van ‘ontdekken’ en niet van ‘bedenken’
Er zijn verschillende soorten ‘zijn’
We maken een onderscheid tussen …
1 Dingen die écht bestaan (materieel)
2 Dingen die niet echt bestaan (fictief)
E
Meetkundige figuren zijn materieel, noch fictief => ze zijn IDEËEL
HOE IS FILOSOFIE ONTSTAAN?
Als er iets in de wereld gebeurt, stellen mensen zich de vraag “Waarom?”. Mensen gaan ervan uit dat er
altijd een verklaring is voor een gebeurtenis
Kijk bijvoorbeeld naar het scheppingsverhaal. Dit is een mythe (~ Mythos = verhaal). Het is een verhaal dat
bedoeld is om mensen een antwoord te geven
Filosofie in ontstaan in de 5e eeuw v.C. in Griekenland
- Er was toen veel cultuur in Griekse steden
- Op een bepaald moment zijn er mensen die zeggen “wij aanvaarden geen mythes meer”
- Men wil dingen echt begrijpen, men wil een rationeel antwoord
- Op enkele tientallen jaren tijd stellen enkele figuren dat mythes geen uitleg geven
Een voorbeeld van zo een figuur is Plato. Hij was de eerste grote figuur in de filosofie en leefde zo een 2500
jaar geleden. Het oeuvre van Plato is geschreven als een dialoog, een script
De rol van een filosoof is samen tot punten komen waarin we het allebei eens zijn. Een filosoof wil zijn
eigen mening niet opdringen, maar komen tot iets dat iedereen aanvaard. Als iedereen het aanvaardt, dan
moet het wel de waarheid zijn!
Mensen kunnen meningsverschillen hebben, maar er bestaat niet zoiets als een WAARHEIDSverschil
(waarheid = iets dat iedereen kan aanvaarden)
Als mensen een meningsverschil hebben, dan is het niet de waarheid
Een filosoof is iemand die bereid is om te aanvaarden dan hetgeen dat hij zelf spontaan zegt, zijn mening is
en niet zozeer doordacht is
Filosofie zit zich in de bereidheid om kritisch te zien over wat je zelf gelooft
KOSMOS = woord dat de Grieken gebruikten om te verwijzen naar de wereld
= Wij gebruiken ‘heelal’ (het geheel en alle dingen)
= kosmos betekent in het Grieks letterlijk ORDE
,
,FILOSOFIE
PLATO & CHORA
Socrates, de leermeester van Plato is ervan overtuigd dat inzicht nodig was voor een juist leven en een
goede samenleving
Mensen zijn het vaak oneens, net omdat ze geen inzicht hebben. Mensen hun persoonlijke mening is
gebonden aan hun perspectief op de wereld en is dus veranderlijk
Echte kennis is voor iedereen en altijd geldig (stabiel)
ð Rationeel inzicht biedt toegang tot vaste onveranderlijke essentie
ð Enkel oordelen die gegrond zijn in het inzicht van de essentie kunnen echte kennis bieden
Plato zal voortbouwen op dit principe en zal dit uitbreiden tot een totaalvisie op de werkelijkheid. Dit zal
een enorme invloed uitoefenen op de Westerse geschiedenis.
Plato is de eerste systematische denker, van wie het oeuvre bewaard bleef, die als eerste een poging doet
op ruimtelijkheid te vatten
Plato’s Ideeënleer
Plato staat bekend op zijn dualistisch wereldbeeld, hij onderscheidt twee verschillende dimensies
1 De materiële wereld
® alle zaken die we kunnen waarnemen met onze zintuigen
® alle zaken de tot de zintuigelijke wereld behoren zijn ooit ontstaan
® ze hebben een tijdelijk karakter en zijn in staat tot verandering
de materiële dingen = sensibilia
2 Het rijk der ideeën
® voor alle soorten objecten bestaat een idee
® die ideeën bevatten de essentie van iets
® bestaat uit alles wat we verstandelijk vatten of inzien
de ideeën = intelligibilia
Het verschil tussen beide dimensies kunnen we het beste begrijpen door het verschil in de manier waarop
we er toegang toe hebben
ð De materiële wereld ontdek je door zintuigelijke waarnemingen
ð De wereld ontdek je met je verstand (zien ≠ inzien)
De idee is tijdloos en per definitie nooit ontstaan.
De idee gaat vooraf aan de materiële dingen. Alle materiële dingen zijn wat ze zijn omdat ze deels
overeenkomen of gelijken op de Idee. De materiële dingen zijn als het ware een afbeelding van de idee.
Van alle materiële zaken bestaan er telkens meerdere exemplaren, kopieën, terwijl er maar één idee is.
, De afbeeldingen hebben het model nodig en niet omgekeerd. De idee is wat ze is, bestaat eeuwig en wordt
door niets aangetast. Als het materiële verdwijnt, blijft de idee wat ze altijd al is geweest. Daarom
presenteert Plato de ideeën als een hogere werkelijkheid, realiteit.
Wanneer wij het materiële zien, beschouwen we dit spontaan als het meest werkelijke, MAAR dit is een
vergissing. Om dit aan te tonen bedenkt Plato iets
Allegorie van de Grot
Plato wil de lezer ervan overtuigen dat wij zijn zoals de mensen in de grot. We nemen uit gewoonte
hetgeen onze zintuigen waarnemen aan als het enige dat bestaat en de werkelijkheid. Maar hetgeen we
altijd voor de enige werkelijkheid hielden, is slechts een soort afschaduwing van de ware realiteit. Net zoals
de grotbewoners die bevrijd zijn, zullen wij nooit meer terugkeren naar onze naïeve overtuiging. We
geloven niet meer dat de materie rondom ons de ultieme realiteit is. De filosofie belooft dus in eerste
plaats een bevrijding!
Plato’s theorie was niet zomaar een verzinsel
We kunnen het vergelijken met een wiskunde stelling. Als we leren dat de som van de hoeken van een
driehoek steeds 180 graden is, dan leren we iets essentieels over driehoeken. Deze stelling is geldig voor
ALLE driehoeken.
Elke tekening van een driehoek is slechts een benadering, geen enkele tekening is exact.
Terwijl elke waarneembare driehoek ooit zal verdwijnen, is het wezen van een driehoek niet iets dat
onderhevig is aan verval.
Iedereen die naar school gaat leert deze stelling. Dit betekent dat iedereen een soort verstandelijk begrip
heeft van wat een driehoek tot een driehoek maakt. Wij vatten daardoor het wezen van een driehoek. Dit
is niet zomaar een ideetje in ons hoofd, het is iets dat elke mens afzonderlijk overstijgt. Iedereen kan het
principe vatten, maar niemand kan er iets aan veranderen.
Opmerking: elke meetkundige stelling is op een bepaald moment door een mens geformuleerd. Dit
betekent niet dat die stelling pas vanaf dan geldig is. Ze was altijd al geldig, maar ze is dan pas ONDEKT.
Iets dat ontdekt wordt was er al. Daarom spreken we hier van ‘ontdekken’ en niet van ‘bedenken’
Er zijn verschillende soorten ‘zijn’
We maken een onderscheid tussen …
1 Dingen die écht bestaan (materieel)
2 Dingen die niet echt bestaan (fictief)
E
Meetkundige figuren zijn materieel, noch fictief => ze zijn IDEËEL
