GENEESMIDDELENLEER
HOOFDSTUK I ALGEMENE FARMACOLOGIE
1. SAMENSTELLING VAN GENEESMIDDELEN
Hoe kan je een product herkennen als geneesmiddel?
Een geneesmiddel is een chemische stof toegediend aan of in een menselijk of dierlijk lichaam
➔ om ziekten te behandelen of te voorkomen
➔ om symptomen van ziekten of aandoeningen te bestrijden
Een geneesmiddel herken je aan:
- het VHB-nummer (vergunningsnummer voor het in de handel brengen)
= een registratienummer of erkenningsnummer op de verpakking
Welke bronnen van geneesmiddelen zijn er?
- Planten en mineralen = Traditionele bronnen van geneesmiddelen
Actieve componenten van planten: bv. - alkaloïden (atropine, nicotine, caffeïne)
- glycosiden
- gommen, harsen en oliën.
Minerale bronnen: bv. - elektrolyten (natrium, kalium, chloor)
- ijzer, koper en selenium
- Bacteriën en schimmels = worden gebruikt voor het produceren van antibiotica (penicilline) en
anthelmintica (ivermectine)
- Dieren = vroeger: een belangrijke bron voor hormonen vb. insuline en anticoagulantia zoals
heparine.
nu: deze hormonen worden gesynthetiseerd in laboratoria
,- Laboratoria = de belangrijkste leveranciers van geneesmiddelen → kunnen geneesmiddelen
produceren die vroeger verkregen werden via planten en dieren
Wat zijn de actieve bestanddelen en de hulpstoffen van een geneesmiddel?
Een geneesmiddel bestaat uit: actieve bestanddelen + inactieve hulpstoffen
worden toegevoegd aan het
de actieve moleculen die zorgen geneesmiddel om:
voor het gewenste therapeutische - het tot een vorm te maken die
effect in het lichaam bv. pijnstilling, door de patiënt kan worden
anesthesie, bloeddrukverlaging opgenomen (bv. tablet, siroop of
injecteerbare oplossing) en het
gewenste therapeutische effect
kan hebben in het lichaam.
Voorbeelden van hulpstoffen zijn.
• Bindmiddelen - Coaters – Kleurstoffen – Smaakstoffen - Bewaarmiddelen
- Verdikkingsmiddelen
• Desintegratiemiddelen: zetten uit wanneer ze in contact komen met een vloeistof
zodat tabletten en capsules kunnen oplossen in vloeistof en hun actieve
bestanddelen kunnen vrijgeven.
• Emulgators: zorgen ervoor dat vetoplosbare en wateroplosbare stoffen gemengd
kunnen worden
• Vulstoffen/oplosmiddelen: vergroten het volume
• Vloeimiddelen: verhinderen dat poeder samenkleeft
2. NAAMGEVING VAN GENEESMIDDELEN
Wat is het verschil tussen een Actief bestanddeel
en een merknaam?
Op de verpakking van een geneesmiddel staat: merknaam en
het actieve bestanddeel.
Metacam is de merknaam van het geneesmiddel. Je herkent
dit aan het 0-symbool achter de naam, dat staat voor
registered trademark of geregistreerd merk.
Meloxicam is het actieve bestanddeel.
Metacam o is een geneesmiddel dat meloxicam bevat ter
behandeling van pijn en ontsteking en hulpstoffen die het tot een orale suspensie maken die het
gewenste effect kan bekomen in het lichaam van de patiënt.
→ Er zijn echter ook andere merken van geneesmiddelen met hetzelfde actieve bestanddeel.
Inflacam@ en Melovem@ bevatten bijvoorbeeld ook meloxicam en hebben dezelfde werking als
Metacam@
Voor het examen hoef je enkel de actieve bestanddelen van de geneesmiddelen te kennen,
niet de merknamen
,Wat is een Generische geneesmiddel?
Een farmaceutisch bedrijf ontwikkelt een nieuw geneesmiddel:
→ krijgt via de registratieprocedure het recht om dit geneesmiddel op de markt te brengen
→ krijgt voor een bepaalde periode een patent op dit geneesmiddel
→ bedrijf geeft het geneesmiddel een naam ➔ geen enkel ander bedrijf mag dit geneesmiddel
produceren.
===➔ Dit geeft het bedrijf de tijd om de kosten voor ontwikkeling en productie van het
geneesmiddel terug te winnen en er een bepaalde winst op te maken.
→ Wanneer het patent na een bepaalde periode (bijvoorbeeld na 10 of 20 jaar) verlopen is = , andere
farmaceutische bedrijven mogen het geneesmiddel ook beginnen produceren.
Men noemt deze geneesmiddelen "generische geneesmiddelen". Deze bevatten
hetzelfde actieve bestanddeel als het oorspronkelijke geneesmiddel en hebben dus
dezelfde werking. Aangezien voor het produceren van generische geneesmiddelen niet
meer geïnvesteerd moet worden in onderzoek voor de ontwikkeling ervan kunnen deze
geneesmiddelen aan een veel lagere prijs verkocht worden.
3. BASISPRINCIPES VOOR HET GEBRUIK VAN GENEESMIDDELEN
Geneesmiddelen kunnen preventief of curatief aangewend worden.
Wat houdt een preventieve behandeling in?
Preventief = ter voorkoming van ziekte.
Voorbeelden van preventief aangewende geneesmiddelen zijn vaccins en middelen tegen vlooien.
Wat houdt een curatieve behandeling in?
Curatief = een dier dat reeds ziek is krijgt een gepaste behandeling.
Wat is een causale, symptomatische behandeling en substitutietherapie?
Een curatieve behandeling kan:
- causaal zijn = gericht op het wegnemen van de oorzaak, bv. antibiotica, antimycotica,
- Een symptomatische behandeling heft bepaalde ziekteverschijnselen op zonder dat de oorzaak
wordt weggenomen, bv. vochtafdrijvers, hoestremmers
- Een substitutietherapie heft een tekort aan een bepaalde stof op, bv. het toedienen van insuline
aan een diabetespatiënt, het toedienen van cortisol aan een patiënt met de ziekte van Addison, ...
➔ Vaak bestaat een curatieve behandeling niet uit één soort behandeling, maar uit een combinatie
van deze verschillende soorten.
, Er zijn altijd risico's verbonden aan het gebruik van geneesmiddelen. De meeste geneesmiddelen
mogen daarom enkel worden afgeleverd op voorschrift.
Welke 3 categrorieën van geneesmiddelen onderscheiden we op basis van het
risico bij gebruik?
❖ Geneesmiddelen zonder voorschrift en toegediend door de eigenaar. Bv. vlooienbanden,
ontwormingstubes, ... Men noemt dit ook "over the counter" producten.
❖ Geneesmiddelen die enkel op voorschrift aangekocht kunnen worden en/of enkel
toegediend mogen worden door een dierenarts (of een veehouder onder toezicht van zijn
bedrijfsbegeleidende dierenarts). Bv. antibiotica, glucocorticoïden, ...
Dit wordt aangegeven als "R/"
❖ Verdovende middelen en psychotrope stoffen.
→ Dit zijn stoffen die inwerken op het centrale zenuwstelsel
→ hebben ernstige gevolgen wanneer niet in de correcte dosis toegediend
→ kunnen verslavend werken.
→Deze producten moeten in een gesloten gifkast bewaard worden en er moet een extra
register over bijgehouden worden.
Bv. anesthetica, narcotica, middelen voor euthanasie
Verdovende middelen en psychotrope stoffen worden aangeduid met "R/psych"
4. FARMACODYNAMIE
Wat is farmacodynamie?
De farmacodynamie heeft betrekking op de effecten van geneesmiddelen op het lichaam.
Het beschrijft de fysiologische veranderingen die geneesmiddelen kunnen teweeg brengen in het
lichaam → = de fysiologische activiteit van een cel of weefsel versterken of onderdrukken.
Om deze celfunctie te kunnen beïnvloeden, binden geneesmiddelmoleculen aan bestanddelen van
het celmembraan of aan inwendige structuren in de cel.
Hoe een geneesmiddel zich vasthecht aan structuren (receptoren) op of in een cel, kan vergeleken
worden met de manier waarop een sleutel in een slot past.
De geneesmiddelmolecule en de receptor moeten ruimtelijk perfect in elkaar passen opdat de
gewenste actie zou kunnen worden uitgevoerd.
Wat zijn de verschillende aangrijpingspunten voor geneesmiddelen?
HOOFDSTUK I ALGEMENE FARMACOLOGIE
1. SAMENSTELLING VAN GENEESMIDDELEN
Hoe kan je een product herkennen als geneesmiddel?
Een geneesmiddel is een chemische stof toegediend aan of in een menselijk of dierlijk lichaam
➔ om ziekten te behandelen of te voorkomen
➔ om symptomen van ziekten of aandoeningen te bestrijden
Een geneesmiddel herken je aan:
- het VHB-nummer (vergunningsnummer voor het in de handel brengen)
= een registratienummer of erkenningsnummer op de verpakking
Welke bronnen van geneesmiddelen zijn er?
- Planten en mineralen = Traditionele bronnen van geneesmiddelen
Actieve componenten van planten: bv. - alkaloïden (atropine, nicotine, caffeïne)
- glycosiden
- gommen, harsen en oliën.
Minerale bronnen: bv. - elektrolyten (natrium, kalium, chloor)
- ijzer, koper en selenium
- Bacteriën en schimmels = worden gebruikt voor het produceren van antibiotica (penicilline) en
anthelmintica (ivermectine)
- Dieren = vroeger: een belangrijke bron voor hormonen vb. insuline en anticoagulantia zoals
heparine.
nu: deze hormonen worden gesynthetiseerd in laboratoria
,- Laboratoria = de belangrijkste leveranciers van geneesmiddelen → kunnen geneesmiddelen
produceren die vroeger verkregen werden via planten en dieren
Wat zijn de actieve bestanddelen en de hulpstoffen van een geneesmiddel?
Een geneesmiddel bestaat uit: actieve bestanddelen + inactieve hulpstoffen
worden toegevoegd aan het
de actieve moleculen die zorgen geneesmiddel om:
voor het gewenste therapeutische - het tot een vorm te maken die
effect in het lichaam bv. pijnstilling, door de patiënt kan worden
anesthesie, bloeddrukverlaging opgenomen (bv. tablet, siroop of
injecteerbare oplossing) en het
gewenste therapeutische effect
kan hebben in het lichaam.
Voorbeelden van hulpstoffen zijn.
• Bindmiddelen - Coaters – Kleurstoffen – Smaakstoffen - Bewaarmiddelen
- Verdikkingsmiddelen
• Desintegratiemiddelen: zetten uit wanneer ze in contact komen met een vloeistof
zodat tabletten en capsules kunnen oplossen in vloeistof en hun actieve
bestanddelen kunnen vrijgeven.
• Emulgators: zorgen ervoor dat vetoplosbare en wateroplosbare stoffen gemengd
kunnen worden
• Vulstoffen/oplosmiddelen: vergroten het volume
• Vloeimiddelen: verhinderen dat poeder samenkleeft
2. NAAMGEVING VAN GENEESMIDDELEN
Wat is het verschil tussen een Actief bestanddeel
en een merknaam?
Op de verpakking van een geneesmiddel staat: merknaam en
het actieve bestanddeel.
Metacam is de merknaam van het geneesmiddel. Je herkent
dit aan het 0-symbool achter de naam, dat staat voor
registered trademark of geregistreerd merk.
Meloxicam is het actieve bestanddeel.
Metacam o is een geneesmiddel dat meloxicam bevat ter
behandeling van pijn en ontsteking en hulpstoffen die het tot een orale suspensie maken die het
gewenste effect kan bekomen in het lichaam van de patiënt.
→ Er zijn echter ook andere merken van geneesmiddelen met hetzelfde actieve bestanddeel.
Inflacam@ en Melovem@ bevatten bijvoorbeeld ook meloxicam en hebben dezelfde werking als
Metacam@
Voor het examen hoef je enkel de actieve bestanddelen van de geneesmiddelen te kennen,
niet de merknamen
,Wat is een Generische geneesmiddel?
Een farmaceutisch bedrijf ontwikkelt een nieuw geneesmiddel:
→ krijgt via de registratieprocedure het recht om dit geneesmiddel op de markt te brengen
→ krijgt voor een bepaalde periode een patent op dit geneesmiddel
→ bedrijf geeft het geneesmiddel een naam ➔ geen enkel ander bedrijf mag dit geneesmiddel
produceren.
===➔ Dit geeft het bedrijf de tijd om de kosten voor ontwikkeling en productie van het
geneesmiddel terug te winnen en er een bepaalde winst op te maken.
→ Wanneer het patent na een bepaalde periode (bijvoorbeeld na 10 of 20 jaar) verlopen is = , andere
farmaceutische bedrijven mogen het geneesmiddel ook beginnen produceren.
Men noemt deze geneesmiddelen "generische geneesmiddelen". Deze bevatten
hetzelfde actieve bestanddeel als het oorspronkelijke geneesmiddel en hebben dus
dezelfde werking. Aangezien voor het produceren van generische geneesmiddelen niet
meer geïnvesteerd moet worden in onderzoek voor de ontwikkeling ervan kunnen deze
geneesmiddelen aan een veel lagere prijs verkocht worden.
3. BASISPRINCIPES VOOR HET GEBRUIK VAN GENEESMIDDELEN
Geneesmiddelen kunnen preventief of curatief aangewend worden.
Wat houdt een preventieve behandeling in?
Preventief = ter voorkoming van ziekte.
Voorbeelden van preventief aangewende geneesmiddelen zijn vaccins en middelen tegen vlooien.
Wat houdt een curatieve behandeling in?
Curatief = een dier dat reeds ziek is krijgt een gepaste behandeling.
Wat is een causale, symptomatische behandeling en substitutietherapie?
Een curatieve behandeling kan:
- causaal zijn = gericht op het wegnemen van de oorzaak, bv. antibiotica, antimycotica,
- Een symptomatische behandeling heft bepaalde ziekteverschijnselen op zonder dat de oorzaak
wordt weggenomen, bv. vochtafdrijvers, hoestremmers
- Een substitutietherapie heft een tekort aan een bepaalde stof op, bv. het toedienen van insuline
aan een diabetespatiënt, het toedienen van cortisol aan een patiënt met de ziekte van Addison, ...
➔ Vaak bestaat een curatieve behandeling niet uit één soort behandeling, maar uit een combinatie
van deze verschillende soorten.
, Er zijn altijd risico's verbonden aan het gebruik van geneesmiddelen. De meeste geneesmiddelen
mogen daarom enkel worden afgeleverd op voorschrift.
Welke 3 categrorieën van geneesmiddelen onderscheiden we op basis van het
risico bij gebruik?
❖ Geneesmiddelen zonder voorschrift en toegediend door de eigenaar. Bv. vlooienbanden,
ontwormingstubes, ... Men noemt dit ook "over the counter" producten.
❖ Geneesmiddelen die enkel op voorschrift aangekocht kunnen worden en/of enkel
toegediend mogen worden door een dierenarts (of een veehouder onder toezicht van zijn
bedrijfsbegeleidende dierenarts). Bv. antibiotica, glucocorticoïden, ...
Dit wordt aangegeven als "R/"
❖ Verdovende middelen en psychotrope stoffen.
→ Dit zijn stoffen die inwerken op het centrale zenuwstelsel
→ hebben ernstige gevolgen wanneer niet in de correcte dosis toegediend
→ kunnen verslavend werken.
→Deze producten moeten in een gesloten gifkast bewaard worden en er moet een extra
register over bijgehouden worden.
Bv. anesthetica, narcotica, middelen voor euthanasie
Verdovende middelen en psychotrope stoffen worden aangeduid met "R/psych"
4. FARMACODYNAMIE
Wat is farmacodynamie?
De farmacodynamie heeft betrekking op de effecten van geneesmiddelen op het lichaam.
Het beschrijft de fysiologische veranderingen die geneesmiddelen kunnen teweeg brengen in het
lichaam → = de fysiologische activiteit van een cel of weefsel versterken of onderdrukken.
Om deze celfunctie te kunnen beïnvloeden, binden geneesmiddelmoleculen aan bestanddelen van
het celmembraan of aan inwendige structuren in de cel.
Hoe een geneesmiddel zich vasthecht aan structuren (receptoren) op of in een cel, kan vergeleken
worden met de manier waarop een sleutel in een slot past.
De geneesmiddelmolecule en de receptor moeten ruimtelijk perfect in elkaar passen opdat de
gewenste actie zou kunnen worden uitgevoerd.
Wat zijn de verschillende aangrijpingspunten voor geneesmiddelen?
