DIEREN IN DE ZORG – ANIMAL ASSISTED SERVICES
1 Situering Animal Assisted Services
1.1 Terminologie
Er is momenteel een verschuiving bezig in de internationaal gebruikte termen binnen het werkveld van
dieren in de zorg: → DOEL = verduidelijken van de rol van dieren en de aard van hun betrokkenheid in
verschillende contexten.
➢ ‘Animal Assisted Interventions’ (AAI) wordt Animal Assisted Services (AAS)
➢ ‘Animal Assisted Therapy’ (AAT) wordt ‘Animal Assisted Treatment’ (AATx)
➢ ‘Animal Assisted Education’ (AAE) blijft ‘Animal Assisted Education (AAE)
➢ ‘Animal Assisted Activities’ wordt ‘Animal Assisted Support Programs’ (AASP)
➔ De oude termen worden wereldwijd nog steeds het meeste gebruikt! De verschuiving zal tijd vragen.
1.1.1 Animal Assisted Services (AAS)
Overkoepelende term = diensten ondersteund door dieren ten behoeve van mensen
→ = het volledige spectrum van praktijken waarbij dieren worden ingeschakeld in verschillende rollen ter
bevordering van het welzijn van mensen.
• Omvat 3 deelgebieden:
AATx (= dierondersteunde therapie)
AAE (= dierondersteunde educatie)
AASP (= ondersteuning = activiteiten met assistentie van dieren)
1.1.2. Animal-Assisted Treatment (AATx) of dierondersteunde behandeling
• De integratie van dieren in de therapiepraktijk van een gecertificeerde professional in de
gezondheid of welzijnszorg. (psycholoog, fysiotherapeut, ergotherapeut, verpleegkundige of
maatschappelijk werker) → hiervoor extra opgeleid
• Therapieën uitgevoerd in functie van specifieke therapeutische doelstellingen
→ fysiek, psycho - sociaal, emotioneel of cognitief
• Vinden plaats volgens een gestructureerd en doelgericht proces ➔ methodisch handelen!!
• Het behandelingsproces en resultaten evalueren en documenteren (ook tussentijds)
• Dier als katalysator en/of als therapeutisch medium → Gescreende therapiedieren
• AATx als onderdeel van een therapeutisch behandelingproces of AATx als volwaardig
therapeutisch behandelingsproces
, 1.1.3. Animal-Assited Education (AAE) of dierondersteund leren
• = elk educatief programma waarin dieren, direct of indirect, worden geïntegreerd als een cruciaal
onderdeel van een continu educatief proces.
• Leerkracht / pedagoog OF professional (hiervoor extra opgeleid)
• i.f.v. vooraf geformuleerde leer- of ontwikkelingsdoelstellingen
• gestructureerd, gedocumenteerd, continu geëvalueerd en bijgestuurd proces
• Doel: verbeteren leerprestaties, cognitieve functies, executieve functies, sociale vaardigheden…
• Verschillende settings / locaties mogelijk vb. scholen, privécentra, maneges, kinderboerderijen
maar ook in bijvoorbeeld gevangenissen.
• Gescreende therapiedieren
Vb. leesprogramma’s met honden: De honden zorgen voor rust en ontspanning, maar ook voor
focus, taakspanning en een verhoogde motivatie
Vb. in verschillende lessen integreren van de dieren die aanwezig zijn op een school. In de les
wiskunde rekent men in functie van de dieren: bijvoorbeeld in het uittekenen van
een plan voor een paardenpaddock.
• Aanbieders van AAE-programma's vallen onder 2 categorieën:
1. Gediplomeerde AAE-professionals met een academische graad in het onderwijs.
2. Niet-gediplomeerde professionals die specifieke training of opleiding hebben gevolgd die
relevant is voor het programma dat ze aanbieden. Niet-gediplomeerde professionals werken
in veel gevallen samen met professionals uit het onderwijs of de (geestelijke) gezondheidszorg.
➔ het methodisch werken!!
1.1.4 Animal Assisted Support Programs (AASP) of dierondersteunde activiteiten
• = behouden en verbeteren algemeen welzijn van mensen → dieren worden, direct of indirect,
ingezet in activiteiten die gericht zijn op het ondersteunen en verbeteren van het welzijn van
mensen. Bijvoorbeeld:
- het vergroten van motivatie van mensen
- het voorkomen/verminderen van eenzaamheid en isolatie, spanning en angst
- het afleiden van moeilijke situaties
- emotionele troost bieden…
• Specifieke doelen? → De interacties worden niet op therapeutische doelstellingen opgebouwd maar
maken dankbaar gebruik van de therapeutische effecten die gepaard gaan bij de inzet van dieren.
Vb. bezoeken van gezelschapsdieren aan verzorgingstehuizen, gevangenisbezoekprogramma’s,…
➔ Een AASP kan een aanvulling zijn op AATx of AAE.
• Methodisch werken maar documentering niet verplicht
• Vaak vrijwilligers
• Gescreende therapiedieren
,1.2 Indeling AAS op basis van plaats van interactie en concept
❖ Bezoekprogramma’s
❖ Residentiële programma’s
❖ Niet-residentiële programma’s
1.2.1 Bezoekprogramma’s
Programma’s waarbij een team bestaande uit een of meerdere dieren en een of meerdere begeleiders op
regelmatige basis bezoeken brengt aan voorziening uit de buurt.
Voordelen
• de voorziening draagt geen kosten voor de aankoop en het onderhoud van de dieren
• de voorziening hoeft de zorg voor de dieren niet te dragen
• professionele aanpak door opgeleide teams waarbij de begeleider & het dier getraind
werden voor hun specifieke taak
• programma op maat van de doelgroep (diersoort / activiteiten…)
• continuïteit in het programma = vaste plek in agenda
• positieve effecten zijn wetenschappelijk gedocumenteerd.
• personeel wordt tijdelijk ontlast.
, Nadelen
• een volwaardige relatie (band) tussen mens en dier, en dus ook ‘hechting’ van mens aan
dier en van dier aan mens is moeilijker
= een van de belangrijkste mechanismen van AAS
• sommige diersoorten zijn minder of helemaal niet geschikt zijn voor een
bezoekprogramma wegens stresserend vb. katten.
• Het feit dat de zorg voor de dieren niet aan cliënten kan worden overgedragen is ook
jammer, omdat ‘zorgen dragen’ voor een levend wezen een enorme meerwaarde kan
betekenen.
→ Toch zien we meer en meer diersoorten in bezoekprogramma’s verschijnen. Jammer genoeg
niet altijd op een even goed voorbereide en weldoordachte manier…
1.2.2 Residentiële programma’s
In een residentieel AAI-programma verblijven de dieren min of meer permanent in of op de terreinen van
de voorziening.
Voordelen
• Therapeuten / patiënten kunnen op elk moment over de dieren ‘beschikken’ of met hen
in contact komen. Meer mogelijkheden voor gerichte dierondersteunde therapie.
• Er is mogelijkheid tot hechting aan de dieren en dit wordt meestal nagestreefd.
• De dagelijkse verzorging van de dieren is een mooie en volwaardige AAI-activiteit.
• Voor sommige diersoorten is een residentieel programma beter dan een
bezoekprogramma, vb. voor (sommige) katten.
• Therapeutische effecten werden wetenschappelijk gedocumenteerd
Nadelen:
• De aankoop, huisvesting, voeding en verzorging van de dieren is duur. Ook
dierenartsenkosten kunnen hoog oplopen.
• Er is vaak weinig kennis aanwezig binnen de voorziening wat de verzorging van en
omgang met de dieren betreft.
• Voor sommige diersoorten is een residentieel programma minder geschikt,
bijvoorbeeld voor honden.
• (Vroegtijdig) overlijden van een dier kan emotioneel zwaar zijn voor cliënten,
patiënten en staf.
• Vereist een professionele aanpak (voorbereiding, implementatie, opvolging) met
betrokkenheid van directie, staf en cliënten!
1 Situering Animal Assisted Services
1.1 Terminologie
Er is momenteel een verschuiving bezig in de internationaal gebruikte termen binnen het werkveld van
dieren in de zorg: → DOEL = verduidelijken van de rol van dieren en de aard van hun betrokkenheid in
verschillende contexten.
➢ ‘Animal Assisted Interventions’ (AAI) wordt Animal Assisted Services (AAS)
➢ ‘Animal Assisted Therapy’ (AAT) wordt ‘Animal Assisted Treatment’ (AATx)
➢ ‘Animal Assisted Education’ (AAE) blijft ‘Animal Assisted Education (AAE)
➢ ‘Animal Assisted Activities’ wordt ‘Animal Assisted Support Programs’ (AASP)
➔ De oude termen worden wereldwijd nog steeds het meeste gebruikt! De verschuiving zal tijd vragen.
1.1.1 Animal Assisted Services (AAS)
Overkoepelende term = diensten ondersteund door dieren ten behoeve van mensen
→ = het volledige spectrum van praktijken waarbij dieren worden ingeschakeld in verschillende rollen ter
bevordering van het welzijn van mensen.
• Omvat 3 deelgebieden:
AATx (= dierondersteunde therapie)
AAE (= dierondersteunde educatie)
AASP (= ondersteuning = activiteiten met assistentie van dieren)
1.1.2. Animal-Assisted Treatment (AATx) of dierondersteunde behandeling
• De integratie van dieren in de therapiepraktijk van een gecertificeerde professional in de
gezondheid of welzijnszorg. (psycholoog, fysiotherapeut, ergotherapeut, verpleegkundige of
maatschappelijk werker) → hiervoor extra opgeleid
• Therapieën uitgevoerd in functie van specifieke therapeutische doelstellingen
→ fysiek, psycho - sociaal, emotioneel of cognitief
• Vinden plaats volgens een gestructureerd en doelgericht proces ➔ methodisch handelen!!
• Het behandelingsproces en resultaten evalueren en documenteren (ook tussentijds)
• Dier als katalysator en/of als therapeutisch medium → Gescreende therapiedieren
• AATx als onderdeel van een therapeutisch behandelingproces of AATx als volwaardig
therapeutisch behandelingsproces
, 1.1.3. Animal-Assited Education (AAE) of dierondersteund leren
• = elk educatief programma waarin dieren, direct of indirect, worden geïntegreerd als een cruciaal
onderdeel van een continu educatief proces.
• Leerkracht / pedagoog OF professional (hiervoor extra opgeleid)
• i.f.v. vooraf geformuleerde leer- of ontwikkelingsdoelstellingen
• gestructureerd, gedocumenteerd, continu geëvalueerd en bijgestuurd proces
• Doel: verbeteren leerprestaties, cognitieve functies, executieve functies, sociale vaardigheden…
• Verschillende settings / locaties mogelijk vb. scholen, privécentra, maneges, kinderboerderijen
maar ook in bijvoorbeeld gevangenissen.
• Gescreende therapiedieren
Vb. leesprogramma’s met honden: De honden zorgen voor rust en ontspanning, maar ook voor
focus, taakspanning en een verhoogde motivatie
Vb. in verschillende lessen integreren van de dieren die aanwezig zijn op een school. In de les
wiskunde rekent men in functie van de dieren: bijvoorbeeld in het uittekenen van
een plan voor een paardenpaddock.
• Aanbieders van AAE-programma's vallen onder 2 categorieën:
1. Gediplomeerde AAE-professionals met een academische graad in het onderwijs.
2. Niet-gediplomeerde professionals die specifieke training of opleiding hebben gevolgd die
relevant is voor het programma dat ze aanbieden. Niet-gediplomeerde professionals werken
in veel gevallen samen met professionals uit het onderwijs of de (geestelijke) gezondheidszorg.
➔ het methodisch werken!!
1.1.4 Animal Assisted Support Programs (AASP) of dierondersteunde activiteiten
• = behouden en verbeteren algemeen welzijn van mensen → dieren worden, direct of indirect,
ingezet in activiteiten die gericht zijn op het ondersteunen en verbeteren van het welzijn van
mensen. Bijvoorbeeld:
- het vergroten van motivatie van mensen
- het voorkomen/verminderen van eenzaamheid en isolatie, spanning en angst
- het afleiden van moeilijke situaties
- emotionele troost bieden…
• Specifieke doelen? → De interacties worden niet op therapeutische doelstellingen opgebouwd maar
maken dankbaar gebruik van de therapeutische effecten die gepaard gaan bij de inzet van dieren.
Vb. bezoeken van gezelschapsdieren aan verzorgingstehuizen, gevangenisbezoekprogramma’s,…
➔ Een AASP kan een aanvulling zijn op AATx of AAE.
• Methodisch werken maar documentering niet verplicht
• Vaak vrijwilligers
• Gescreende therapiedieren
,1.2 Indeling AAS op basis van plaats van interactie en concept
❖ Bezoekprogramma’s
❖ Residentiële programma’s
❖ Niet-residentiële programma’s
1.2.1 Bezoekprogramma’s
Programma’s waarbij een team bestaande uit een of meerdere dieren en een of meerdere begeleiders op
regelmatige basis bezoeken brengt aan voorziening uit de buurt.
Voordelen
• de voorziening draagt geen kosten voor de aankoop en het onderhoud van de dieren
• de voorziening hoeft de zorg voor de dieren niet te dragen
• professionele aanpak door opgeleide teams waarbij de begeleider & het dier getraind
werden voor hun specifieke taak
• programma op maat van de doelgroep (diersoort / activiteiten…)
• continuïteit in het programma = vaste plek in agenda
• positieve effecten zijn wetenschappelijk gedocumenteerd.
• personeel wordt tijdelijk ontlast.
, Nadelen
• een volwaardige relatie (band) tussen mens en dier, en dus ook ‘hechting’ van mens aan
dier en van dier aan mens is moeilijker
= een van de belangrijkste mechanismen van AAS
• sommige diersoorten zijn minder of helemaal niet geschikt zijn voor een
bezoekprogramma wegens stresserend vb. katten.
• Het feit dat de zorg voor de dieren niet aan cliënten kan worden overgedragen is ook
jammer, omdat ‘zorgen dragen’ voor een levend wezen een enorme meerwaarde kan
betekenen.
→ Toch zien we meer en meer diersoorten in bezoekprogramma’s verschijnen. Jammer genoeg
niet altijd op een even goed voorbereide en weldoordachte manier…
1.2.2 Residentiële programma’s
In een residentieel AAI-programma verblijven de dieren min of meer permanent in of op de terreinen van
de voorziening.
Voordelen
• Therapeuten / patiënten kunnen op elk moment over de dieren ‘beschikken’ of met hen
in contact komen. Meer mogelijkheden voor gerichte dierondersteunde therapie.
• Er is mogelijkheid tot hechting aan de dieren en dit wordt meestal nagestreefd.
• De dagelijkse verzorging van de dieren is een mooie en volwaardige AAI-activiteit.
• Voor sommige diersoorten is een residentieel programma beter dan een
bezoekprogramma, vb. voor (sommige) katten.
• Therapeutische effecten werden wetenschappelijk gedocumenteerd
Nadelen:
• De aankoop, huisvesting, voeding en verzorging van de dieren is duur. Ook
dierenartsenkosten kunnen hoog oplopen.
• Er is vaak weinig kennis aanwezig binnen de voorziening wat de verzorging van en
omgang met de dieren betreft.
• Voor sommige diersoorten is een residentieel programma minder geschikt,
bijvoorbeeld voor honden.
• (Vroegtijdig) overlijden van een dier kan emotioneel zwaar zijn voor cliënten,
patiënten en staf.
• Vereist een professionele aanpak (voorbereiding, implementatie, opvolging) met
betrokkenheid van directie, staf en cliënten!
