Samenvatting Criminologische Psychologie 24-25: lessen + extra notities

CRIMINOLOGISCHE
PSYCHOLOGIE




VERKORTE BACHELOR CRIMINOLOGISCHE WETENSCHAPPEN VUB



1

,Inhoud
introductie............................................................................................................. 4
1.1 Forensische en criminologische psychologie.................................................4
1.2 De ontwikkeling van antisociaal gedrag........................................................8
H2: Psychopathie.................................................................................................. 18
2.1 Psychopathie: een omkadering...................................................................18
2.2. De meting van psychopathie......................................................................21
2.3 De ontwikkeling van psychopathie..............................................................27
2.4. Behandelbaarheid...................................................................................... 31
H3: Partnergeweld................................................................................................ 33
3.1 Definiëring en prevalentie...........................................................................33
3.2 Typologie partnergeweld............................................................................. 36
H4: Stalking.......................................................................................................... 43
4.1 Stalking: definiëring en prevalentie.............................................................43
4.2 Een typologie voor stalkers.........................................................................47
4.3 Theoretische modellen: geweld en persistentie..........................................49
H5: Zedendelinquentie......................................................................................... 54
5.1 Definities en prevalentie............................................................................. 54
5.2 Theoretische modellen over zedendelicten.................................................61
5.3 Recidive....................................................................................................... 69
H6: Gastcollege Meester Sanne De Clerck: DE IMPACT VAN
GEDRAGSWETENSCHAPPEN OP HET STRAFRECHT...............................................71
6.1 Deskundig onderzoek.................................................................................. 71
6.2 Eigen technisch raadgever consulteren .....................................................71
6.3 Onweerstaanbare dwang............................................................................ 72
6.4 Sue lab ....................................................................................................... 72
6.6 Psychiatrisch onderzoek ............................................................................. 73
6.6.1 Impact psychiatrisch onderzoek ..............................................................74
H7: Psychische stoornissen en crimineel gedrag..................................................77
7.1 Ontoerekeningsvatbaarheid........................................................................77
7.2 Psychisch welzijn van gedetineerden..........................................................83
7.3 Risicotaxatie en -management....................................................................84
H9: Kwetsbare verdachten................................................................................... 90
9.1 Rechterlijke dwalingen................................................................................ 90

2

, 9.2 Persoonlijkheidstrekken: meegaandheid en stabiliteit................................95
inhoud EXAMEN.................................................................................................... 98




3

,CRIMINOLOGISCHE PSYCHOLOGIE
Algemene info

 Veel theorie behandelen maar ook veel praktijk
 Veel toepassingsvragen op casussen, kritische reflecties maken op het
examen
 Lesopnames
 EXAMEN: Bijna allemaal meerkeuzevragen + 1 open vraag als factchecker,
aftoetsen van iets actueels aan de leerstof
 Verplichte literatuur: lezen als achtergrond om examenvragen te kunnen
beantwoorden, TE KENNEN


INTRODUCTIE
1.1 FORENSISCHE EN CRIMINOLOGISCHE PSYCHOLOGIE
1.1Forensische psychologie =/=
 V

1.2Forensische psychologie =
 (series Netflix: Mind Hunter, Dexter, Law order, Criminal minds, NCIS)
 = De toepassing van de forensische wetenschappen op justitiële
vraagstukken maar ook administratieve vraagstukken
 Deel van de forensische wetenschappen: forensische geneeskunde,
psychiatrie, computerwetenschappen,
boekhouding om fraude tegen te gaan
 Overkoepelende term, je kan deze opdelen in
verschillende sub disciplines zoals psychologische
criminologie en rechtspsychologie (toepassing
psychologie in het kader van politieonderzoeken
en rechtszaken

Ontwikkeling begrip forensische psychologie




 American
Psychological Association’s specialty guidelines for Forensic psychologists



4

,  “Forensic psychology is a specialty in professional psychology
characterized by activities intended to provide professional psychological
expertise within the judicial and legal systems.” “Forensic psychology
refers to professional practice by any psychologist working within any sub-
discipline of psychology (e.g., clinical, developmental, social, cognitive)
when applying the scientific, technical, or specialized knowledge of
psychology to the law to assist in addressing legal, contractual, and
administrative matters.”
 “Forensische psychologie verwijst naar de professionele praktijk van iedere
klinisch psycholoog die wetenschappelijke, technische en/of
gespecialiseerde psychologische kennis toepast op (1) justitiële vragen
met betrekking tot contractuele, administratieve en juridische
probleemstellingen, en op (2) niet-justitiële vragen met betrekking tot
grensoverschrijdend gedrag (o.a. preventie, bemiddeling en vrijwillige
hulpverlening).
 De forensische psycholoog is diegene die gespecialiseerd is in preventie
van crimineel/normoverschrijdend gedrag, de forensische
psychodiagnostiek en/of de behandeling van plegers/slachtoffers.”
 Wordt toegepast binnen verschillende velden:
 Politionele psychologie aanwerving, stress, …
 Investigative psychology Profiling, geografische Profiling:
Rechtspsychologie
 Gevangenispsychologie: behandeling, vrijlatingen …
 Academische psychologie: ooggetuigen, verhoor,
 Klinische psychologie Psychodiagnostiek, risicotaxatie, …
 Sociale psychologie Jury’s, media invloeden, …
 Ontwikkelingspsychologie Agressie, delinquentie, …
 Biologische psychologie erfelijkheid, gevolgen van hersenschade,…

Psychologische criminologie

 Subonderdeel van de forensische psychologie
 Hjv



1.3Psychologie en recht

Belangrijke spanningsvelden CASUS dia 22

 In hoeverre men deze inzichten toepassen op de situatie zelf?
 Is er voldoende nuance gemaakt?
 De bedenkingen van de psycholoog: gemaakt vanuit eigen ervaring,
denkkader
 Er is wrijving tussen de justitiële vragen en de antwoorden die de
psycholoog kan geven



5

,1.4Psychologie in beweging
 Verschillen in training
 Verschillen in attitude
 Evidence-based toepassing van gedragswetenschappen in justitiële
context:
A. Klinische vs. wetenschappelijke opinie
B. Toepasbaarheid binnen een juridische vraagstelling
C. Onbeantwoordbare juridische vragen

 Verschillen in paradigma’s
A. Vrije wil determinisme
B. Feiten

C. Aard van het feit
 We kunnen bijna nooit iets met zekerheid zeggen over iemands
gedrag, niet al het gedrag is voorspelbaar, het blijft een schatting,
 Moeilijk in te schatten, er kunnen hypotheses gevormd worden maar
is nooit met 100% zekerheid
 VB: hoge kans op seksuele recidive, wat is een hoge kans?
 Van groep naar individueel?
 VB: hij vertoont een hoge mate van psychopathie dus is hij
gewelddadig

Wijzigingen van het recht brengen wijzigingen van de psychologie teweeg

 Wat er is de rechtspraak verandert, heeft een invloed op wat de
psychologen gaan onderzoeken
 Visies over krankzinnigheid zijn gedurende verschillende periodes
gewijzigd
 Voor de 13e eeuw: ze werden bezeten door de duivel
 De artsen zagen de duivel uitrijven als oplossing voor hun
geestesstoornis
 In 1505: voor het eerst maal worden mensen als krankzinnig
beschouwd
 18e eeuw: mensen met geestesstoornis worden gezien als beesten
dus moeten bestiaal te behandelen
 19e eeuw: Daniel M’Naghten had para gedachten, hij heeft
 Krankzinnigheid heeft geen duidelijke afbakening, er zijn criteria
nodig om iemand als
 Had hij door welk gedrag hij stelde, herkende hij dat dit schadelijk is,
zag hij in of het moreel fout was of niet
 => Stijgende nood aan deskundigen
 Evoluties binnen de algemene psychologie
 Sociale omwentelingen zijn nodig om bepaalde zaken in te zien
 VB: kindermisdbruik is iets van alle tijden



6

,  In de middeleeuwen 13e eeuw: stond de doodstraf op verkrachting van
kinderen
 Impact op trouwmogelijkheden van het kind
 Kende heel vaak geen gevolg voor de dader
 19e eeuw: Als er kindermisbruik heeft plaatsgevonden lag de schuld
vaak bij moeder, zij was ook schuldig dat ze dit had laten gebeuren of
kind was uitlokker, aanstoker
 Toename in rechtszaken
 1960: opkomst feminisme zorgt ervoor dat we anders gaan kijken naar
verkrachting
 2010 - …: seksueel misbruik kan overal plaatsvinden, in de kerk,
Klinische vs. wetenschappelijke opinie b. Toepasbaarheid binnen een
juridische vraagstelling c. Onbeantwoordbare juridische vragen
 Training – professionalisatie




7

,1.2 DE ONTWIKKELING VAN ANTISOCIAAL GEDRAG
1.2.1. De aard en het voorkomen van jeugddelinquentie

 VOS: risicovolle thuissituatie waardoor
er kans is dat een delinquent gedrag
zal gepleegd worden
 MOF: Misdrijf omschreven feiten,
jongeren die misdrijven hebben
gepleegd
 Criminele feiten: persoonsfeiten
geweldsfeiten, familie en publieke
moraal feiten VB: aanranding
 EXAMENVRAAG: interpreteer de
grafiek en maak conclusies
 Stijging van het aantal verontrustende opvoedingssituaties (VOS-
 Lichte daling van het aantal misdrijf omschreven feiten (MOF)


1.2.2. De psychiatrische visie

 De gedragsproblemen worden complexer
 Jongeren stellen gewelddadig gedrag maar ze zijn hebben vaak ook
psychische problemen, problemen op school, sociale isolatie heeft of de
verkeerde vrienden heeft ze zijn opgegroeid in erbarmelijke
omstandigheden
 Er zal dus zeker de vraag gesteld worden of de jongeren
gedragsproblemen hebben
 Oplossing? Heel integraal gaan werken!
 Er worden verschillende termen door elkaar gebruikt: belangrijke
begrippen
1. Gedragsstoornis:
 = gedragsproblemen die over langere tijd voorkomen en een negatieve
impact hebben op persoon en/of omgeving
 Psychiatrische stoornis zoals
 Er mag niet vanuit gegaan worden dat iemand een gedragsstoornis
hebben, dit moet wel degelijk onderzocht worden
2. Antisociaal gedrag
 = gedrag gericht tegen geldende normen en regels
 Regels mogen heel breed genomen worden: van te laat komen in de les
tot het niet naleven van maatregelen of het plegen van crimineel
gedrag, het niet houden aan afspraken, weglopen van huis
 Allemaal vormen antisociaal gedrag
3. Delinquent gedrag:
 Gedrag dat je stelt en waarbij je de wettelijke regels overtreedt
 Dan stel je strafbare feiten



8

, Hoe kijkt men vanuit de psychiatrie naar de problematieken, welke stoornissen
worden hier gediagnostiseerd?

 Verschillende labels/termen die de psychiatrie hanteren
 Het wil niet zeggen dat je bepaald agressief gedrag vertoond, dat je
meteen een psychiatrische stoornis hebt
 Het samenkomen van verschillende symptomen en problematische
gedragingen die een impact hebben op iemands leven, omgeving

DSM 5

 Diagnostiek: classificatiesysteem van met alle stoorniscategorieën,
classificaties, criteria van verschillende stoornissen
 Handleiding waarin verschillende psychiatrische stoornissen
geclassificeerd worden per subtype met een duidelijke beschrijving van
bepaalde symptomen die gekoppeld worden aan deze
 Indien de persoon voldoet aan de opgesomde gedragingen, symptomen,
zal deze persoon deze gedragsstoornis in kwestie hebben
 Update zich om de zoveel jaar
 Recente wijziging in classificaties van gedragsstoornissen bij kinderen
 Er is een categorie toegevoegd met problemen die gerelateerd zijn aan
impulscontroleproblemen
 VB: men heeft weinig zelfcontrole en dit leidt tot problemen

 Nieuwe classificaties in de DSM 5:
 Gedragsstoornissen die we bij kinderen/ minderjarigen kunnen
identificeren
 Voorwaarden die voldaan moeten zijn om te spreken van deze categorie:
 Problemen met zelfcontrole (emotie &/of gedrag): uw eigen emoties
niet kunnen reguleren en uw gedrag niet te baas kunnen
VB: beginnen roepen, agressief worden, schelden, …
 Rechten van anderen worden geschonden, er wordt geen rekening
gehouden met het welzijn van anderen
EN/ OF
 Conflict met brede normen en regels of autoriteit
VB: vindt het moeilijk om te gaan met politie, te luisteren naar
leerkrachten, ….
 Dit gedrag is ontstaan in kindertijd of adolescentie
 Het gaat niet om sporadisch problematisch gedrag, elk kind vertoond
wel eens uitdagend gedrag
 Co-morbiditeit met andere problemen
 Het is vaak gerelateerd aan andere problemen: trauma’s die kinderen
hebben opgelopen, depressie, angst, …




9