Algemene fiscale beginselen
Hoofdstuk 0: Inleiding
Mag een overheid belastingen heffen?
o Ja
Iedere Staat heeft het soevereine recht om een bijdrage te
vragen
Elke Staat is vrij om een eigen belastingstelsel te
regelen
Het soevereine recht van een Staat stopt waar de
soevereiniteit van een andere Staat begint
Territorialiteitsbeginsel: het soevereine fiscale recht van een
Staat geldt voor alle personen en goederen die zich op haar
grondgebied bevinden
Nationaliteitsbeginsel: het soevereine fiscale recht van een
Staat geldt voor alle staatsonderdanen ongeacht waar deze
zich bevinden
o Maar
Enerzijds: waar ligt de grens tussen
Anderzijds: belastingen zijn altijd en overal
Van vóór onze geboorte tot na onze dood
Van als we opstaan tot als we slapengaan
7 dagen op 7
24 uren op 24
Wie denkt dat belastingen een uitvinding van de moderne
tijd zijn, komt bedrogen uit. Vanaf het moment dat men een
deel van de inkomsten of het vermogen aan iemand (moet)
afstaan, kunnen we spreken over een belasting
De eerste samenlevingen kenden al een vorm van belasting
en belastingcontroleur of ontvanger moet zowat het oudste
beroep van de wereld zijn
Bovendien is men doorheen de geschiedenis voor het heffen
van belastingen erg vindingrijk geweest
Hoofdstuk 1: Het fiscale stelsel in België
1. Betalingen aan de overheid
1.1.Onderscheid
Belasting
Retributie
Boete
Parafiscale heffing
1.1.1. Belasting
Geen wettelijke definitie
Ingevoerd door wettelijke bepaling: volgens art. 170 van de Grondwet kan
een belasting alleen ingevoerd worden door een beslissing van een
overheid die op een legale en democratische wijze tot stand gekomen is
Essentiële kenmerken
o Een verplichte bijdrage
o Door een omschreven belastingplichtige
, o Aan een overheid, instelling of organisatie die daarom verzoekt
o Ter financiering van algemene overheidsuitgaven
Het Hof van Cassatie omschrijft in een arrest van 20 maart 2003 een
belasting als volgt:
o “Een heffing (…) die op grond van hun gezag door de staat, de gewesten,
de gemeenschappen, de provinciën of gemeenten verricht wordt op de
middelen van de personen die op hun grondgebied wonen, of er belangen
hebben, om ze voor de diensten van openbaar nut te bestemmen.”
Het dwingend karakter van een belasting leidt tot sancties:
o Administratieve sancties: deze worden opgelegd door de
Administratie
o Strafrechtelijke sancties: deze worden opgelegd door de rechtbank
Welke sancties zijn in de wet voorzien als je je aangifte personenbelasting
niet indient?
o Onderzoekstermijn wordt uitgebreid
o Vergelijking met 3 andere belastingplichtigen
o Ambtshalve aanslag
o Boete
o …
Maar: Europees Hof voor de Rechten van de Mens:
o Una via-principe: een belastingplichtige kan voor hetzelfde misdrijf
slechts één keer bestraft worden
o Gevolg: inbreuken op de fiscale wetgeving worden ofwel
administratief ofwel strafrechtelijk aangepakt
o Ofwel vervolgt en beboet de fiscale administratie de inbreuk
o Ofwel int de fiscale administratie de fiscale schuld en vervolgt en
beboet de rechtbank de fraude
1.1.2. Retributie
Geen wettelijke definitie
Ingevoerd door wettelijke bepaling
Essentiële kenmerken
o Een vrijwillig betaalde vergoeding
o Aan een optredende overheid of instelling
o Voor een gevraagde individuele dienstverlening
o Meestal bedoeld als bijdrage in de gemaakte kosten
o Wat het vergoedend karakter weerspiegelt
Het Hof van Cassatie houdt er volgende omschrijving op na:
o “Een retributie zoals bedoeld in art. 173 Grondwet is de vergoeding die de
overheid van bepaalde heffingsplichtigen vordert als tegenprestatie voor
een bijzondere dienst die zij in hun persoonlijk belang heeft geleverd of
voor een rechtstreeks en bijzonder voordeel dat zij hun heeft toegestaan.
Het bedrag ervan moet in een redelijke verhouding staan tot het belang
van de verstrekte dienst, anders moet zij als een belasting worden
beschouwd.”
Het vrijwillige karakter zorgt er onder andere voor dat je geen sanctie kan
oplopen als je de retributie niet betaalt. Dit komt doordat je de retributie
meestal op voorhand moet betalen. Maar ook als je pas achteraf moet
betalen, ontsnap je niet aan een retributie indien deze op jou van
toepassing is
Belastingretributies en vergoedingsretributies
, o Retributies zijn betalingen aan de overheid
o Maar: ook belastingen zijn betalingen aan de overheid
o Bovendien zorgt de wetgever zelf voor verwarring (cf. art. 173
Grondwet)
o Daarom spreken we in de praktijk voor alle duidelijkheid over
belastingretributies en vergoedingsretributies
1.1.3. Boete
Geen wettelijke definitie
Essentiële kenmerken
Sommige “boetes” zijn geen echte boetes in de juridische zin van het
woord (vb. parkeerretributie, laattijdige neerlegging jaarrekening)
1.1.4. Parafiscale heffing
Geen wettelijke definitie
Essentiële kenmerken
Voorbeelden:
o Sociale bijdragen
o Vennootschapsbijdrage
Maar: het is niet altijd zo eenvoudig … zie de uitspraak van het
Grondwettelijk Hof van 16/12/2010 over de jaarlijkse
vennootschapsbijdrage: Is dit een belasting of een parafiscale heffing?
o “De in het geding zijnde bijdrage is een belasting in de zin van de artikelen 170 en 172 van de
Grondwet: die bijdrage is een heffing die gezagshalve door de Staat wordt opgelegd en is niet
de tegenprestatie voor een dienst die door de overheid wordt geleverd ten voordele van de
afzonderlijk beschouwde heffingsplichtige. …aan die vaststelling wordt geen afbreuk gedaan
door het gegeven dat de opbrengst van die bijdrage voor de financiering van het stelsel van
de sociale zekerheid der zelfstandigen is bestemd… Het betalen van de in het geding zijnde
bijdrage doet geen bijkomende rechten op het vlak van de sociale zekerheid ontstaan, zodat
een rechtstreekse band met de sociale zekerheid van de bijdrageplichtige personen
ontbreekt. Daaruit volgt dat de in het geding zijnde bijdrage niet als een
socialezekerheidsbijdrage kan worden beschouwd.”
Volgens het Grondwettelijk Hof is de vennootschaps-bijdrage geen
parafiscale heffing maar een echte belasting:
o Opgelegd door de overheid (verplichtend karakter)
o Geen vergoeding voor een dienst die door een persoon vrijwillig aan
de overheid gevraagd wordt (rechtstreekse tegenprestatie)
o Wel bestemd voor specifieke overheidsuitgaven (sociale zekerheid
van zelfstandigen)
o De betaling van de vennootschapsbijdrage opent geen bijkomende
rechten voor de zelfstandige (er is geen rechtstreekse band tussen
de betaling en de sociale zekerheid van de betrokken persoon)
o Besluit: de vennootschapsbijdrage is een belasting
Op 14/10/2021 spreekt het Grondwettelijk Hof zich opnieuw uit over de
responsabiliseringsbijdrage:
o Zijn niet meer belangrijk in de beoordeling:
De bestemming van de bijdrage
Het ontstaan van bijkomende rechten door de betaling
o Want: vele sociale zekerheidsbijdragen hebben geen rechtstreekse
band met de sociale rechten van de bijdragebetaler
o Wel belangrijk: er moet een voldoende relevante band bestaan
tussen de bijdrageplichtigen en het collectief der sociaal
, verzekerden van wie de sociale bescherming mede door de bijdrage
wordt gefinancierd
o Vroeger: individuele band betaler en rechten
o Nu: collectieve band betaler en rechten
o Besluit: de responsabiliseringsbijdrage is geen belasting
o Wat met de vennootschapsbijdrage?
2. Overzicht van de belastingen in België
2.1.Van herenhuis
Vóór de verschillende staatshervormingen kon het Belgische
belastingsysteem vergeleken worden met een statig herenhuis
De enige ingang toont aan dat de federale overheid de meeste touwtjes in
handen had
De gemeenschappen en gewesten kenden maar weinig eigen
bevoegdheden en hadden bijgevolg niet veel financiële middelen nodig
2.2.Tot kangoeroewoning
Door de verschillende staatshervormingen kregen de gemeenschappen en
gewesten meer en meer bevoegdheden toegewezen; hierdoor hadden ze
ook nood aan meer en eigen financiële middelen
Tegelijkertijd werd het nationale niveau verder uitgekleed; het lag dan ook
voor de hand dat meerdere federale belastingen geregionaliseerd werden
Het herenhuis dat quasi volledig in bezit van de federale overheid was,
werd verbouwd tot een kangoeroewoning met twee volwaardige ingangen
3. Indeling van de belastingen in België
3.1.Inleiding
Belastingen kunnen op verschillende manieren ingedeeld worden:
o Volgens de belastingheffende instantie
o Volgens de werkwijze: direct of indirect
o Volgens het voorwerp: personeel of zakelijk
o Volgens de belastbare grondslag: vermogen of inkomen
o Volgens de wijze van berekening
3.1.1. De belastingheffende instantie
Overheden die in België belastingen mogen heffen:
o Federale overheid: staatsbelastingen
o Gemeenschappen en gewesten: regionale belastingen
o Provincies en gemeenten: lokale belastingen
o Monopoliebeginsel art.173 GW
Grondwettelijk Hof 17 april 2008:
Hoofdstuk 0: Inleiding
Mag een overheid belastingen heffen?
o Ja
Iedere Staat heeft het soevereine recht om een bijdrage te
vragen
Elke Staat is vrij om een eigen belastingstelsel te
regelen
Het soevereine recht van een Staat stopt waar de
soevereiniteit van een andere Staat begint
Territorialiteitsbeginsel: het soevereine fiscale recht van een
Staat geldt voor alle personen en goederen die zich op haar
grondgebied bevinden
Nationaliteitsbeginsel: het soevereine fiscale recht van een
Staat geldt voor alle staatsonderdanen ongeacht waar deze
zich bevinden
o Maar
Enerzijds: waar ligt de grens tussen
Anderzijds: belastingen zijn altijd en overal
Van vóór onze geboorte tot na onze dood
Van als we opstaan tot als we slapengaan
7 dagen op 7
24 uren op 24
Wie denkt dat belastingen een uitvinding van de moderne
tijd zijn, komt bedrogen uit. Vanaf het moment dat men een
deel van de inkomsten of het vermogen aan iemand (moet)
afstaan, kunnen we spreken over een belasting
De eerste samenlevingen kenden al een vorm van belasting
en belastingcontroleur of ontvanger moet zowat het oudste
beroep van de wereld zijn
Bovendien is men doorheen de geschiedenis voor het heffen
van belastingen erg vindingrijk geweest
Hoofdstuk 1: Het fiscale stelsel in België
1. Betalingen aan de overheid
1.1.Onderscheid
Belasting
Retributie
Boete
Parafiscale heffing
1.1.1. Belasting
Geen wettelijke definitie
Ingevoerd door wettelijke bepaling: volgens art. 170 van de Grondwet kan
een belasting alleen ingevoerd worden door een beslissing van een
overheid die op een legale en democratische wijze tot stand gekomen is
Essentiële kenmerken
o Een verplichte bijdrage
o Door een omschreven belastingplichtige
, o Aan een overheid, instelling of organisatie die daarom verzoekt
o Ter financiering van algemene overheidsuitgaven
Het Hof van Cassatie omschrijft in een arrest van 20 maart 2003 een
belasting als volgt:
o “Een heffing (…) die op grond van hun gezag door de staat, de gewesten,
de gemeenschappen, de provinciën of gemeenten verricht wordt op de
middelen van de personen die op hun grondgebied wonen, of er belangen
hebben, om ze voor de diensten van openbaar nut te bestemmen.”
Het dwingend karakter van een belasting leidt tot sancties:
o Administratieve sancties: deze worden opgelegd door de
Administratie
o Strafrechtelijke sancties: deze worden opgelegd door de rechtbank
Welke sancties zijn in de wet voorzien als je je aangifte personenbelasting
niet indient?
o Onderzoekstermijn wordt uitgebreid
o Vergelijking met 3 andere belastingplichtigen
o Ambtshalve aanslag
o Boete
o …
Maar: Europees Hof voor de Rechten van de Mens:
o Una via-principe: een belastingplichtige kan voor hetzelfde misdrijf
slechts één keer bestraft worden
o Gevolg: inbreuken op de fiscale wetgeving worden ofwel
administratief ofwel strafrechtelijk aangepakt
o Ofwel vervolgt en beboet de fiscale administratie de inbreuk
o Ofwel int de fiscale administratie de fiscale schuld en vervolgt en
beboet de rechtbank de fraude
1.1.2. Retributie
Geen wettelijke definitie
Ingevoerd door wettelijke bepaling
Essentiële kenmerken
o Een vrijwillig betaalde vergoeding
o Aan een optredende overheid of instelling
o Voor een gevraagde individuele dienstverlening
o Meestal bedoeld als bijdrage in de gemaakte kosten
o Wat het vergoedend karakter weerspiegelt
Het Hof van Cassatie houdt er volgende omschrijving op na:
o “Een retributie zoals bedoeld in art. 173 Grondwet is de vergoeding die de
overheid van bepaalde heffingsplichtigen vordert als tegenprestatie voor
een bijzondere dienst die zij in hun persoonlijk belang heeft geleverd of
voor een rechtstreeks en bijzonder voordeel dat zij hun heeft toegestaan.
Het bedrag ervan moet in een redelijke verhouding staan tot het belang
van de verstrekte dienst, anders moet zij als een belasting worden
beschouwd.”
Het vrijwillige karakter zorgt er onder andere voor dat je geen sanctie kan
oplopen als je de retributie niet betaalt. Dit komt doordat je de retributie
meestal op voorhand moet betalen. Maar ook als je pas achteraf moet
betalen, ontsnap je niet aan een retributie indien deze op jou van
toepassing is
Belastingretributies en vergoedingsretributies
, o Retributies zijn betalingen aan de overheid
o Maar: ook belastingen zijn betalingen aan de overheid
o Bovendien zorgt de wetgever zelf voor verwarring (cf. art. 173
Grondwet)
o Daarom spreken we in de praktijk voor alle duidelijkheid over
belastingretributies en vergoedingsretributies
1.1.3. Boete
Geen wettelijke definitie
Essentiële kenmerken
Sommige “boetes” zijn geen echte boetes in de juridische zin van het
woord (vb. parkeerretributie, laattijdige neerlegging jaarrekening)
1.1.4. Parafiscale heffing
Geen wettelijke definitie
Essentiële kenmerken
Voorbeelden:
o Sociale bijdragen
o Vennootschapsbijdrage
Maar: het is niet altijd zo eenvoudig … zie de uitspraak van het
Grondwettelijk Hof van 16/12/2010 over de jaarlijkse
vennootschapsbijdrage: Is dit een belasting of een parafiscale heffing?
o “De in het geding zijnde bijdrage is een belasting in de zin van de artikelen 170 en 172 van de
Grondwet: die bijdrage is een heffing die gezagshalve door de Staat wordt opgelegd en is niet
de tegenprestatie voor een dienst die door de overheid wordt geleverd ten voordele van de
afzonderlijk beschouwde heffingsplichtige. …aan die vaststelling wordt geen afbreuk gedaan
door het gegeven dat de opbrengst van die bijdrage voor de financiering van het stelsel van
de sociale zekerheid der zelfstandigen is bestemd… Het betalen van de in het geding zijnde
bijdrage doet geen bijkomende rechten op het vlak van de sociale zekerheid ontstaan, zodat
een rechtstreekse band met de sociale zekerheid van de bijdrageplichtige personen
ontbreekt. Daaruit volgt dat de in het geding zijnde bijdrage niet als een
socialezekerheidsbijdrage kan worden beschouwd.”
Volgens het Grondwettelijk Hof is de vennootschaps-bijdrage geen
parafiscale heffing maar een echte belasting:
o Opgelegd door de overheid (verplichtend karakter)
o Geen vergoeding voor een dienst die door een persoon vrijwillig aan
de overheid gevraagd wordt (rechtstreekse tegenprestatie)
o Wel bestemd voor specifieke overheidsuitgaven (sociale zekerheid
van zelfstandigen)
o De betaling van de vennootschapsbijdrage opent geen bijkomende
rechten voor de zelfstandige (er is geen rechtstreekse band tussen
de betaling en de sociale zekerheid van de betrokken persoon)
o Besluit: de vennootschapsbijdrage is een belasting
Op 14/10/2021 spreekt het Grondwettelijk Hof zich opnieuw uit over de
responsabiliseringsbijdrage:
o Zijn niet meer belangrijk in de beoordeling:
De bestemming van de bijdrage
Het ontstaan van bijkomende rechten door de betaling
o Want: vele sociale zekerheidsbijdragen hebben geen rechtstreekse
band met de sociale rechten van de bijdragebetaler
o Wel belangrijk: er moet een voldoende relevante band bestaan
tussen de bijdrageplichtigen en het collectief der sociaal
, verzekerden van wie de sociale bescherming mede door de bijdrage
wordt gefinancierd
o Vroeger: individuele band betaler en rechten
o Nu: collectieve band betaler en rechten
o Besluit: de responsabiliseringsbijdrage is geen belasting
o Wat met de vennootschapsbijdrage?
2. Overzicht van de belastingen in België
2.1.Van herenhuis
Vóór de verschillende staatshervormingen kon het Belgische
belastingsysteem vergeleken worden met een statig herenhuis
De enige ingang toont aan dat de federale overheid de meeste touwtjes in
handen had
De gemeenschappen en gewesten kenden maar weinig eigen
bevoegdheden en hadden bijgevolg niet veel financiële middelen nodig
2.2.Tot kangoeroewoning
Door de verschillende staatshervormingen kregen de gemeenschappen en
gewesten meer en meer bevoegdheden toegewezen; hierdoor hadden ze
ook nood aan meer en eigen financiële middelen
Tegelijkertijd werd het nationale niveau verder uitgekleed; het lag dan ook
voor de hand dat meerdere federale belastingen geregionaliseerd werden
Het herenhuis dat quasi volledig in bezit van de federale overheid was,
werd verbouwd tot een kangoeroewoning met twee volwaardige ingangen
3. Indeling van de belastingen in België
3.1.Inleiding
Belastingen kunnen op verschillende manieren ingedeeld worden:
o Volgens de belastingheffende instantie
o Volgens de werkwijze: direct of indirect
o Volgens het voorwerp: personeel of zakelijk
o Volgens de belastbare grondslag: vermogen of inkomen
o Volgens de wijze van berekening
3.1.1. De belastingheffende instantie
Overheden die in België belastingen mogen heffen:
o Federale overheid: staatsbelastingen
o Gemeenschappen en gewesten: regionale belastingen
o Provincies en gemeenten: lokale belastingen
o Monopoliebeginsel art.173 GW
Grondwettelijk Hof 17 april 2008:
