Samenvatting grondslagen van wetenschappelijk onderzoek hoofdstuk 3

GRONDSLAGEN VAN
WETENSCHAPPELIJK ONDERZOEK
HOOFDSTUK 3 – WETENSCHAPSFILOSOFIE IN DE
MENSWETENSCHAPPEN




De spreidstand van de sociale wetenschappen

Menswetenschappen: Bestuderen de mens in zijn gedrag, cultuur,
samenleving, communicatie, geschiedenis, denken en voelen

Gedrags- en Geesteswetenschappen
maatschappijwetenschappen
 Enge zin  Hermeneutische
 Empirisch-wetenschappelijk wetenschappen
 Focus: menselijk gedrag,  Interpreterend-
sociale relaties, wetenschappelijk
maatschappelijke structuren  Focus: betekenis,
Voorbeelden: interpretatie van menselijk
- Sociaal werk handelen, teksten en
- Psychologie symbolen
- Sociologie Voorbeelden:
- Pedagogiek - Taal- en letterkunde
- Antropologie - (Kunst)geschiedenis
- Filosofie


Gedrags en maatschappijwetenschappen = empirisch-formele ws =
standaardvisie

 Methodologische verwantschap met natuurwetenschappen
 Doel: universele, causale wetmatigheden formuleren
 Gebaseerd op:
- Empirische observatie
- Formele theorievorming
 Benadering van sociale ws als ‘harde’ of bèta-georiënteerde ws
 Verklaringen via veralgemeenbare en toetsbare hypotheses
 Engelstalige wetenschapsfilosofie: naturalisme (naturalism)
 Idee: sociale fenomenen kunnen worden bestudeerd met methoden
verwant aan natuurws

,  Vanaf einde 19e eeuw: groeiende kritiek op het naturalisme
 Nadruk vanuit diverse stromingen op:
- Complexiteit van menselijk handelen
- Betekenisgeladenheid
- Contextafhankelijkheid
 Stelling: de sociale werkelijkheid verschilt fundamenteel van de
natuurlijke → andere manier van kennisverwerving nodig
 Pleidooi voor een interpretatieve benadering (geestesws traditie)
 Doel: begrijpen (Verstehen) van sociale betekenissen
- Kennisdoel: niet universele wetmatigheden, maar duiding
van betekenissen binnen sociale en historische context
- Naturalisme tot op vandaag invloedrijke stroming in de
sociale ws



In tegenstelling tot de natuurwetenschappen:

 Geen één algemeen aanvaard kader/theorie in sociale ws

Twee interpreaties:

1. Teken van onrijpheid
- Volgens Kuhn: sociale wetenschappen zijn pre-
paradigmatisch
 Er is nog geen stabiel, breed gedeeld paradigma
- Minder “volwassen” dan de natuurwetenschappen
- Gebrek aan een gemeenschappelijke benadering
2. Teken van sterkte
- Diversiteit aan benaderingen
- Multi-paradigmatische methodologie
- Meerdere invalshoeken -> rijker begrip van menselijk
gedrag/sociale processen

,  Fundamentele vraag in de wetenschapstheorie: Hoe verhouden de
sociale wetenschappen zich tot de natuurwetenschappen?
 Centrale kwesties:
- Hebben de sociale wetenschappen een eigen, onderscheiden
methode nodig?
- Of kunnen ze zich methodologisch spiegelen aan de
natuurwetenschappen?
 Gevolg: onenigheid en discussie over:
- Wat precies het onderzoekssubject is?
- Hoe de onderzoeksmethode eruit moet zien?
 Deze onduidelijkheid ligt aan de basis van het zgn. instabiele of
betwiste statuut van de sociale wetenschappen
 elke sociale wetenschapper is ook een (wetenschaps)filosoof



Discussie over onderzoeksobject (het wat)

Menswetenschappen richten zich op individuele én sociale

 Gedrag hangt samen met de sociale omgeving
 Structuren ontstaan door handelen en betekenisgeving van
individuen.

Voorbeeld: ‘schoolmoeheid’

 Individueel: motivatie, zelfbeeld, ontwikkeling
 Sociaal: schoolstructuren, ongelijkheid, onderwijssysteem

Centrale vraag:

 Wat is het primaire studieobject van de sociale wetenschappen
- Sociale structuren, instituties en systemen?
- Of de handelingen van individuele actoren?