5.2.4. Oefeningen: stappenplan voor een goede analyse
In dit hoofdstuk bespreken we een mogelijk analyse-stappenplan om op het examen toe te passen. We krijgen dus dergelijke foto
op het examen te zien. We werken een schema uit voor zowel de Latijnse als volkstalige oorkonden.
1. Analyse v/d oorkonde op zich door te kijken naar het volgnummer (2971) met erna de datum (24 december 1476) en de code
(3). Deze kan verschillende betekenissen hebben afhankelijk v/h nummer…1
▪ … soms vermelding v. jaarstijl (Kerststijl) en de plaats waar de oorkonde werd opgesteld (Nieppe-Eglise; bij Pauselijke
bullen is dit meestal het Lateraans Paleis, de residentie v/d paus). Het is altijd goed om ook naar de datatio te
verwijzen hoe de plaatsnaam vermeld wordt, als dat mogelijk is.
2. Kijken naar de metadata, m.n. de oorkonder(s) (of auteurs)2 met de respectievelijke afkortingen (COMP; ‘graaf’), maar kan
ook XX (adel), AB (abdij) zijn. In dit geval Filip v/d Elzas, graaf v. Vlaanderen en Vermandois…
▪ … vermelding v/d deposant (disposant) of de persoon die de oorkonde laat opstellen door de oorkonder, lees: voor
wie de oorkonde werkelijk nut heeft.
▪ … vermelding v/d bénéficarus of bestemmeling (…). Dit kan
3. Bespreek het regest, waarin e. korte samenvatting v/d oorkonde te vinden is.
4. In welke traditie is de oorkonde ons overgeleverd? Bespreek daarbij ook de eventuele heuristische informatie, zoals info over
de hand, eventuele vervalsing, bestaande edities, en uitgegeven door (…). Soms staat er ook ‘copie diplomatique’.
▪ … het gaat in dit geval over een oorkonde (charte) dat in origineel bewaard is. Daarbij is het ook e. document non
suspecté, hetgeen wilt zeggen dat het niet vervalst of eventuele problemen mee zijn. Daarbij is het uitgegeven in de
editie v. D’HOOP op p. 22 – 23, n. 22. Onderaan staat nog vermelding v/d studies waarin de oorkonde gebruikt is
geweest (onbelangrijk).
5. Ontleding v/d oorkonde in al haar onderdelen (zie apart schema)…
▪ … vergeet nooit te vermelden waarom je denkt dat we naar e. volgend oorkonde-onderdeel gaan: sommige
componenten laten zich door spec. uitdrukkingen verraden.
▪ … op het einde v. je analyse moet je steeds de stijl v/d oorkonde vermelden, m.a.w. de volgorde waarin de #
componenten voorkwamen.
1 Mogelijke codes: [3] = ante quem, m.a.w. de oorkonde moet vóór datum X opgesteld geweest zijn; [9] = ongedateerd werk (ook als de dag niet
geweten is schrijft men [99]). Daarnaast heb je nog de codes [1] = de datum is reeds correct omgezet; en [0] = de datum is reeds correct ingevuld.
2 Belangrijk: Verwar de oorkonder en opsteller niet met elkaar. De opsteller is diegene die het materiële werk en eventuele intellectuele werk
voltrekt. De oorkonder is de fysieke/morele persoon die de verantwoordelijkheid v/d oorkonde op zich neemt., en aanvaardt dat het onder zijn
naam wordt geplaatst, waarna het met zijn validatieteken (zegel/handtekening/signum) bekrachtigd wordt (door e. vorst, graaf, notaris).
In dit hoofdstuk bespreken we een mogelijk analyse-stappenplan om op het examen toe te passen. We krijgen dus dergelijke foto
op het examen te zien. We werken een schema uit voor zowel de Latijnse als volkstalige oorkonden.
1. Analyse v/d oorkonde op zich door te kijken naar het volgnummer (2971) met erna de datum (24 december 1476) en de code
(3). Deze kan verschillende betekenissen hebben afhankelijk v/h nummer…1
▪ … soms vermelding v. jaarstijl (Kerststijl) en de plaats waar de oorkonde werd opgesteld (Nieppe-Eglise; bij Pauselijke
bullen is dit meestal het Lateraans Paleis, de residentie v/d paus). Het is altijd goed om ook naar de datatio te
verwijzen hoe de plaatsnaam vermeld wordt, als dat mogelijk is.
2. Kijken naar de metadata, m.n. de oorkonder(s) (of auteurs)2 met de respectievelijke afkortingen (COMP; ‘graaf’), maar kan
ook XX (adel), AB (abdij) zijn. In dit geval Filip v/d Elzas, graaf v. Vlaanderen en Vermandois…
▪ … vermelding v/d deposant (disposant) of de persoon die de oorkonde laat opstellen door de oorkonder, lees: voor
wie de oorkonde werkelijk nut heeft.
▪ … vermelding v/d bénéficarus of bestemmeling (…). Dit kan
3. Bespreek het regest, waarin e. korte samenvatting v/d oorkonde te vinden is.
4. In welke traditie is de oorkonde ons overgeleverd? Bespreek daarbij ook de eventuele heuristische informatie, zoals info over
de hand, eventuele vervalsing, bestaande edities, en uitgegeven door (…). Soms staat er ook ‘copie diplomatique’.
▪ … het gaat in dit geval over een oorkonde (charte) dat in origineel bewaard is. Daarbij is het ook e. document non
suspecté, hetgeen wilt zeggen dat het niet vervalst of eventuele problemen mee zijn. Daarbij is het uitgegeven in de
editie v. D’HOOP op p. 22 – 23, n. 22. Onderaan staat nog vermelding v/d studies waarin de oorkonde gebruikt is
geweest (onbelangrijk).
5. Ontleding v/d oorkonde in al haar onderdelen (zie apart schema)…
▪ … vergeet nooit te vermelden waarom je denkt dat we naar e. volgend oorkonde-onderdeel gaan: sommige
componenten laten zich door spec. uitdrukkingen verraden.
▪ … op het einde v. je analyse moet je steeds de stijl v/d oorkonde vermelden, m.a.w. de volgorde waarin de #
componenten voorkwamen.
1 Mogelijke codes: [3] = ante quem, m.a.w. de oorkonde moet vóór datum X opgesteld geweest zijn; [9] = ongedateerd werk (ook als de dag niet
geweten is schrijft men [99]). Daarnaast heb je nog de codes [1] = de datum is reeds correct omgezet; en [0] = de datum is reeds correct ingevuld.
2 Belangrijk: Verwar de oorkonder en opsteller niet met elkaar. De opsteller is diegene die het materiële werk en eventuele intellectuele werk
voltrekt. De oorkonder is de fysieke/morele persoon die de verantwoordelijkheid v/d oorkonde op zich neemt., en aanvaardt dat het onder zijn
naam wordt geplaatst, waarna het met zijn validatieteken (zegel/handtekening/signum) bekrachtigd wordt (door e. vorst, graaf, notaris).
