FYSIOLOGIE VAN DE
ZWANGERSCHAP
INLEIDING
GEZONDHEIDSPROMOTIE
= het proces om mensen in staat te stellen om:
de controle over gezondheid te doen toenemen
de gezondheid te verbeteren
Taak vroedvrouw:
EMPOWERMENT -> vrouwen en hun partner in staat stellen controle te krijgen
over eigen bevallingservaring en ontwikkeling van vaardigheden in het dagelijks
leven.
BEGELEIDING VAN DE LAAG-RISICO ZWANGERSCHAP
Doelgroep
In eerste lijn opvolging van een normale zwangerschap tussen conceptie en 41
weken
Normale zwangerschapsduur = 40 WEKEN OF 280 DAGEN
Doelpopulatie
Zwangere vrouwen met een laag verloskundige risico die bevallen TUSSEN 37
EN 42 WEKEN
Algemene risicofactoren
Leeftijd: < 16j of > 40 jaar
Gewicht (BMI) < 18 of > 35
Suboptimale socio-economische omstandigheden
Risicogedrag
Geneesmiddelengebruik
SOA
Risico’s op het werk
Andere persoonlijke, familiale en genetische risicofactoren
Anamnese en klinisch onderzoek
MEDISCHE RISICOFACTOREN
vb: hart- en vaatziekten, hypertensie, trombose, nierziekten, longziekten…
1
,GYNAECOLOGISCHE RISICOFACTOREN
vb: bekkenafwijkingen, IUD (spiraal), besnijdenis, myomen (vleesbomen)
OBSTETRISCHE RISICOFACTOREN
vb: belaste voorgeschiedenis, herhaald miskraam, cervixproblemen, bloedingen,
sectio (binnen het jaar weer zwanger kans op scheuren litteken sectio),
multipariteit
OPVOLGING VAN EEN ZWANGERSCHAP IN EERSTE LIJN
Nullipara met laagrisico: 10 CONSULTATIES
Multipara met laagrisico: 7 CONSULTATIES
Routinematige opvolging van gynaecologen ≠ betere perinatale uitkomsten cfr.
eerstelijn en doorverwijzing
2
,LES 1: MENSTRUELE CYCLUS EN DIAGNOSE ZWANGERSCHAP
MENSTRUELE CYCLUS
Regeling via een TERUGKOPPELINGSMECHANISME
Slechts 1 follikel komt tot ovulatie
Eicel wordt bevrucht in eileider (tuba)
Na enkele dagen innesteling in baarmoeder (uterus) als blastocyt
Vrouw is zwanger
BETROKKEN ORGANEN
De organen die een rol spelen bij de regulatie van de menstruele cyclus worden
ingedeeld volgens niveau:
1. Centraal: CORTEX CEREBRI, HYPOTHALAMUS EN HYPOFYSE
2. Doelorgaan: OVARIA
3. Eindorgaan: UTERUS, CERVIX, VAGINA
BETROKKEN HORMONEN
FOLLIKELSTIMULEREND HORMOON (FSH)
LUTEÏNISEREND HORMOON (LH)
OESTRADIOL
PROGESTERON
Bij en normale cyclus van 28 dagen, met als startdag de eerste dag van de
menstruatie, is het verloop van de genoemde hormonen zoals aangegeven in
onderstaande figuur.
3
, FSH: aanmaak in hypofysevoorkwab
=> oestradiol wordt aangemaakt in de groeiende follikels
Oestradiolspiegel wordt ‘gemeten’ in de hypothalamus en de hypofyse
(terugkoppelingsmechanisme)
LH door hypofyse => ovulatie
1. Begin cyclus: FSH-spiegel hoog om een aantal follikels te laten rijpen.
=> productie van oestradiol aangezet.
= hormoon dat geproduceerd wordt door de groeiende follikels.
2. In hypothalamus en hypofyse wordt de oestradiolspiegel ‘gemeten’ en zal de
FSH-spiegel naar beneden toe worden bijgesteld om te voorkomen dat er meer
dan één follikel kan doorgroeien.
• Oestradiol is verantwoordelijk voor de opbouw van het endometrium en de
productie van het cervixslijm.
• Het cervixslijm heeft net voor de ovulatie een aantal eigenschappen
waardoor zaadcellen hierin meer dan 48 uur kunnen overleven.
3. Door de snel stijgende oestradiolspiegel ontstaat een uitstoot van het hormoon
LH. Deze LH-piek zet de laatste fase van de follikel- en eicelrijping in gang.
een proces van ‘verslijming’: de eicel los komt te los te liggen in de follikel
(cfr bladval in de herfst).
Bij het barsten van de follikelwand kan de eicel vrijkomen.
De LH-piek duurt kort (24-36 uur) en erna treedt een rustfase op wat betreft de
LH- en FSH-spiegels.
4. De productie van progesteron komt nu op gang.
= productie door het gebarsten follikel => het gele lichaam.
=> Na de eisprong gaat het gele lichaam of het corpus luteum overwegend
progesteron produceren.
=> Progesteron is het hormoon dat het endometrium en de rest van het lichaam
in gereedheid brengt voor een zwangerschap.
Progesteron leidt tot verdere rijping van het endometrium (secretiefase) en stelt
het temperatuurcentrum van het lichaam ongeveer 0,5 °C hoger in.
Verhoogde lichaamstemperatuur laat een aantal biologische processen sneller en
effectiever verlopen zodat een bevruchte eicel zo veel mogelijk kans heeft op
innesteling.
Het corpus luteum heeft een voorgeprogrammeerde levensduur van ongeveer
twaalf dagen.
NIEUWE CYCLUS OF ZWANGERSCHAP
4
ZWANGERSCHAP
INLEIDING
GEZONDHEIDSPROMOTIE
= het proces om mensen in staat te stellen om:
de controle over gezondheid te doen toenemen
de gezondheid te verbeteren
Taak vroedvrouw:
EMPOWERMENT -> vrouwen en hun partner in staat stellen controle te krijgen
over eigen bevallingservaring en ontwikkeling van vaardigheden in het dagelijks
leven.
BEGELEIDING VAN DE LAAG-RISICO ZWANGERSCHAP
Doelgroep
In eerste lijn opvolging van een normale zwangerschap tussen conceptie en 41
weken
Normale zwangerschapsduur = 40 WEKEN OF 280 DAGEN
Doelpopulatie
Zwangere vrouwen met een laag verloskundige risico die bevallen TUSSEN 37
EN 42 WEKEN
Algemene risicofactoren
Leeftijd: < 16j of > 40 jaar
Gewicht (BMI) < 18 of > 35
Suboptimale socio-economische omstandigheden
Risicogedrag
Geneesmiddelengebruik
SOA
Risico’s op het werk
Andere persoonlijke, familiale en genetische risicofactoren
Anamnese en klinisch onderzoek
MEDISCHE RISICOFACTOREN
vb: hart- en vaatziekten, hypertensie, trombose, nierziekten, longziekten…
1
,GYNAECOLOGISCHE RISICOFACTOREN
vb: bekkenafwijkingen, IUD (spiraal), besnijdenis, myomen (vleesbomen)
OBSTETRISCHE RISICOFACTOREN
vb: belaste voorgeschiedenis, herhaald miskraam, cervixproblemen, bloedingen,
sectio (binnen het jaar weer zwanger kans op scheuren litteken sectio),
multipariteit
OPVOLGING VAN EEN ZWANGERSCHAP IN EERSTE LIJN
Nullipara met laagrisico: 10 CONSULTATIES
Multipara met laagrisico: 7 CONSULTATIES
Routinematige opvolging van gynaecologen ≠ betere perinatale uitkomsten cfr.
eerstelijn en doorverwijzing
2
,LES 1: MENSTRUELE CYCLUS EN DIAGNOSE ZWANGERSCHAP
MENSTRUELE CYCLUS
Regeling via een TERUGKOPPELINGSMECHANISME
Slechts 1 follikel komt tot ovulatie
Eicel wordt bevrucht in eileider (tuba)
Na enkele dagen innesteling in baarmoeder (uterus) als blastocyt
Vrouw is zwanger
BETROKKEN ORGANEN
De organen die een rol spelen bij de regulatie van de menstruele cyclus worden
ingedeeld volgens niveau:
1. Centraal: CORTEX CEREBRI, HYPOTHALAMUS EN HYPOFYSE
2. Doelorgaan: OVARIA
3. Eindorgaan: UTERUS, CERVIX, VAGINA
BETROKKEN HORMONEN
FOLLIKELSTIMULEREND HORMOON (FSH)
LUTEÏNISEREND HORMOON (LH)
OESTRADIOL
PROGESTERON
Bij en normale cyclus van 28 dagen, met als startdag de eerste dag van de
menstruatie, is het verloop van de genoemde hormonen zoals aangegeven in
onderstaande figuur.
3
, FSH: aanmaak in hypofysevoorkwab
=> oestradiol wordt aangemaakt in de groeiende follikels
Oestradiolspiegel wordt ‘gemeten’ in de hypothalamus en de hypofyse
(terugkoppelingsmechanisme)
LH door hypofyse => ovulatie
1. Begin cyclus: FSH-spiegel hoog om een aantal follikels te laten rijpen.
=> productie van oestradiol aangezet.
= hormoon dat geproduceerd wordt door de groeiende follikels.
2. In hypothalamus en hypofyse wordt de oestradiolspiegel ‘gemeten’ en zal de
FSH-spiegel naar beneden toe worden bijgesteld om te voorkomen dat er meer
dan één follikel kan doorgroeien.
• Oestradiol is verantwoordelijk voor de opbouw van het endometrium en de
productie van het cervixslijm.
• Het cervixslijm heeft net voor de ovulatie een aantal eigenschappen
waardoor zaadcellen hierin meer dan 48 uur kunnen overleven.
3. Door de snel stijgende oestradiolspiegel ontstaat een uitstoot van het hormoon
LH. Deze LH-piek zet de laatste fase van de follikel- en eicelrijping in gang.
een proces van ‘verslijming’: de eicel los komt te los te liggen in de follikel
(cfr bladval in de herfst).
Bij het barsten van de follikelwand kan de eicel vrijkomen.
De LH-piek duurt kort (24-36 uur) en erna treedt een rustfase op wat betreft de
LH- en FSH-spiegels.
4. De productie van progesteron komt nu op gang.
= productie door het gebarsten follikel => het gele lichaam.
=> Na de eisprong gaat het gele lichaam of het corpus luteum overwegend
progesteron produceren.
=> Progesteron is het hormoon dat het endometrium en de rest van het lichaam
in gereedheid brengt voor een zwangerschap.
Progesteron leidt tot verdere rijping van het endometrium (secretiefase) en stelt
het temperatuurcentrum van het lichaam ongeveer 0,5 °C hoger in.
Verhoogde lichaamstemperatuur laat een aantal biologische processen sneller en
effectiever verlopen zodat een bevruchte eicel zo veel mogelijk kans heeft op
innesteling.
Het corpus luteum heeft een voorgeprogrammeerde levensduur van ongeveer
twaalf dagen.
NIEUWE CYCLUS OF ZWANGERSCHAP
4
