Bestuurskunde – A. Hondeghem & F. Schram 2024-2025
Bestuurskunde
DEEL 1: SITUERING VAN DE BESTUURSKUNDE
- H1: Introductie tot de bestuurskunde: sferen in de
samenleving……………..p.2
- H2: De bestuurskunde als
discipline…………………………………………………...p.4
- H3: Publieke en private
organisaties……………………………………………………p.9
- H4: Maatschappij, bestuur en bestuurskunde: een
historische schets…..p.15
- H5: Van bureaucratie over NPM naar
NPG…………………………………..………p.20
DEEL 2: CARTOGRAFIE EN ONTWIKKELINGEN IN HET
OPENBAAR BESTUUR
- H6: De federale
overhei……………………………………………………………………p.29
- H7: De regionale overheid: de Vlaamse overheid………………….
……………..p.41
- H8: De regionale overheid: Waalse + BH Gewest en Franse +
Duitstalige
gemeenschap…………………………………………………………………..
…………….p.47
- H9: De lokale besturen……………………………………………………..
……………..p.52
DEEL 3: ORGANISATIE, PROCESSEN EN ACTOREN IN HET
OPENBAAR BESTUUR
- H10: Overheidssturing en
regulering……………………………………………….…p.64
- H11: Politiek-ambtelijke
verhoudingen……………………………………………...p.73
- H12: Bestuur en
burger………………………………………………………………..…..p.82
- H13: Bestuur en maatschappelijk middenveld……………………..
……………..p.88
1
,Bestuurskunde – A. Hondeghem & F. Schram 2024-2025
DEEL 4: KWALITEITSMAATSTAVEN IN HET OPENBAAR
BESTUUR
- H14: Goed bestuur…………………………………………………………….
…………….p.97
- H15:
Integriteit……………………………………………………………………………
…p.101
DEEL 5: GASTLEZINGEN
- MOHAMED RIDOUANI………………………………….
…………………………………p.106
- PEDRO FACON………….
…………………………………………………………………..p.108
DEEL 1: Situering van de
bestuurskunde
H1: Introductie: sferen in de
samenleving
Bestuurskunde = de studie van de inrichting en werking van het openbaar
bestuur
Openbaar besturen:
- Lokale instellingen
- Federale instellingen
- Vlaamse (Waalse,…) instellingen
DE SFEREN IN DE SAMENLEVING
2
,Bestuurskunde – A. Hondeghem & F. Schram 2024-2025
De staat Gemeenschappen De markt Civil society
- Publiek - Privaat - Privaat - Privaat
- Non- - Non-profit - Profit - Non-profit
profit - Informeel - Formeel - Formeel
- Formeel Horizontale relaties, Ruil – exit Zorg –
Dwang – voice loyaliteit, liefde vertrouwen
De staat
= abstract begrip dat betrekking heeft op het geheel van overheden en
publieke instellingen die optreden voor het algemeen belang en die ons
kunnen verplichten, stimuleren, ondersteunen of hinderen in wat we willen
doen maar die we als burgers en als samenleving ook mee vormgeven
- Aanwezig op elk moment
- België: Multi statensysteem federatie met gemeenschappen en
gewesten + lid van EU en VN
Allemaal vormen van overheden
- Kenmerken:
Dwang: rechtsregels, normen, monopolie op wapens
Voice: burgers hebben een ‘stem’, op welke manier dan ook
- Staat heeft legitimiteit nodig om te kunnen werken recht,
vertrouwen van burgers, democratie, scheiding der machten,…
- Publiek
- Non-profit: overheid moet geen winst (willen) halen ( VS)
- Formeel: rechtsregels, wetgeving,…
Gemeenschappen
- Buren, vrienden, gezien, families,…
- Horizontale relaties (dus in principe geen machtsverhoudingen)
- Privaat, non-profit en informeel
- Afwezigheid van dwang
De markt
- Competitie, vrijhandel
- Vraag – aanbod
Belang van ruilverhoudingen
- Exit mogelijk door geen producten meer te kopen
- Formeel: juridische vorm
- Profit: nodig om te overleven
3
, Bestuurskunde – A. Hondeghem & F. Schram 2024-2025
Civil society
= Maatschappelijk middenveld
- Non-profit
Heden steeds meer mengeling met markt, en dus profit
- Privaat en formeel
- Doet aan beleidsbeïnvloeding en belangenbehartiging
- Organisaties opgericht door burgers waarin zij zich verenigen
- Meervoudig belang
1. Mensen individueel sterker maken door samenwerking met
anderen
2. Druk uitoefenen op de markt
3. Eisen en verlangen van mensen bundelen
Principe van ‘governance’ = bestuur is combinatie van
verantwoordelijkheden bij overheid, markt en maatschappelijk middenveld
= combinaties van de sferen
government (staat alleen) toch nog belangrijke rol van
overheid
Invloed van de staat op andere sferen
- Op gemeenschappen: vb. regels over huwelijk, wetgeving over
racisme, discriminatie,… grote rol
- Op markt: vb. milieuwetgeving, liberalisering van energiesector,…
grote rol
- Op civil society: vb. subsidies voor verenigingen, erkennen van
uitkomst van sociaal overleg,…
sterke verwevenheid:
o Overheid: financiering
o Middenveld voert publieke taken uit
Formele organisaties = organisaties die een juridisch statuut hebben
waardoor ze rechten en plichten hebben (bv. Een bedrijf heeft het statuut
NV) alle organisaties in de publieke sfeer zijn formele organisaties
Informele organisaties = natuurlijke personen die wel een bepaald
juridisch statuut hebben, maar ze vormen geen formeel erkend juridisch
organisatieverband
H2: De bestuurskunde als
discipline
Uitgebreide definitie bestuurskunde:
Bestuurskunde bestudeert
4
(1) binnen de maatschappelijke, politieke en juridische omgeving die
bepalend voor het overheidsbeleid, (2) de inrichting en werking van het
openbaar bestuur. (3) Naast een empirische wetenschap is de
Bestuurskunde
DEEL 1: SITUERING VAN DE BESTUURSKUNDE
- H1: Introductie tot de bestuurskunde: sferen in de
samenleving……………..p.2
- H2: De bestuurskunde als
discipline…………………………………………………...p.4
- H3: Publieke en private
organisaties……………………………………………………p.9
- H4: Maatschappij, bestuur en bestuurskunde: een
historische schets…..p.15
- H5: Van bureaucratie over NPM naar
NPG…………………………………..………p.20
DEEL 2: CARTOGRAFIE EN ONTWIKKELINGEN IN HET
OPENBAAR BESTUUR
- H6: De federale
overhei……………………………………………………………………p.29
- H7: De regionale overheid: de Vlaamse overheid………………….
……………..p.41
- H8: De regionale overheid: Waalse + BH Gewest en Franse +
Duitstalige
gemeenschap…………………………………………………………………..
…………….p.47
- H9: De lokale besturen……………………………………………………..
……………..p.52
DEEL 3: ORGANISATIE, PROCESSEN EN ACTOREN IN HET
OPENBAAR BESTUUR
- H10: Overheidssturing en
regulering……………………………………………….…p.64
- H11: Politiek-ambtelijke
verhoudingen……………………………………………...p.73
- H12: Bestuur en
burger………………………………………………………………..…..p.82
- H13: Bestuur en maatschappelijk middenveld……………………..
……………..p.88
1
,Bestuurskunde – A. Hondeghem & F. Schram 2024-2025
DEEL 4: KWALITEITSMAATSTAVEN IN HET OPENBAAR
BESTUUR
- H14: Goed bestuur…………………………………………………………….
…………….p.97
- H15:
Integriteit……………………………………………………………………………
…p.101
DEEL 5: GASTLEZINGEN
- MOHAMED RIDOUANI………………………………….
…………………………………p.106
- PEDRO FACON………….
…………………………………………………………………..p.108
DEEL 1: Situering van de
bestuurskunde
H1: Introductie: sferen in de
samenleving
Bestuurskunde = de studie van de inrichting en werking van het openbaar
bestuur
Openbaar besturen:
- Lokale instellingen
- Federale instellingen
- Vlaamse (Waalse,…) instellingen
DE SFEREN IN DE SAMENLEVING
2
,Bestuurskunde – A. Hondeghem & F. Schram 2024-2025
De staat Gemeenschappen De markt Civil society
- Publiek - Privaat - Privaat - Privaat
- Non- - Non-profit - Profit - Non-profit
profit - Informeel - Formeel - Formeel
- Formeel Horizontale relaties, Ruil – exit Zorg –
Dwang – voice loyaliteit, liefde vertrouwen
De staat
= abstract begrip dat betrekking heeft op het geheel van overheden en
publieke instellingen die optreden voor het algemeen belang en die ons
kunnen verplichten, stimuleren, ondersteunen of hinderen in wat we willen
doen maar die we als burgers en als samenleving ook mee vormgeven
- Aanwezig op elk moment
- België: Multi statensysteem federatie met gemeenschappen en
gewesten + lid van EU en VN
Allemaal vormen van overheden
- Kenmerken:
Dwang: rechtsregels, normen, monopolie op wapens
Voice: burgers hebben een ‘stem’, op welke manier dan ook
- Staat heeft legitimiteit nodig om te kunnen werken recht,
vertrouwen van burgers, democratie, scheiding der machten,…
- Publiek
- Non-profit: overheid moet geen winst (willen) halen ( VS)
- Formeel: rechtsregels, wetgeving,…
Gemeenschappen
- Buren, vrienden, gezien, families,…
- Horizontale relaties (dus in principe geen machtsverhoudingen)
- Privaat, non-profit en informeel
- Afwezigheid van dwang
De markt
- Competitie, vrijhandel
- Vraag – aanbod
Belang van ruilverhoudingen
- Exit mogelijk door geen producten meer te kopen
- Formeel: juridische vorm
- Profit: nodig om te overleven
3
, Bestuurskunde – A. Hondeghem & F. Schram 2024-2025
Civil society
= Maatschappelijk middenveld
- Non-profit
Heden steeds meer mengeling met markt, en dus profit
- Privaat en formeel
- Doet aan beleidsbeïnvloeding en belangenbehartiging
- Organisaties opgericht door burgers waarin zij zich verenigen
- Meervoudig belang
1. Mensen individueel sterker maken door samenwerking met
anderen
2. Druk uitoefenen op de markt
3. Eisen en verlangen van mensen bundelen
Principe van ‘governance’ = bestuur is combinatie van
verantwoordelijkheden bij overheid, markt en maatschappelijk middenveld
= combinaties van de sferen
government (staat alleen) toch nog belangrijke rol van
overheid
Invloed van de staat op andere sferen
- Op gemeenschappen: vb. regels over huwelijk, wetgeving over
racisme, discriminatie,… grote rol
- Op markt: vb. milieuwetgeving, liberalisering van energiesector,…
grote rol
- Op civil society: vb. subsidies voor verenigingen, erkennen van
uitkomst van sociaal overleg,…
sterke verwevenheid:
o Overheid: financiering
o Middenveld voert publieke taken uit
Formele organisaties = organisaties die een juridisch statuut hebben
waardoor ze rechten en plichten hebben (bv. Een bedrijf heeft het statuut
NV) alle organisaties in de publieke sfeer zijn formele organisaties
Informele organisaties = natuurlijke personen die wel een bepaald
juridisch statuut hebben, maar ze vormen geen formeel erkend juridisch
organisatieverband
H2: De bestuurskunde als
discipline
Uitgebreide definitie bestuurskunde:
Bestuurskunde bestudeert
4
(1) binnen de maatschappelijke, politieke en juridische omgeving die
bepalend voor het overheidsbeleid, (2) de inrichting en werking van het
openbaar bestuur. (3) Naast een empirische wetenschap is de
