1. Wat is psychologie
psyche = geest
logos ( komt van logie)= studiegebied
Psychologie = studiegebied van de geest
NIet gelijk aan leken psychologie:
- speculeren over menselijke aard
- geen buikgevoel, gezond verstand, intuïtie
- geen volkswijsheden: niet ‘iedereen weet toch dat…’
Niet gelijk aan pseudopsychologie:
- Pseudo Wet= wet die doen alsof ze iets wet hebben onderzocht, maar dat is niet het
geval. Niet onderbouwde psychologische aanname die zich als wetenschappelijke
waarheden voordoen
- Grafologie vorm van pseudo wet= denken obv het handschrift aannames te kunnen
maken over de persoonlijkheid
bvb: een leesbare handtekening wilt zeggen dat een persoon veel zelfvertrouwen
heeft en goed in zijn vel zit
Dit is dus duidelijk niet wetenschappelijk onderbouwd
Wat is psychologie dan wel:
- Studiegebied is de menselijke geest; het is de wetenschap vh gedrag en de mentale
processen
- gedrag: we gaan kijken naar extern gedrag; makkelijk te bestuderen; meetbaar
- Na gedrag te hebben bestudeerd (=gedrag evidentie) probeer je interne of mentale
processen te begrijpen die aan de grondslag van dat gedrag liggen
Dus na het meten vh interne probeer je een uitspraak te doen over het onmeetbare
(=intern); de mentale processen
1.2 Ontwikkelingen die de psychologie mogelijk heeft gemaakt
“Psychologie heeft een lang verleden maar een korte geschiedenis”=
- officiële startdatum= 1879 door het oprichten vh eerste psychologisch laboratorium
van Wundt; daar deden ze aan eerste onderzoek experimenten
- Niet eerste keer dat er nagedacht wordt over menselijke emoties, gedragingen, etc..
maar er was nog geen gericht onderzoek; het vond zijn wortels in de filosofie
- Men dacht na over de menselijke geest (‘ik observeer dit en denk dat dit een
mogelijke verklaring is’) Dit was eerder filosofie; je kan het pas bij concreet
onderzoek psychologie noemen
Waarom zo laat?
- In het begin: geest werd gezien als iets ontastbaar (moeilijk om beschouwen als
studieobject), als je wetenschappelijk onderzoek ging doen naar de geest zou je een
verandering brengen in het mensbeeld. Want je gaat van immateriële ziel naar
studieobject
1
,Oud griekse filosofen (500-400 v.C):
- Zij hebben lang bepaald hoe we dachten over het universum en de rol vd mens in dat
universum
- Geocentrisme= onze aarde vormd het centrum en stond in het midden van onze
kosmos; de aarde en het universum is speciaal geschapen voor de mens
- Dualisme ( van Plato)= Geest en lichaam; deze staan los van elkaar
enkel de mens kan nadenken over gevoelens en gedachten;
Volgens hen was de mens het enige wezen dat het universum en de rol van de mens in dat
universum kon begrijpen via de rede (= dus via nadenken en via het intellect). Ze geloofde
ook dat kennis het product was van rede, goddelijke ingeving en intuïtie.
T.e.m de 15de eeuw; werden geschrifte gebruikt van die filosofen (= vertaling van griekse
geschriften door theologen). Hun ideeën werden gekoppierd en geïntegreerd in hun geloof
zoals bij bv het christendom.
16de eeuw= wetenschappelijke revolutie
- Mensen dachten dat ze alles wisten; maar plots bleken de oude wijsheden niet
noodzakelijk te kloppen: veel wijsheden en ideeën over mensen, en de kosmos
bleken fout.
- Copernicus deed onderzoek en kwam tot de conclusie dat het geocentrisme niet kon
kloppen. Omdat de zon het middelpunt was vh heelal ipv de aarde.
- Bedreigend idee= daardoor heeft hij zijn bevindingen niet direct bekend gemaakt en
gezegd dat het enkel een wiskundig model was
- Deze ontdekking heeft de aanleiding gegeven tot de wet revolutie; wat geleid heeft
tot heel wat nieuwe ontdekkingen
( zoals boekdrukkunst; je kon eindelijk kennis op grote schaal verspreiden)
Klassieke religieuze ideeën maken plaats voor modern, wetenschappelijk denken. Je
produceert kennis door experimenten, berekeningen, waarnemingen; het is het product van
wetenschappelijke studie. Niet meer gewoon nadenken over de geest maar we mogen er
wel nog steeds geen onderzoek naar doen; ( nog steeds gezien als iets heiligs)
17de eeuw= rationalisme van Descartes
- Ze zien de waarheid als iets dat je enkel kan achterhalen door rede te gebruiken
- Je kan alles in twijfel brengen behalve ‘cogito ergo sum (=ik denk, dus ik ben)
- Nativisme= aangeboren kennis en kan je uitbreiden door rede
- Dualisme= er is nog steeds scheiding; ziet lichaam als machine (kan je dus
onderzoeken; geest nog steeds niet)
Er begint dus een toepassing van wetenschappelijk onderzoek te zijn op de mens; wel enkel
op het lichaam.
Kennis wordt hier gezien als het product van aangeboren ideeën en via rede afgeleide
inzichten.
2
,17de-18de eeuw= Empirisme (tegenreactie rationalisme)
- Locke, Hobbes, Hume
- Geen aangeboren kennis= we zijn product van onze zintuiglijke ervaringen
- Bij de geboorte= tabula rasa (onbeschreven blad) het is door wat we meemaken dat
we zijn wie ze zijn
- We zijn een product van onze omgeving, van onze ervaringen en dus niet van
aangeboren ideeën
- Eerste die nadachten over hoe je de geest op een wetenschappelijke manier kan
onderzoeken
- Je maakt dus heel wat ervaringen meer en door associaties te maken tussen die
ervaringen komt de inhoud van de geest tot stand
Hier kan de geest dus wetenschappelijk onderzocht worden.
Kennis wordt hier gezien als een product van je ervaringen.
Nature vs nurture
- Dit is rationalisme vs empirisme (extreme vorm van het ene of het andere)
- zijn onze eigenschappen bepaald door aanleg (nature) of door omgevingsfactoren
(nurture)
- Vanwaar komt onze persoonlijkheid? Door onze ervaringen of door onze ouders?
Evolutietheorie
- ook geholpen aan het idee dat je de geest kan onderzoeken
- De mens is onderhevig aan evolutie; betekent dat je ons gedrag en geest kan
bestuderen op een wetenschappelijke manier (zoals bij dieren)
19de eeuw
- De maatschappij is eindelijk klaar om de menselijke geest te beschouwen als studie-
object dat kan bestudeerd worden op wetenschappelijke wijze.
2. Beginjaren van de psychologie
Verschillende psychologische scholen met hun eigen stempel
Groot deel vd scholen komen uit Europa; zoals structuralisme, gestalt psychologie en
psychoanalyse
Uit de VS kwam dan: functionalisme en behaviorisme
Wundt:
- Hij startte het eerste psychologisch labo Leipzig in 1879 (wordt beschouwd als
startdatum van de psychologie
- Hij wordt beschouwd als grondlegger
- Hij voerde de eerste experimenten uit op de menselijke geest en het bewustzijn
(= wat er allemaal inwendig bewust in ons omgaat)
3
, Ze gaan niet wachten op gedrag maar ze gaan het uitlokken door prikkels aan te bieden.
(=revolutionaire aanpak)
Bv: twee tinten van rood (prikkels) hoe verschillend moeten ze zijn zodat de mens doorheeft
dat ze effectief anders zijn of hoelang duurt het om op geluid te reageren
Introspectieve methode van Wundt = Eenvoudige prikkels worden aangeboden en dat roept
dat en dat bij mij op. Het is dus kijken naar eigen bewustzijn door een objectieve
rapportering te geven van gevoelens, gedachten, herinneringen, etc… En dat wordt dan
neergeschreven.
Structuralisme:
- 1ste psychologische school; ontstaan naar aanleiding van Wundt
- Door Tichtener en Kulpe
- Onderzoek naar de structuur van het bewustzijn: kijken naar uit hoeveel
deelelementen het bewustzijn bestaat
- Afgeleid van de introspectie = opdelen van waarnemingen in deelelementen/
bouwstenen
- Er zit veel inter variabiliteit in de resultaten want er zijn verschillen tussen de mens
zelf; dus moeilijk.
Functionalisme
- Psychologische school
- Gaven veel kritiek op het structuralisme
- Gaan onderzoek doen naar de functie vh bewustzijn
- inspiratiebron: William james; had veel ideeën, sommige nog actueel ‘stream of
consciousness’ (= gedachten veranderen steeds dus het atomisme structuralisme
klopt niet)
- Evolutietheorie was ook een inspiratiebron
- Volgens hen moest onderzoek ook nuttig zijn voor de maatschappij, ze stellen zich
de vraag hoe de geest optimaal kan functioneren in zijn omgeving (dus bv onderzoek
over intelligentie)
Gestaltpsychologie:
- Dit is ook een reactie op het structuralisme maar dan vanuit Europa
- Het geheel (gestalt) is meer dan de som der delen, bv: een schilderij is meer dan
wat verf. De perceptie opdelen is dus zinloos
- Vooral onderzoek naar de perceptie; want onze perceptie van prikkels stuurt ons
gedrag
- Hering illusie; twee lijnen lopen evenwijdig maar doordat de andere lijnen
convergeren naar het middelpunt dat die lijnen buigen; zelfs ook al weet je dit werkt
de illusie nog steeds
- Volgens de structuralisten ( deelelementen die je ervaring bepalen) zou deze illusie
niet mogen
- Zollner
4
psyche = geest
logos ( komt van logie)= studiegebied
Psychologie = studiegebied van de geest
NIet gelijk aan leken psychologie:
- speculeren over menselijke aard
- geen buikgevoel, gezond verstand, intuïtie
- geen volkswijsheden: niet ‘iedereen weet toch dat…’
Niet gelijk aan pseudopsychologie:
- Pseudo Wet= wet die doen alsof ze iets wet hebben onderzocht, maar dat is niet het
geval. Niet onderbouwde psychologische aanname die zich als wetenschappelijke
waarheden voordoen
- Grafologie vorm van pseudo wet= denken obv het handschrift aannames te kunnen
maken over de persoonlijkheid
bvb: een leesbare handtekening wilt zeggen dat een persoon veel zelfvertrouwen
heeft en goed in zijn vel zit
Dit is dus duidelijk niet wetenschappelijk onderbouwd
Wat is psychologie dan wel:
- Studiegebied is de menselijke geest; het is de wetenschap vh gedrag en de mentale
processen
- gedrag: we gaan kijken naar extern gedrag; makkelijk te bestuderen; meetbaar
- Na gedrag te hebben bestudeerd (=gedrag evidentie) probeer je interne of mentale
processen te begrijpen die aan de grondslag van dat gedrag liggen
Dus na het meten vh interne probeer je een uitspraak te doen over het onmeetbare
(=intern); de mentale processen
1.2 Ontwikkelingen die de psychologie mogelijk heeft gemaakt
“Psychologie heeft een lang verleden maar een korte geschiedenis”=
- officiële startdatum= 1879 door het oprichten vh eerste psychologisch laboratorium
van Wundt; daar deden ze aan eerste onderzoek experimenten
- Niet eerste keer dat er nagedacht wordt over menselijke emoties, gedragingen, etc..
maar er was nog geen gericht onderzoek; het vond zijn wortels in de filosofie
- Men dacht na over de menselijke geest (‘ik observeer dit en denk dat dit een
mogelijke verklaring is’) Dit was eerder filosofie; je kan het pas bij concreet
onderzoek psychologie noemen
Waarom zo laat?
- In het begin: geest werd gezien als iets ontastbaar (moeilijk om beschouwen als
studieobject), als je wetenschappelijk onderzoek ging doen naar de geest zou je een
verandering brengen in het mensbeeld. Want je gaat van immateriële ziel naar
studieobject
1
,Oud griekse filosofen (500-400 v.C):
- Zij hebben lang bepaald hoe we dachten over het universum en de rol vd mens in dat
universum
- Geocentrisme= onze aarde vormd het centrum en stond in het midden van onze
kosmos; de aarde en het universum is speciaal geschapen voor de mens
- Dualisme ( van Plato)= Geest en lichaam; deze staan los van elkaar
enkel de mens kan nadenken over gevoelens en gedachten;
Volgens hen was de mens het enige wezen dat het universum en de rol van de mens in dat
universum kon begrijpen via de rede (= dus via nadenken en via het intellect). Ze geloofde
ook dat kennis het product was van rede, goddelijke ingeving en intuïtie.
T.e.m de 15de eeuw; werden geschrifte gebruikt van die filosofen (= vertaling van griekse
geschriften door theologen). Hun ideeën werden gekoppierd en geïntegreerd in hun geloof
zoals bij bv het christendom.
16de eeuw= wetenschappelijke revolutie
- Mensen dachten dat ze alles wisten; maar plots bleken de oude wijsheden niet
noodzakelijk te kloppen: veel wijsheden en ideeën over mensen, en de kosmos
bleken fout.
- Copernicus deed onderzoek en kwam tot de conclusie dat het geocentrisme niet kon
kloppen. Omdat de zon het middelpunt was vh heelal ipv de aarde.
- Bedreigend idee= daardoor heeft hij zijn bevindingen niet direct bekend gemaakt en
gezegd dat het enkel een wiskundig model was
- Deze ontdekking heeft de aanleiding gegeven tot de wet revolutie; wat geleid heeft
tot heel wat nieuwe ontdekkingen
( zoals boekdrukkunst; je kon eindelijk kennis op grote schaal verspreiden)
Klassieke religieuze ideeën maken plaats voor modern, wetenschappelijk denken. Je
produceert kennis door experimenten, berekeningen, waarnemingen; het is het product van
wetenschappelijke studie. Niet meer gewoon nadenken over de geest maar we mogen er
wel nog steeds geen onderzoek naar doen; ( nog steeds gezien als iets heiligs)
17de eeuw= rationalisme van Descartes
- Ze zien de waarheid als iets dat je enkel kan achterhalen door rede te gebruiken
- Je kan alles in twijfel brengen behalve ‘cogito ergo sum (=ik denk, dus ik ben)
- Nativisme= aangeboren kennis en kan je uitbreiden door rede
- Dualisme= er is nog steeds scheiding; ziet lichaam als machine (kan je dus
onderzoeken; geest nog steeds niet)
Er begint dus een toepassing van wetenschappelijk onderzoek te zijn op de mens; wel enkel
op het lichaam.
Kennis wordt hier gezien als het product van aangeboren ideeën en via rede afgeleide
inzichten.
2
,17de-18de eeuw= Empirisme (tegenreactie rationalisme)
- Locke, Hobbes, Hume
- Geen aangeboren kennis= we zijn product van onze zintuiglijke ervaringen
- Bij de geboorte= tabula rasa (onbeschreven blad) het is door wat we meemaken dat
we zijn wie ze zijn
- We zijn een product van onze omgeving, van onze ervaringen en dus niet van
aangeboren ideeën
- Eerste die nadachten over hoe je de geest op een wetenschappelijke manier kan
onderzoeken
- Je maakt dus heel wat ervaringen meer en door associaties te maken tussen die
ervaringen komt de inhoud van de geest tot stand
Hier kan de geest dus wetenschappelijk onderzocht worden.
Kennis wordt hier gezien als een product van je ervaringen.
Nature vs nurture
- Dit is rationalisme vs empirisme (extreme vorm van het ene of het andere)
- zijn onze eigenschappen bepaald door aanleg (nature) of door omgevingsfactoren
(nurture)
- Vanwaar komt onze persoonlijkheid? Door onze ervaringen of door onze ouders?
Evolutietheorie
- ook geholpen aan het idee dat je de geest kan onderzoeken
- De mens is onderhevig aan evolutie; betekent dat je ons gedrag en geest kan
bestuderen op een wetenschappelijke manier (zoals bij dieren)
19de eeuw
- De maatschappij is eindelijk klaar om de menselijke geest te beschouwen als studie-
object dat kan bestudeerd worden op wetenschappelijke wijze.
2. Beginjaren van de psychologie
Verschillende psychologische scholen met hun eigen stempel
Groot deel vd scholen komen uit Europa; zoals structuralisme, gestalt psychologie en
psychoanalyse
Uit de VS kwam dan: functionalisme en behaviorisme
Wundt:
- Hij startte het eerste psychologisch labo Leipzig in 1879 (wordt beschouwd als
startdatum van de psychologie
- Hij wordt beschouwd als grondlegger
- Hij voerde de eerste experimenten uit op de menselijke geest en het bewustzijn
(= wat er allemaal inwendig bewust in ons omgaat)
3
, Ze gaan niet wachten op gedrag maar ze gaan het uitlokken door prikkels aan te bieden.
(=revolutionaire aanpak)
Bv: twee tinten van rood (prikkels) hoe verschillend moeten ze zijn zodat de mens doorheeft
dat ze effectief anders zijn of hoelang duurt het om op geluid te reageren
Introspectieve methode van Wundt = Eenvoudige prikkels worden aangeboden en dat roept
dat en dat bij mij op. Het is dus kijken naar eigen bewustzijn door een objectieve
rapportering te geven van gevoelens, gedachten, herinneringen, etc… En dat wordt dan
neergeschreven.
Structuralisme:
- 1ste psychologische school; ontstaan naar aanleiding van Wundt
- Door Tichtener en Kulpe
- Onderzoek naar de structuur van het bewustzijn: kijken naar uit hoeveel
deelelementen het bewustzijn bestaat
- Afgeleid van de introspectie = opdelen van waarnemingen in deelelementen/
bouwstenen
- Er zit veel inter variabiliteit in de resultaten want er zijn verschillen tussen de mens
zelf; dus moeilijk.
Functionalisme
- Psychologische school
- Gaven veel kritiek op het structuralisme
- Gaan onderzoek doen naar de functie vh bewustzijn
- inspiratiebron: William james; had veel ideeën, sommige nog actueel ‘stream of
consciousness’ (= gedachten veranderen steeds dus het atomisme structuralisme
klopt niet)
- Evolutietheorie was ook een inspiratiebron
- Volgens hen moest onderzoek ook nuttig zijn voor de maatschappij, ze stellen zich
de vraag hoe de geest optimaal kan functioneren in zijn omgeving (dus bv onderzoek
over intelligentie)
Gestaltpsychologie:
- Dit is ook een reactie op het structuralisme maar dan vanuit Europa
- Het geheel (gestalt) is meer dan de som der delen, bv: een schilderij is meer dan
wat verf. De perceptie opdelen is dus zinloos
- Vooral onderzoek naar de perceptie; want onze perceptie van prikkels stuurt ons
gedrag
- Hering illusie; twee lijnen lopen evenwijdig maar doordat de andere lijnen
convergeren naar het middelpunt dat die lijnen buigen; zelfs ook al weet je dit werkt
de illusie nog steeds
- Volgens de structuralisten ( deelelementen die je ervaring bepalen) zou deze illusie
niet mogen
- Zollner
4
