SAMENVATTING Juridische en gedragswetenschappelijke aspecten van de politie

ASPECTEN POLITIE

INLEIDING:

Politiefunctie: waarvoor dient politie?
- Juridische bril: institutionele functie ter bescherming van de maatschappelijke orde en tot
regeling van de maatschappelijke orde met het oog op het mogelijk maken van de
uitoefening van fundamentele rechten waarbij je een verstoring van de maatschappelijke
orde probeert te voorkomen en als dat niet lukt zo snel mogelijk al het nodige doen om die
verstoring te doen ophouden.
o Institutionele functie = instituties, instellingen, maar waarbij je een onderscheid
maakt tussen 2 soorten: politie-instellingen (lokale, federale politie) EN
politieoverheden (minister van binnenlandse zaken, minister van Justitie,
burgemeester etc.)
o Doel = maatschappelijke orde vrijwaren  maatschappelijke orde wordt in
democratische rechtsstaat verklaard
o Politie = Gewapende arm van de overheid om orde te vrijwaren
o Uitoefening van fundamentele rechten van de burger mogelijk te maken
 Vb. betogen: kan leiden tot verstoring van de maatschappelijke orde als
betoging uit de hand loopt
 Grondwet waarborgt recht op betogen
 Niet in stad, maar op boerenbuiten = ook in strijd met grondwet,
want grondwet zegt recht op mening kenbaar te maken
 Tegenbetoging toegelaten: art.1 van de wet op politieambt WPA
(politiediensten waken op de naleving van individuele rechten en
vrijheden en bijdragen aan individuele rechten en vrijheden) (WPA
= bevoegdheden)
 Art.123 WGP wet geïntegreerde politiedienst (WGP =
organisatiewet) (wordt hetzelfde gezegd als in art.1 WPA)
 Vb. Rock werchter
 Prijs voor maatschappij is hoog tijdens betoging politie-inzet kost
veel geld
 Wij hebben geen politie om politie, maar om orde te vrijwaren en in
alle vrijheid uw fundamentele rechten uit te oefenen
- Operationele bril (criminologisch, empirisch)
o RORON = 5 aspecten van de politiefunctie
 RAADGEVING: zo veel als mogelijk vermijden dat er slachtofferschap
ontstaat, je geeft raad
 vb. bericht van politie over phishing praktijken
 vb. preventiecampagne
 ONTRADEN: orde verstoringen en misdrijven proberen voorkomen, en
mensen die dat soort plannen hebben, ontraden = preventief werken
verstoring van de rechtsorde voorkomen
 Vb. blauw op straat, politie in burger op straat, bewakingscamera’s,
verlichting die geïnstalleerd wordt
 Vb. Petersbos Brussel (criminele bendes die drugs verkopen)  daar
niet komen (= raad geven)
 REGULEREN: probleem  reguleren  onveilige situatie die er als is terug
onder controle krijgen
 Vb. drugsprobleem is onoplosbaar: als er vraag is zal het aanbod
blijven

1

,  Vb. verkrachtingen aan sportkot: er zijn camera’s geplaatst, struiken
gesnoeid etc.
 ONDERZOEKEN: als er een (mogelijk) misdrijf gepleegd is moet de politie dat
onderzoeken
 Als er aanwijzingen zijn moet het onderzocht worden
 Vb. ziet man in de goot liggen, met plas bloed  is dood  politie
ter plaatse  verdacht overlijden dus onderzoeken
 Vb. sporenonderzoek
 NAZORG: slachtoffers en nabestaanden hebben nazorg nodig: gepast
aanbod, psychische begeleiding
 Doorverwijzen naar de betreffende diensten
 Bv. ingebroken  grootste gevolg: “mensen zijn bij mij binnen
geweest” = hetgeen waar mensen het moeilijkst mee hebben, niet
persénde diefstal opzich
 Preventieadvies: zijn uw sloten in orde? Is uw tuin voldoende
afgesloten (ook raad geven)
- Geweldsmonopolie: politie alleen mag het gebruiken, politie is enige overheidsinstantie die
in vredestijd (niet oorlogstijd) geweld mag gebruiken = > tot dodelijk geweld
o Een burger kan in voorwaarde van wettelijke zelfverdediging ook geweld gebruiken
o Wie het monopolie heeft, is altijd machtig  kan misbruik van komen; daarom is het
belangrijk dat er ook politieoverheden zijn die toezicht houden op de politie
Wat politie moet doen in een samenleving (opdrachten) :
1. Opdrachten van bestuurlijke politie
a. Openbare orde
b. Opdrachten van bestuurlijke aard  in stand houden van de openbare orde
c. Bv. zien dat Rock Werchter ordentelijk verloopt: verkeersregeling, wat als het hard
regent, etc.
d. Bv. melden als u een betoging wil organiseren  samen met organisator afspraken
maken  politie zorgen dat u dat traject in vrede kan doen, zien dat er geen auto’s
rijden etc.
2. Opdrachten van gerechtelijke politie
a. Strafrecht, misdrijven
b. Bv. verkrachting, moord, drugshandel, diefstal, afpersing, corruptie, bedreiging etc.
c. OM, onderzoeksrechter  politie doet werk in opdracht van OM/onderzoeksrechter
d. Bestuurlijke politie evolueert in gerechtelijk optreden als bv. tijdens betoging iemand
een wagen in brand steekt, een juwelier plundert etc.
e. Vb. alcoholcontrole in verkeer: als iedereen negatief blaast = bestuurlijke opdrachten
van zodra iemand positief = gerechtelijk
3. “Sterke arm”
a. U hebt de geweldsmonopolie
b. Andere diensten kunnen nood hebben aan bescherming politie vb. milieu-inspectie
valt binnen in bedrijf, als er agressie van kan komen, of wat onveilig  politie zal
bijstaan om te beschermen


Bevoegdheden van bestuurlijke en gerechtelijke politie:
Opdrachten gaan altijd samen met bevoegdheden
- Bestuurlijke bevoegdheden zijn anders dan gerechtelijke




2

,Politiebestel: hoe richt ik mijn politie in?
- Reguliere politiediensten: in België NU 2
o Lokale politie
o Federale politie
o Voor 1998: rijkswacht, de gerechtelijke politie (als dienst) en
gemeentepolitiekorpsen
- Bijzondere politiediensten:
o Voor 1998: te maken met verkeersassen: de luchtvaartpolitie, de zeevaartpolitie en
spoorwegpolitie
o Nu: geen bijzondere politiediensten = want zijn in federale politie gestoken = en dat
is reguliere politie
- Inspectiediensten: sociale inspectie, milieu-inspectie, voedselveiligheid, belastinginspectie
etc. = na WO2 overheid meer gaan inmengen in maatschappelijke domeinen en meer regels
over  in veel van die normen creëert men op het einde strafrecht
o Probleem: mensen zijn niet opgeleid om deze zaken strafrechtelijk te vervolgen,
onbegrijpbaar
o Te veel, geen tijd
 Daarom speciale diensten in de ministeries die toezicht
houden op naleving wetten = inspectiediensten
politieambtenaar: art. 3 ten derde WPA
Politieoverheden art. 3 ten tweede WPA = de overheid door of krachtens de wet aangewezen om
juridische politiemaatregelen te nemen en om politiemaatregelen uit te voeren of door
politiediensten te doen uitvoeren
Verschil: politieambtenaar en politieoverheid
- Politie kan niet beslissen hoe een betoging wordt georganiseerd etc.
- Overheid neemt juridische maatregelen  en politie voert ze uit
- Vb. sluitingsuur opleggen aan cafés die problemen veroorzaken: politie kan dit niet beslissen,
wel de burgemeester  politie zal uitvoeren
ZEGGENSCHAP:
- Politie werkt onder zeggenschap van bepaalde overheid: 3 elementen
o Gezag = zeggen wat er moet gebeuren bv. Burgemeester die zegt die cafés krijgen
een sluitingsuur, het parcours van de betoging is op die manier…
o Beheer = alles wat te maken heeft met organisatie en middelen die politie in staat
moeten stellen om te doen wat ze moeten doen
 Over budget, begroting
 We hebben nieuwe wapens nodig, extra cellen, extra investeringen
 Administratief recht
 Gezag zonder beheer = een lege doos
 Gezag met beheer = zeer krachtig, maar ook gevaarlijk
o Beleid = je kan bestuurlijk en gerechtelijk niet alles doen  je hebt de middelen die
je hebt
- Politie in een democratische staat treedt altijd op onder zeggenschap van de bevoegde
overheden


Politierecht: functioneel rechtsdomein
 Plukt normen uit andere rechtstakken: grondwettelijk recht, strafrecht, gerechtelijk
recht, sociaal recht etc.


3

, DEEL 1: DE HISTORISCHE ACHTERGRONDEN VAN HET HUIDIGE BELGSISCHE
POLITIEBESTEL

(eerste 4 hoofdstukken geen literatuur!)

Krachtlijnen politiebestel

- Lokaal VS. Nationaal: Vraag naar verhouding centraal niveau in staat en lokaal niveau (vaak
gemeenten)?
o In welke mate is er een centrale sturing op lokale politiezorg  in welke mate
moeten burgemeester etc. gehoorzamen aan de politie?
o Hoe verhoud de lokale politiezorg zich tot nationale niveau? Is daar vorm van
centrale sturing en lokale autonomie?
- Verhouding tussen minister van Binnenlandse zaken en minister van justitie:
o Positie van minister van binnenlandse zaken in hele politiebestel?
o Positie van minister van justitie in hele politiebestel?
 Heeft die sturingsinstrumenten?
 In welke mate heeft die minister een sturingsmacht op het politiebestel?
- Bestuurlijk VS. Gerechtelijke opdrachten: Wat is verhouding tussen bestuurlijke
politieopdrachten en gerechtelijke opdrachten?
- Wat is de taakverdeling tussen de reguliere politiediensten?
o Concurrentie?
- Strategisch denken van de rijkswacht?
- Een actuele toestand geanalyseerd wordt mede vanuit een historisch perspectief?


HOOFDSTUK 1: DE PERIODE VOOR DE BELGISCHE ONAFHANKELIJKHEID

1.1 DE FRANSE OORSPRONG VAN DE “BELGISCHE” POLITIE
Modern politiebestel oorsprong in Frankrijk

- 2e helft 17e eeuw en eerste helft 18e eeuw
o Lokaal niveau (in de grote steden): aparte lokale stedelijke politie wordt opgericht
(Begint in Parijs 1667)  grotere Franse steden volgen (gemeentelijk, stedelijk
niveau krijgen ze een korps): daarvoor allemaal verschillende ambtenaren die met
veiligheid bezig waren, maar geen structuur  moesten samenbrengen tot 1 korps
voor organisatie (taakverdeling)
o Centraal niveau (1720): Franse staat (als centrale staat): hebben ook apart korps
nodig = centrale politiemacht wordt opgericht
 Nationaal korps nodig = nationale Marechaussee
 Politiezorg is altijd in stad of gemeente
o 1789-1795: Franse revolutie: willen iets wijzigen aan het staatsbestel
 Wat is de impact op politie? Hervormen  marechaussee krijgt nieuwe
naam en heringericht  gendarmerie nationale: neemt enkele
fundamentele keuzes (Fundamenteel omdat later in onze geschiedenis veel
gaat veroorzaken)
 Eerste keuze: ondubbelzinnig een nationaal korps zijn

4