Les 14
Bioethics and cell technology
1. Ethics
What is ethics? What is bioethics?
Ethiek is de studie van waarden en normen die bepalen wat goed en slecht is. Bio-ethiek is
een vorm van toegepaste ethiek die zich richt op vragen binnen de biomedische wetenschap
en gezondheidszorg. Bio-ethiek onderzoekt ethische kwesties rondom geneeskunde, klinische
vraagstukken, en nieuwe technologieën. Wetenschappers benaderen bio-ethici vaak met
vragen over wat moreel acceptabel is: "Wat mogen we doen?" Bio-ethici adviseren hierbij over
wat toegestaan is, waarna de wetenschapper naar de ethische commissie gaat. Het is
belangrijk om na te denken over wat bio-ethiek kan bieden voor de wetenschap.
Bio-ethiek biedt daarmee een kader om kritisch na te denken over de morele implicaties van
wetenschappelijk onderzoek en medische praktijken. Dit omvat verschillende domeinen, zoals
klinische vraagstukken, de ethische acceptatie van het genetisch modificeren van dieren en
gewassen, en de morele vraag welke doelen het gebruik van dieren rechtvaardigen. Zo heeft
de coronapandemie ons geconfronteerd met vraagstukken over toewijzing van schaarse
ziekenhuisbedden en of we kansen hebben gemist om essentiële informatie te vergaren over
pandemieën. Bio-ethiek helpt de wetenschap zo niet alleen te begrenzen, maar biedt ook een
bredere visie op verantwoord wetenschappelijk handelen en maatschappelijke
verantwoordelijkheid.
What ethical questions could arise with the different technologies you have seen?
Zie forum
Om met deze ethische vragen om te gaan, gebruiken we een reeks tools en methodes om
zorgvuldig na te denken over morele dilemma's en de gevolgen van onze keuzes. Ethiek kan
soms verwarrend en complex zijn, maar het is in essentie een manier van denken die helpt
om moeilijke vraagstukken op een gestructureerde manier te benaderen.
Een voorbeeld van zo’n ethisch dilemma is het 'trolleyprobleem'. In dit scenario kun je een
hendel overhalen waardoor een rijdende trolley slechts één persoon raakt in plaats van vijf. Dit
lijkt op het eerste gezicht een eenvoudige keuze die op de gevolgen focust, oftewel
consequentialisme. Hier draait ethiek om de vraag: "Wat leidt tot het minste kwaad?" Maar
ethiek gaat niet alleen om de uitkomst; het gaat ook om onze plichten en de relaties die we
hebben met anderen. Wat als de persoon die je zou moeten opofferen iemand is met wie je
een sterke connectie hebt? Wie verdient het om gespaard te blijven, en wat betekent het als
je iemand bewust in gevaar brengt?
Consequentialisme biedt dus soms een intuïtief antwoord, maar het echte leven is vaak niet
zo eenvoudig te berekenen. In praktijk komen plichten en rechten sterk naar voren. Denk aan
het principe van informed consent: ongeacht de mogelijke voordelen voor de patiënt of de
samenleving, blijft het essentieel dat mensen bewust en vrijwillig toestemming geven voor
medische procedures.
Deze benadering onderstreept dat ethiek ook gaat over individuele relaties en over morele
verplichtingen die we hebben, zelfs als die gevolgen nadelig kunnen zijn. Ethiek helpt ons dan
ook niet alleen om tot oplossingen te komen, maar vooral om dieper na te denken over de
waarde van de keuzes die we maken en het respect voor de autonomie van anderen.
1
, 2. A framework to think about these issues
In de ethiek wordt vaak gebruik gemaakt van het 'principlism'-raamwerk, waarbij vier primaire,
prima facie principes centraal staan:
• Niet-schaden (Non-maleficence): Voorkom schade aan anderen. Dit principe benadrukt
dat het vermijden van kwaad een basisregel is in ethische afwegingen.
• Weldoen (Beneficence): Doe het goede, en streef actief naar het welzijn van anderen.
• Autonomie: Respecteer de wil en keuzes van de persoon, zoals de patiënt. Dit betekent
dat hun wensen centraal staan, mits ze voldoende geïnformeerd zijn.
• Rechtvaardigheid (Justice): Verdeel voordelen, risico’s en lasten eerlijk over alle
betrokkenen.
Daarnaast worden soms ook waardigheid (dignity), integriteit (integrity) en solidariteit
(solidarity) meegenomen. Elk van deze principes is prima facie, wat betekent dat ze richting
geven, maar onderling moeten worden afgewogen; soms zal het ene principe zwaarder wegen
dan het andere.
Bij het maken van ethische keuzes is het belangrijk om te weten wie de betrokkenen zijn—
oftewel de stakeholders—en hun belangen in overweging te nemen. Relevante partijen zijn
bijvoorbeeld:
• Patiënten: De directe ontvangers van zorg of behandeling.
• Dokters: De professionals die verantwoordelijk zijn voor het uitvoeren van
behandelingen.
• Onderzoekers: Zij die nieuwe methoden of producten ontwikkelen en testen.
• Algemeen publiek: Mensen die indirect worden beïnvloed door beslissingen, zoals via
belasting of publieke middelen.
• Niet-menselijke actoren: Denk aan dieren of het milieu, die ook betrokken kunnen zijn
bij de effecten van ethische keuzes.
Bijvoorbeeld, in de discussie over het gebruik van bovine somatotrofine (BST) om
melkproductie bij koeien te verhogen, ontstaat een complex ethisch vraagstuk. Door een
matrix te maken kunnen we de verschillende principes toepassen voor elke stakeholder. We
kijken hierbij niet alleen naar het economische voordeel, maar ook naar de schade aan het
dier, het milieu, de autonomie van de consument om een geïnformeerde keuze te maken, en
naar rechtvaardigheid in de toepassing van deze technologie. Sommige vinden dat koeien in
hun natuurlijke staat gelaten moeten worden, terwijl anderen vooral naar de voordelen voor
melkproductie kijken.
Ethiek is geen exacte wetenschap; het vereist inzicht in waarden en nuances om goed af te
wegen wat in een specifieke situatie het belangrijkste is.
3. Reproductive ethics and new technologies in the embryo
What reproductive technologies exist? What are their goals?
De vraag of we embryo’s mogen aanpassen om bepaalde karakteristieken te induceren, brengt
complexe ethische en filosofische vraagstukken met zich mee, zeker in het licht van recente
technologische ontwikkelingen. Pre-implantatie genetische testing, waarbij cellen uit een
embryo worden geanalyseerd om genetische afwijkingen op te sporen, is al langere tijd in
gebruik. Hierbij worden embryo's zonder bepaalde genetische aandoeningen geselecteerd en
teruggeplaatst in de moeder.
De introductie van whole genome sequencing rond 2010-2013 verruimde de mogelijkheden
echter aanzienlijk. Niet alleen kunnen genetische afwijkingen in kaart worden gebracht, maar
dit proces biedt ook informatie over een breder spectrum aan genetische eigenschappen. Dit
roept vragen op over de grenzen van kennis: welke eigenschappen willen of mogen we
2
Bioethics and cell technology
1. Ethics
What is ethics? What is bioethics?
Ethiek is de studie van waarden en normen die bepalen wat goed en slecht is. Bio-ethiek is
een vorm van toegepaste ethiek die zich richt op vragen binnen de biomedische wetenschap
en gezondheidszorg. Bio-ethiek onderzoekt ethische kwesties rondom geneeskunde, klinische
vraagstukken, en nieuwe technologieën. Wetenschappers benaderen bio-ethici vaak met
vragen over wat moreel acceptabel is: "Wat mogen we doen?" Bio-ethici adviseren hierbij over
wat toegestaan is, waarna de wetenschapper naar de ethische commissie gaat. Het is
belangrijk om na te denken over wat bio-ethiek kan bieden voor de wetenschap.
Bio-ethiek biedt daarmee een kader om kritisch na te denken over de morele implicaties van
wetenschappelijk onderzoek en medische praktijken. Dit omvat verschillende domeinen, zoals
klinische vraagstukken, de ethische acceptatie van het genetisch modificeren van dieren en
gewassen, en de morele vraag welke doelen het gebruik van dieren rechtvaardigen. Zo heeft
de coronapandemie ons geconfronteerd met vraagstukken over toewijzing van schaarse
ziekenhuisbedden en of we kansen hebben gemist om essentiële informatie te vergaren over
pandemieën. Bio-ethiek helpt de wetenschap zo niet alleen te begrenzen, maar biedt ook een
bredere visie op verantwoord wetenschappelijk handelen en maatschappelijke
verantwoordelijkheid.
What ethical questions could arise with the different technologies you have seen?
Zie forum
Om met deze ethische vragen om te gaan, gebruiken we een reeks tools en methodes om
zorgvuldig na te denken over morele dilemma's en de gevolgen van onze keuzes. Ethiek kan
soms verwarrend en complex zijn, maar het is in essentie een manier van denken die helpt
om moeilijke vraagstukken op een gestructureerde manier te benaderen.
Een voorbeeld van zo’n ethisch dilemma is het 'trolleyprobleem'. In dit scenario kun je een
hendel overhalen waardoor een rijdende trolley slechts één persoon raakt in plaats van vijf. Dit
lijkt op het eerste gezicht een eenvoudige keuze die op de gevolgen focust, oftewel
consequentialisme. Hier draait ethiek om de vraag: "Wat leidt tot het minste kwaad?" Maar
ethiek gaat niet alleen om de uitkomst; het gaat ook om onze plichten en de relaties die we
hebben met anderen. Wat als de persoon die je zou moeten opofferen iemand is met wie je
een sterke connectie hebt? Wie verdient het om gespaard te blijven, en wat betekent het als
je iemand bewust in gevaar brengt?
Consequentialisme biedt dus soms een intuïtief antwoord, maar het echte leven is vaak niet
zo eenvoudig te berekenen. In praktijk komen plichten en rechten sterk naar voren. Denk aan
het principe van informed consent: ongeacht de mogelijke voordelen voor de patiënt of de
samenleving, blijft het essentieel dat mensen bewust en vrijwillig toestemming geven voor
medische procedures.
Deze benadering onderstreept dat ethiek ook gaat over individuele relaties en over morele
verplichtingen die we hebben, zelfs als die gevolgen nadelig kunnen zijn. Ethiek helpt ons dan
ook niet alleen om tot oplossingen te komen, maar vooral om dieper na te denken over de
waarde van de keuzes die we maken en het respect voor de autonomie van anderen.
1
, 2. A framework to think about these issues
In de ethiek wordt vaak gebruik gemaakt van het 'principlism'-raamwerk, waarbij vier primaire,
prima facie principes centraal staan:
• Niet-schaden (Non-maleficence): Voorkom schade aan anderen. Dit principe benadrukt
dat het vermijden van kwaad een basisregel is in ethische afwegingen.
• Weldoen (Beneficence): Doe het goede, en streef actief naar het welzijn van anderen.
• Autonomie: Respecteer de wil en keuzes van de persoon, zoals de patiënt. Dit betekent
dat hun wensen centraal staan, mits ze voldoende geïnformeerd zijn.
• Rechtvaardigheid (Justice): Verdeel voordelen, risico’s en lasten eerlijk over alle
betrokkenen.
Daarnaast worden soms ook waardigheid (dignity), integriteit (integrity) en solidariteit
(solidarity) meegenomen. Elk van deze principes is prima facie, wat betekent dat ze richting
geven, maar onderling moeten worden afgewogen; soms zal het ene principe zwaarder wegen
dan het andere.
Bij het maken van ethische keuzes is het belangrijk om te weten wie de betrokkenen zijn—
oftewel de stakeholders—en hun belangen in overweging te nemen. Relevante partijen zijn
bijvoorbeeld:
• Patiënten: De directe ontvangers van zorg of behandeling.
• Dokters: De professionals die verantwoordelijk zijn voor het uitvoeren van
behandelingen.
• Onderzoekers: Zij die nieuwe methoden of producten ontwikkelen en testen.
• Algemeen publiek: Mensen die indirect worden beïnvloed door beslissingen, zoals via
belasting of publieke middelen.
• Niet-menselijke actoren: Denk aan dieren of het milieu, die ook betrokken kunnen zijn
bij de effecten van ethische keuzes.
Bijvoorbeeld, in de discussie over het gebruik van bovine somatotrofine (BST) om
melkproductie bij koeien te verhogen, ontstaat een complex ethisch vraagstuk. Door een
matrix te maken kunnen we de verschillende principes toepassen voor elke stakeholder. We
kijken hierbij niet alleen naar het economische voordeel, maar ook naar de schade aan het
dier, het milieu, de autonomie van de consument om een geïnformeerde keuze te maken, en
naar rechtvaardigheid in de toepassing van deze technologie. Sommige vinden dat koeien in
hun natuurlijke staat gelaten moeten worden, terwijl anderen vooral naar de voordelen voor
melkproductie kijken.
Ethiek is geen exacte wetenschap; het vereist inzicht in waarden en nuances om goed af te
wegen wat in een specifieke situatie het belangrijkste is.
3. Reproductive ethics and new technologies in the embryo
What reproductive technologies exist? What are their goals?
De vraag of we embryo’s mogen aanpassen om bepaalde karakteristieken te induceren, brengt
complexe ethische en filosofische vraagstukken met zich mee, zeker in het licht van recente
technologische ontwikkelingen. Pre-implantatie genetische testing, waarbij cellen uit een
embryo worden geanalyseerd om genetische afwijkingen op te sporen, is al langere tijd in
gebruik. Hierbij worden embryo's zonder bepaalde genetische aandoeningen geselecteerd en
teruggeplaatst in de moeder.
De introductie van whole genome sequencing rond 2010-2013 verruimde de mogelijkheden
echter aanzienlijk. Niet alleen kunnen genetische afwijkingen in kaart worden gebracht, maar
dit proces biedt ook informatie over een breder spectrum aan genetische eigenschappen. Dit
roept vragen op over de grenzen van kennis: welke eigenschappen willen of mogen we
2
