Samenvatting
CRIMINOLOGIE
Voorbeeld
Personen 2024-2025
Begrip
Artikel
,INHOUDSTAFEL
I INLEIDING .................................................................................................................................................................... 3
II HISTORISCH OVERZICHT VAN DE CRIMINOLOGIE EN HET CRIMINOLOGISCH DENKEN ........................................ 7
1. INLEIDING ............................................................................................................................................................. 7
2. CRIMINOLOGIE IN DE 18E EEUW: CLASSICISME EN HET VERLICHTINGSDENKEN .............................................................. 10
3. CRIMINOLOGIE IN DE 19E EEUW: POSITIVISME .......................................................................................................... 11
A. Sociaal positivisme ..................................................................................................................................... 11
B. Individueel positivisme ............................................................................................................................... 15
III KRITISCHE CRIMINOLOGIE ...................................................................................................................................... 17
1. KRITISCHE CRIMINOLOGIE EN ‘VOORLOPERS’ .......................................................................................................... 17
2. VICTIMOLOGIE, ABOLITIONISME EN HERSTELRECHT (BELANGRIJK ONDERDEEL) ............................................................... 21
IV RECHTS EN LINKS REALISME .................................................................................................................................... 26
1. INLEIDING ........................................................................................................................................................... 26
2. RECHTS REALISME ................................................................................................................................................ 28
3. LINKS REALISME.................................................................................................................................................... 31
V CULTURAL CRIMINOLOGY: AN INTRODUCTION ..................................................................................................... 33
VI SEXUAL AGRESSION (RESEARCH, RISK FACTORS & PREVENTION) ....................................................................... 35
1. SEXUAL VICTIMIZATION (PREVALENCE AND CONSEQUENCES) .................................................................................... 35
2. SEXUAL AGGRESSION (AND THE ISSUES AROUND ITS MEASUREMENT)............................................................................ 36
3. RISK FACTORS (WHICH INCREASE THE LIKELIHOOD OF COMMITTING SEXUAL VIOLENCE) ................................................. 39
4. THE ROLE OF THE MEDIA ........................................................................................................................................ 42
5. STRENGTH-BASED PREVENTION APPROACHES (IN RISK ASSESSMENT & PREVENTION)....................................................... 43
VII NETWERKCRIMINOLOGIE....................................................................................................................................... 45
1. ACHTERGROND NETWERKCRIMINOLOGIE ................................................................................................................ 45
2. LINK MET CRIMINOLOGISCHE THEORIEËN ................................................................................................................. 45
3. BOUWSTENEN EN SLEUTELCONCEPTEN ..................................................................................................................... 48
4. CASE STUDIES ...................................................................................................................................................... 49
5. VALKUILEN EN TOEKOMSTPERSPECTIEVEN ................................................................................................................ 51
VIII GEWELD TEGEN DE POLITIE ................................................................................................................................... 52
1. INLEIDING ........................................................................................................................................................... 52
2. LITERATUUROVERZICHT VAN DE FYSIEKE EN PSYCHOLOGISCHE GEVOLGEN VAN GEWELD TEGEN POLITIE ........................... 52
3. HET BELGISCH BELEID NAAR GEWELD TEGEN POLITIE.................................................................................................. 55
4. ONDERLIGGENDE DYNAMIEKEN VAN FYSIEK GEWELD TEGEN POLITIE: RISICOFACTOREN, BESCHERMENDE FACTOREN,
THEORETISCHE CONCEPTEN .............................................................................................................................................. 57
IX KUNSTCRIMINOLOGIE............................................................................................................................................. 61
1. CULTURELE CRIMINOLOGIE ................................................................................................................................... 61
1
, 2. WAT IS ‘KUNSTCRIMINALITEIT’? .............................................................................................................................. 62
A. Algemeen ................................................................................................................................................... 62
B. Enkele vormen specifieker ........................................................................................................................ 63
Diefstal .................................................................................................................................................................................... 63
Vervalsing en fraude ............................................................................................................................................................. 65
Plundering .............................................................................................................................................................................. 66
Illegale handel ....................................................................................................................................................................... 67
Iconoclasme EXAMEN........................................................................................................................................................... 70
C. Conclusie .................................................................................................................................................... 71
X DE GEVANGENISSTRAF ............................................................................................................................................ 72
1. INLEIDING ........................................................................................................................................................... 72
2. DETENTIE IN CIJFERS.............................................................................................................................................. 72
3. DOELEN VAN DE STRAFUITVOERING ........................................................................................................................ 74
4. ERVARINGEN IN DETENTIE ...................................................................................................................................... 75
5. REFLECTIE OVER HUIDIGE ONTWIKKELINGEN ............................................................................................................. 77
XI PRIVATE VEILIGHEIDSZORG: BEWAKINGSAGENTEN IN HET NACHTLEVEN........................................................... 78
1. PRIVATE VEILIGHEIDSZORG EN BEWAKING UITGAANSMILIEU (WETTELIJKE OMKADERING) ................................................. 78
2. BEREIDHEID TOT MEDEWERKING (THEORIE VAN PROCEDURELE RECHTVAARDIGHEID) ..................................................... 82
3. JONGEREN EN BEWAKINGSAGENTEN IN HET UITGAANSMILIEU (ONDERZOEKSRESULTATEN BELGISCH ONDERZOEK) .............. 83
XII EXAMEN.................................................................................................................................................................. 87
2
,LES 1 – 18/02
I INLEIDING
Overzicht van de les
• Definities van criminologie – criminologie als wetenschap
• Basisbegrippen, theorieën en stromingen
• Historisch perspectief denken over (oorzaken) criminaliteit en criminaliteitscontrole
• Verdieping in subdisciplines en deeldomeinen
o Fenomenen, actoren, reacties
o Culturele criminologie
o Omgevingscriminologie, netwerkcriminologie, geweld
o Kunstcriminaliteit
o Rol en functie strafuitvoering (detentie)
Definitie van criminologie
• Criminologische vraagstukken
o Welke vormen van criminaliteit zijn er en wat is hun impact?
o Waarom plegen mensen criminaliteit?
o Welke maatregelen kunnen criminaliteit voorkomen?
o Welke kenmerken hebben daders en/of slachtoffers?
o Wat is de impact van bestraffing?
o Hoe kijkt de samenleving aan tegen bestraffing?
• Studie van criminologische relatie à 5 elementen die deel uitmaken van de criminologische relatie
o (1) Dader
o (2) Slachtoffer
o (3) Criminaliteit
o (4) Etiologie à studie van de oorzaken van criminaliteit
o (5) (Maatschappelijke) reactie
• Centraal thema: waarom plegen mensen criminaliteit?
o Individualiteit
§ Eigen gedrag, vrije wil, rationele keuzes
§ Psychologisch, biologisch, genetisch (frenologie)
o Socialiteit
§ Interacties
§ Social learning theory Burges en Akers
o Cultuur en structuur
§ Politiek, economisch, maatschappelijk
§ Armoede, ongelijkheid, discriminatie
§ Strain theory
o Nature, nurture, culture?
o Impact op preventie en aanpak van criminaliteit à prioriteiten strafrechtelijk beleid, functie,
omvang en alternatieven straffen (restorative justice)
3
, • Verschuiving van inzichten
o Lombroso en de criminele antropologie: L'uomo delinquente (1876)
o Discussie, tegenstelling (multitheoretisch en –factorisch)
§ Afhankelijk van focus, generaliseerbaarheid, methoden, …
§ Evenwel methodologisch onderbouwd
• Methodologie
o Bereiken wetenschappelijke kennis
o Dataverzameling en -analyse (theoretisch perspectief)
o Kwantitatieve en kwalitatieve methoden
Criminologie als wetenschap
• Jonge discipline à Garofalo: ‘criminologie’ cf. p15
• Opleiding criminologie à (niet-)juridisch
• Universiteiten, hogescholen en wetenschappelijke instellingen (NICC)
• Drie elementen
(1) Kennisobject
o Enge definitie
§ Criminaliteit en misdaad (misdaadkunde)
§ Traditioneel strikt juridisch
§ Inbreuken strafwet = misdrijven Garofalo à eerste keer gebruik v/h concept
o Brede definitie
§ Deviantie à normafwijkend of -overschrijdend
• Invloed van de sociologie
§ Overlast à incivilities, burgerschap
§ Dreiging à extremisme en terrorisme, spionage, proliferatie, schadelijke sectaire
organisaties en criminele organisaties
§ Inmenging à poging om de besluitvorming te “beïnvloeden met ongeoorloofde,
bedrieglijke of clandestiene middelen” cf. Wet inlichtingen en veiligheidsdiensten
§ Onveiligheidsgevoelens
o Variatie in tijd en ruimte
o Normatieve criminaliteitsdefinitie: criminaliteit dat indruist tegen de norm
Bv. (straf)rechtsnormen, morele normen, sociale normen,…
o Reactieve criminaliteitsdefinitie: sociale reactie op gedrag/handeling
§ Labelling, conflict, culturele criminologie
(2) Theorie
o Er is niet één “criminologische theorie”
o Invloed van andere wetenschapsdisciplines bv. psychologie, sociologie, recht, economie,
medische wetenschappen, statistiek, geschiedenis,….
o Criminologie als bruggenbouwer of criminologie als ‘bastaardwetenschap’
o Verschuivingen en focus in theoretische verklaringen
Bv. religie, filosofie, psychologie, economie,…
4
, o Theoretische stromingen
§ Classicisme: Verlichting, ideologisch-filosofische inslag, vrije wil-rationele keuze, schuld
§ Positivisme: wetenschappelijke benadering, objectiviteit, waarneembare meetbare
feiten, kwantitatief, waardeneutraal, behandeling en rehabilitatie
§ Sociaal constructivisme (interpretivisme): sociale constructie realiteit, kwalitatief,
begrijpen gedrag (‘interpreteren’)
§ Kritische stroming: reactie op voorgaande stromingen, belang maatschappelijke
structuren en macht
(3) Methodologie
o Ontstaan van criminologie eind 19e eeuw
o Empirie, statistiek
o Probleemstelling, doelstelling, onderzoeksvragen
o Kwantitatief en kwalitatief onderzoek
o Dataverzameling en -analyse
o Interviews, focusgroepen, vragenlijsten, inhoudsanalyses,…
o Innovatieve methoden bv. photo-elicitation, big data,…
• Strafrechtsbedeling/strafrechtsketen
o Criminaliserings- en decriminaliseringsproces
§ Waar, wanneer en hoe criminaliseren
§ Plegen en onthouden van gedrag cf. schuldig verzuim
§ Duel - euthanasie
o Opsporen
§ Politie
§ Bijzondere inspectiediensten
§ Procureur des Konings à opsporingsonderzoek
§ Onderzoeksrechter à gerechtelijk onderzoek
o Vervolgen à minnelijke schikking, bemiddeling, dagvaarding strafrechter en sepot
o Straftoemeting
§ Hoven en rechtbanken
§ Beslissingsgronden
o Strafuitvoering
§ Penologie
§ Werkstraf, geldboete, gevangenisstraf
• Actoren bv. wetgever, politiediensten, inlichtingendiensten, parketten, hoven en rechtbanken,
gevangenissen, strafuitvoeringsrechtbanken, justitiehuizen, transitiehuizen, forensische psychiatrische
centra (internering),…
• Hulpwetenschap of autonome wetenschap?
o Bij ontstaan: hulpwetenschap van het recht
o Onderdeel van de sociale wetenschappen (Angelsaksische landen)
o Focus op wat afwijkt (outsiders) à bruggenbouwer en bastaardwetenschap
o Autonome, multidisciplinaire of interdisciplinaire
§ Theorie, methoden en begrippen
5
CRIMINOLOGIE
Voorbeeld
Personen 2024-2025
Begrip
Artikel
,INHOUDSTAFEL
I INLEIDING .................................................................................................................................................................... 3
II HISTORISCH OVERZICHT VAN DE CRIMINOLOGIE EN HET CRIMINOLOGISCH DENKEN ........................................ 7
1. INLEIDING ............................................................................................................................................................. 7
2. CRIMINOLOGIE IN DE 18E EEUW: CLASSICISME EN HET VERLICHTINGSDENKEN .............................................................. 10
3. CRIMINOLOGIE IN DE 19E EEUW: POSITIVISME .......................................................................................................... 11
A. Sociaal positivisme ..................................................................................................................................... 11
B. Individueel positivisme ............................................................................................................................... 15
III KRITISCHE CRIMINOLOGIE ...................................................................................................................................... 17
1. KRITISCHE CRIMINOLOGIE EN ‘VOORLOPERS’ .......................................................................................................... 17
2. VICTIMOLOGIE, ABOLITIONISME EN HERSTELRECHT (BELANGRIJK ONDERDEEL) ............................................................... 21
IV RECHTS EN LINKS REALISME .................................................................................................................................... 26
1. INLEIDING ........................................................................................................................................................... 26
2. RECHTS REALISME ................................................................................................................................................ 28
3. LINKS REALISME.................................................................................................................................................... 31
V CULTURAL CRIMINOLOGY: AN INTRODUCTION ..................................................................................................... 33
VI SEXUAL AGRESSION (RESEARCH, RISK FACTORS & PREVENTION) ....................................................................... 35
1. SEXUAL VICTIMIZATION (PREVALENCE AND CONSEQUENCES) .................................................................................... 35
2. SEXUAL AGGRESSION (AND THE ISSUES AROUND ITS MEASUREMENT)............................................................................ 36
3. RISK FACTORS (WHICH INCREASE THE LIKELIHOOD OF COMMITTING SEXUAL VIOLENCE) ................................................. 39
4. THE ROLE OF THE MEDIA ........................................................................................................................................ 42
5. STRENGTH-BASED PREVENTION APPROACHES (IN RISK ASSESSMENT & PREVENTION)....................................................... 43
VII NETWERKCRIMINOLOGIE....................................................................................................................................... 45
1. ACHTERGROND NETWERKCRIMINOLOGIE ................................................................................................................ 45
2. LINK MET CRIMINOLOGISCHE THEORIEËN ................................................................................................................. 45
3. BOUWSTENEN EN SLEUTELCONCEPTEN ..................................................................................................................... 48
4. CASE STUDIES ...................................................................................................................................................... 49
5. VALKUILEN EN TOEKOMSTPERSPECTIEVEN ................................................................................................................ 51
VIII GEWELD TEGEN DE POLITIE ................................................................................................................................... 52
1. INLEIDING ........................................................................................................................................................... 52
2. LITERATUUROVERZICHT VAN DE FYSIEKE EN PSYCHOLOGISCHE GEVOLGEN VAN GEWELD TEGEN POLITIE ........................... 52
3. HET BELGISCH BELEID NAAR GEWELD TEGEN POLITIE.................................................................................................. 55
4. ONDERLIGGENDE DYNAMIEKEN VAN FYSIEK GEWELD TEGEN POLITIE: RISICOFACTOREN, BESCHERMENDE FACTOREN,
THEORETISCHE CONCEPTEN .............................................................................................................................................. 57
IX KUNSTCRIMINOLOGIE............................................................................................................................................. 61
1. CULTURELE CRIMINOLOGIE ................................................................................................................................... 61
1
, 2. WAT IS ‘KUNSTCRIMINALITEIT’? .............................................................................................................................. 62
A. Algemeen ................................................................................................................................................... 62
B. Enkele vormen specifieker ........................................................................................................................ 63
Diefstal .................................................................................................................................................................................... 63
Vervalsing en fraude ............................................................................................................................................................. 65
Plundering .............................................................................................................................................................................. 66
Illegale handel ....................................................................................................................................................................... 67
Iconoclasme EXAMEN........................................................................................................................................................... 70
C. Conclusie .................................................................................................................................................... 71
X DE GEVANGENISSTRAF ............................................................................................................................................ 72
1. INLEIDING ........................................................................................................................................................... 72
2. DETENTIE IN CIJFERS.............................................................................................................................................. 72
3. DOELEN VAN DE STRAFUITVOERING ........................................................................................................................ 74
4. ERVARINGEN IN DETENTIE ...................................................................................................................................... 75
5. REFLECTIE OVER HUIDIGE ONTWIKKELINGEN ............................................................................................................. 77
XI PRIVATE VEILIGHEIDSZORG: BEWAKINGSAGENTEN IN HET NACHTLEVEN........................................................... 78
1. PRIVATE VEILIGHEIDSZORG EN BEWAKING UITGAANSMILIEU (WETTELIJKE OMKADERING) ................................................. 78
2. BEREIDHEID TOT MEDEWERKING (THEORIE VAN PROCEDURELE RECHTVAARDIGHEID) ..................................................... 82
3. JONGEREN EN BEWAKINGSAGENTEN IN HET UITGAANSMILIEU (ONDERZOEKSRESULTATEN BELGISCH ONDERZOEK) .............. 83
XII EXAMEN.................................................................................................................................................................. 87
2
,LES 1 – 18/02
I INLEIDING
Overzicht van de les
• Definities van criminologie – criminologie als wetenschap
• Basisbegrippen, theorieën en stromingen
• Historisch perspectief denken over (oorzaken) criminaliteit en criminaliteitscontrole
• Verdieping in subdisciplines en deeldomeinen
o Fenomenen, actoren, reacties
o Culturele criminologie
o Omgevingscriminologie, netwerkcriminologie, geweld
o Kunstcriminaliteit
o Rol en functie strafuitvoering (detentie)
Definitie van criminologie
• Criminologische vraagstukken
o Welke vormen van criminaliteit zijn er en wat is hun impact?
o Waarom plegen mensen criminaliteit?
o Welke maatregelen kunnen criminaliteit voorkomen?
o Welke kenmerken hebben daders en/of slachtoffers?
o Wat is de impact van bestraffing?
o Hoe kijkt de samenleving aan tegen bestraffing?
• Studie van criminologische relatie à 5 elementen die deel uitmaken van de criminologische relatie
o (1) Dader
o (2) Slachtoffer
o (3) Criminaliteit
o (4) Etiologie à studie van de oorzaken van criminaliteit
o (5) (Maatschappelijke) reactie
• Centraal thema: waarom plegen mensen criminaliteit?
o Individualiteit
§ Eigen gedrag, vrije wil, rationele keuzes
§ Psychologisch, biologisch, genetisch (frenologie)
o Socialiteit
§ Interacties
§ Social learning theory Burges en Akers
o Cultuur en structuur
§ Politiek, economisch, maatschappelijk
§ Armoede, ongelijkheid, discriminatie
§ Strain theory
o Nature, nurture, culture?
o Impact op preventie en aanpak van criminaliteit à prioriteiten strafrechtelijk beleid, functie,
omvang en alternatieven straffen (restorative justice)
3
, • Verschuiving van inzichten
o Lombroso en de criminele antropologie: L'uomo delinquente (1876)
o Discussie, tegenstelling (multitheoretisch en –factorisch)
§ Afhankelijk van focus, generaliseerbaarheid, methoden, …
§ Evenwel methodologisch onderbouwd
• Methodologie
o Bereiken wetenschappelijke kennis
o Dataverzameling en -analyse (theoretisch perspectief)
o Kwantitatieve en kwalitatieve methoden
Criminologie als wetenschap
• Jonge discipline à Garofalo: ‘criminologie’ cf. p15
• Opleiding criminologie à (niet-)juridisch
• Universiteiten, hogescholen en wetenschappelijke instellingen (NICC)
• Drie elementen
(1) Kennisobject
o Enge definitie
§ Criminaliteit en misdaad (misdaadkunde)
§ Traditioneel strikt juridisch
§ Inbreuken strafwet = misdrijven Garofalo à eerste keer gebruik v/h concept
o Brede definitie
§ Deviantie à normafwijkend of -overschrijdend
• Invloed van de sociologie
§ Overlast à incivilities, burgerschap
§ Dreiging à extremisme en terrorisme, spionage, proliferatie, schadelijke sectaire
organisaties en criminele organisaties
§ Inmenging à poging om de besluitvorming te “beïnvloeden met ongeoorloofde,
bedrieglijke of clandestiene middelen” cf. Wet inlichtingen en veiligheidsdiensten
§ Onveiligheidsgevoelens
o Variatie in tijd en ruimte
o Normatieve criminaliteitsdefinitie: criminaliteit dat indruist tegen de norm
Bv. (straf)rechtsnormen, morele normen, sociale normen,…
o Reactieve criminaliteitsdefinitie: sociale reactie op gedrag/handeling
§ Labelling, conflict, culturele criminologie
(2) Theorie
o Er is niet één “criminologische theorie”
o Invloed van andere wetenschapsdisciplines bv. psychologie, sociologie, recht, economie,
medische wetenschappen, statistiek, geschiedenis,….
o Criminologie als bruggenbouwer of criminologie als ‘bastaardwetenschap’
o Verschuivingen en focus in theoretische verklaringen
Bv. religie, filosofie, psychologie, economie,…
4
, o Theoretische stromingen
§ Classicisme: Verlichting, ideologisch-filosofische inslag, vrije wil-rationele keuze, schuld
§ Positivisme: wetenschappelijke benadering, objectiviteit, waarneembare meetbare
feiten, kwantitatief, waardeneutraal, behandeling en rehabilitatie
§ Sociaal constructivisme (interpretivisme): sociale constructie realiteit, kwalitatief,
begrijpen gedrag (‘interpreteren’)
§ Kritische stroming: reactie op voorgaande stromingen, belang maatschappelijke
structuren en macht
(3) Methodologie
o Ontstaan van criminologie eind 19e eeuw
o Empirie, statistiek
o Probleemstelling, doelstelling, onderzoeksvragen
o Kwantitatief en kwalitatief onderzoek
o Dataverzameling en -analyse
o Interviews, focusgroepen, vragenlijsten, inhoudsanalyses,…
o Innovatieve methoden bv. photo-elicitation, big data,…
• Strafrechtsbedeling/strafrechtsketen
o Criminaliserings- en decriminaliseringsproces
§ Waar, wanneer en hoe criminaliseren
§ Plegen en onthouden van gedrag cf. schuldig verzuim
§ Duel - euthanasie
o Opsporen
§ Politie
§ Bijzondere inspectiediensten
§ Procureur des Konings à opsporingsonderzoek
§ Onderzoeksrechter à gerechtelijk onderzoek
o Vervolgen à minnelijke schikking, bemiddeling, dagvaarding strafrechter en sepot
o Straftoemeting
§ Hoven en rechtbanken
§ Beslissingsgronden
o Strafuitvoering
§ Penologie
§ Werkstraf, geldboete, gevangenisstraf
• Actoren bv. wetgever, politiediensten, inlichtingendiensten, parketten, hoven en rechtbanken,
gevangenissen, strafuitvoeringsrechtbanken, justitiehuizen, transitiehuizen, forensische psychiatrische
centra (internering),…
• Hulpwetenschap of autonome wetenschap?
o Bij ontstaan: hulpwetenschap van het recht
o Onderdeel van de sociale wetenschappen (Angelsaksische landen)
o Focus op wat afwijkt (outsiders) à bruggenbouwer en bastaardwetenschap
o Autonome, multidisciplinaire of interdisciplinaire
§ Theorie, methoden en begrippen
5
