Gebaseerd op de powerpoints en lessen van Prof. Eva Dierckx
PSYCHOGERONTOLOGIE
1e master psychologie
1
,Gebaseerd op de powerpoints en lessen van Prof. Eva Dierckx
INHOUDSOPGAVE
HOOFDSTUK 1: BELANGRIJKE THEMA’S EN BEGRIPPEN BIJ VEROUDERING ..................................................... 4
1 Vergrijzing ........................................................................................................................................................4
2 Biopsychosociale perspectief ..........................................................................................................................8
3 4 principes van “het ouder worden” ..............................................................................................................8
4 Persoonlijk versus sociaal ouder worden .....................................................................................................10
5 Modellen van ontwikkeling ...........................................................................................................................11
6 Benadering van de vergrijzing en het verouderingsproces ..........................................................................12
7 Levenskoersperspectief ................................................................................................................................17
HOOFDSTUK 2: FYSIEKE VERANDERINGEN BIJ VEROUDERING ....................................................................... 19
1 Inleiding .........................................................................................................................................................19
2 Verschijningsvorm .........................................................................................................................................19
3 Lichaamsbouw ...............................................................................................................................................20
4 Bewegingsstelsel ...........................................................................................................................................20
5 Vitale lichaamsfuncties .................................................................................................................................21
6 Controlesystemen van het lichaam ..............................................................................................................23
7 Zenuwstelsel ..................................................................................................................................................24
8 Sensatie en perceptie....................................................................................................................................25
HOOFDSTUK 3: FYSIEKE GEZONDHEID (ZIEKTEBEELDEN)............................................................................... 27
1 Achtergrond ..................................................................................................................................................27
2 Ziekten van het cardiovasculaire systeem ....................................................................................................27
3 Kanker ............................................................................................................................................................28
4 Ziekten van het musculoskeletale systeem ..................................................................................................29
5 Diabetes .........................................................................................................................................................29
6 Ziekten van het ademhalingsstelsel ..............................................................................................................30
HOOFDSTUK 4: COGNITIE EN GEZOND OUDER WORDEN .............................................................................. 31
1 Cognitie..........................................................................................................................................................31
2 Cognitie..........................................................................................................................................................34
3 Implicaties voor het functioneren ................................................................................................................40
4 Consequenties van het verminderd functioneren .......................................................................................41
HOOFDSTUK 5: COGNITIE EN PATHOLOGISCH OUDER WORDEN (VERSCHILLENDE ZIEKTEBEELDEN) ............ 42
1 Pathologische veroudering ...........................................................................................................................42
2 Diagnostiek van neurodegeneratieve aandoeningen ..................................................................................54
3 Omgaan met de persoon met dementie ......................................................................................................59
HOOFDSTUK 6: VROEGTIJDIGE DETECTIE VAN ALZHEIMERDEMENTIE: EEN NEUROPSYCHOLOGISCHE
BENADERING ................................................................................................................................................. 61
1 Uitgangspunten van het onderzoek .............................................................................................................61
2 Doelstellingen van het onderzoek ................................................................................................................63
3 Methode van het onderzoek ........................................................................................................................63
4 Op zoek naar een betere geheugentaak ......................................................................................................70
5 Resultaten follow up studie ..........................................................................................................................70
6 Algemeen besluit...........................................................................................................................................71
HOOFDSTUK 7: PERSOONLIJKHEID ................................................................................................................ 72
1 Psychodynamische perspectief.....................................................................................................................72
2 Traitbenaderingen .........................................................................................................................................74
3 Persoonlijkheid ..............................................................................................................................................75
4 Socioemotionele selectiviteitstheorie ..........................................................................................................77
5 Cognitieve perspectief ..................................................................................................................................81
HOOFDSTUK 8: SUCCESFUL AGING ................................................................................................................ 84
2
,Gebaseerd op de powerpoints en lessen van Prof. Eva Dierckx
1 Inleiding .........................................................................................................................................................84
2 Theoretische perspectieven..........................................................................................................................84
3 Subjective well-being ....................................................................................................................................85
HOOFDSTUK 9: ZELFBESCHADIGING BIJ OUDERE VOLWASSENEN ................................................................. 86
1 Wat is zelfbeschadiging? ...............................................................................................................................86
2 Waarom is onderzoek hiernaar bij oudere volwassenen belangrijk? ..........................................................89
3 Wat hield mijn doctoraatsonderzoek in? .....................................................................................................90
4 Wat wil dit nu allemaal zeggen? ...................................................................................................................96
HOOFDSTUK 10: LEVENSEINDE EN ROUW ..................................................................................................... 98
1 Levenseinde...................................................................................................................................................98
2 Rouw ........................................................................................................................................................... 104
3
,Gebaseerd op de powerpoints en lessen van Prof. Eva Dierckx
HOOFDSTUK 1: BELANGRIJKE THEMA’S EN BEGRIPPEN BIJ VEROUDERING
1 VERGRIJZING
Psychogerontologie: de psychologie van het ouder worden en het sociaal-emotioneel
functioneren van ouderen
De mantelzorgers van tegenwoordig worden ook wel de “sandwich” ouders genoemd want ze
zorgen zowel voor hun ouders als voor hun eigen kleinkinderen à op den duur geen tijd voor
zichzelf meer
Er is niet alleen sprake van fysieke kwetsbaarheid maar ook van sociale, psychologische, omgevings
kwetsbaarheid. Op basis van deze kwetsbaarheden wordt er een gepaste zorg voorzien.
1.1 OUDEREN: WIE?
Verschillende termen: senioren, bejaarden, … à ouderen
Welke leeftijd?
• Chronologische leeftijd
o 65-74 jaar: “jonge” ouderen
o 75-84 jaar: “oude” ouderen
o > 85 jaar: “oudste” ouderen
o > 100 jaar: “centenarian”
o > 110 jaar: “super centenarian”
• Je mag niet zomaar alle ouderen met elkaar vergelijken daarom is rekening houden met de
onderverdeling belangrijk
Toegenomen levensverwachting
Het aantal mensen die ouder worden
dan 100 stijgt met de jaren
Functionele leeftijd à samen rekening houden met de chronologische leeftijd
• Biologische leeftijd
• Psychologische leeftijd
• Sociale leeftijd
4
,Gebaseerd op de powerpoints en lessen van Prof. Eva Dierckx
1.1.1 FUNCTIONELE LEEFTIJD
Biologische leeftijd = gebaseerd op de kwaliteit van de werking van de lichaamssystemen/organen
• “Biologische leeftijdstest” (nagaan levensverwachting + hoe gezond men gaat ouder
worden)
• Biologische leeftijd komt niet altijd overeen met de kalenderleeftijd
• Vb: progeria patiënt à kalender leeftijd ligt veel jonger dan biologische leeftijd
Psychologische leeftijd = gebaseerd op het functioneren op psychologische/cognitieve tests
(geheugen, intelligentie, leercapaciteit…)
• Vb: mensen met jongdementie (vaak psychologische leeftijd van 75 jaar of meer)
Sociale leeftijd = gebaseerd op welke sociale rollen een persoon inneemt (familie, werk,
gemeenschap)
• Bv: een grootouder heeft een hogere sociale leeftijd dan een ouder; een gepensioneerde is
“ouder” dan een werkende persoon
Functionele leeftijd moet continue aangepast worden.
1.1.2 FUNCTIONELE VS CHRONOLOGISCHE LEEFTIJD
Chronologische leeftijd = meest gehanteerd (= “leeftijd volgens de jaren”)
• Bevolkingspiramides
• Bevolkingsvooruitzichten
1.2 VERGRIJZING
1.2.1 ENKELE CIJFERS
Vergrijzing van de bevolking (dubbele vergrijzing)
Aantal 65-plussers gaat sterk stijgen à neurodegeneratieve aandoeningen neemt ook toe
Dubbele vergrijzing want aantal oudste ouderen gaat ook toenemen (mensen ouder dan 100)
5
,Gebaseerd op de powerpoints en lessen van Prof. Eva Dierckx
Gezondheidszorg/faciliteiten voor ouderen is niet gelijk verdeeld over de verschillende provincies
en gemeentes heen
1.2.2 LEVENSVERWACHTING (BELGIË)
6
,Gebaseerd op de powerpoints en lessen van Prof. Eva Dierckx
De vrouwen hebben nog steeds een iets hogere levensverwachting dan mannen
Het verschil wordt wel steeds kleiner en kleiner
Mensen gaan rond 65 jaar op pensioen. Hoe ouder mensen worden, hoe langer ze zich na hun werk
nog zinvol moeten bezighouden in het leven. De laatste jaren zullen hoogstwaarschijnlijk minder
gezond zijn.
7
,Gebaseerd op de powerpoints en lessen van Prof. Eva Dierckx
2 BIOPSYCHOSOCIALE PERSPECTIEF
= ontwikkeling/veroudering is een complex samenspel van biologische, psychologische en sociale
processen
Biologische = Werking van de lichaamsfuncties en structuren doorheen het verouderingsproces
Psychologische = Cognities, gevoelens, emoties, persoonlijkheid
Sociale = Positie binnen sociale structuren (familie, cultuur, wereld, land, gemeenschap…)
Zeker op oudere leeftijd moet je hier rekening mee houden omdat ze heel sterk met elkaar
verweven zijn. Als het ene proces wat minder gaat dan heeft dit ook een impact op de andere 2
processen.
3 4 PRINCIPES VAN “HET OUDER WORDEN”
1. Veranderingen in de levensloop verlopen continu
o Continuïteitsprincipe: hetgeen dat gebeurt op oudere leeftijd bouwt voort op
gebeurtenissen uit het verleden
o Mensen veranderen niet zomaar van persoonlijkheid als ze ouder worden
2. Enkel de “overlevenden” zijn diegenen die oud worden
o De enige voorwaarde om oud te worden = NIET DOODGAAN
o Op biologisch vlak zijn dit de mensen met goeie genen, op psychologisch vlak zijn zij
degenen die emotioneel goed in evenwicht bleven, die cognitief gezond zijn
gebleven en op sociaal vlak hebben zij zich kunnen omringen met een goed sociaal
netwerk.
o Ouderen vertonen minder risicovol gedrag dan jongeren. Maar niet betrouwbaar
want kan zijn dat degene die het meeste risico’s nemen eigenlijk al overleden zijn.
3. Individualiteit doet ertoe
o Mythe: als mensen ouder worden lijken ze steeds meer en meer op elkaar
o Op oudere leeftijd zijn er grote inter- en intra-individuele verschillen.
o Interindividuele verschillen = 2 ouderen met elkaar vergelijken zijn er grotere
verschillen dan bij het vergelijken van jongeren. Omdat de ouderen een hele grote
levensloop achter de rug hebben met verschillende keuzes. Door die keuzes
kwamen ze op verschillende trajecten.
o Intern binnen een persoon kunnen er verschillen zijn op het cognitief functioneren
8
,Gebaseerd op de powerpoints en lessen van Prof. Eva Dierckx
4. Normaal verouderen is verschillend van ziekte
o Normaal verouderen (primair), pathologisch verouderen (secundair en tertiair) en
optimaal (succesvol) ouder worden.
o Normaal verouderen: grijze haren, ogen achteruitgaan, gehoor vermindert
o Secundair verouderen: bepaald deel van de ouderen ontwikkelen bepaalde
ziektebeelden zoals CVA, kanker.
o Tertiair verouderen: ziekteproces versnelt, gaat heel snel achteruit
o Niet alle ouderen krijgen sowieso een bepaalde ziekte
o Optimaal ouder worden: goede compensatiemechanismen om zo lang mogelijk
goed te blijven functioneren ondanks het normale verouderingsproces.
Volume van de hippocampus.
• Hoe kleiner de hippocampus, hoe meer
problemen met het geheugen.
• Één van de parameters voor detectie van
Alzheimer
• Met gewone gezonde verouderingsproces zal er
wat degeneratie zijn van de hersenen à
episodische geheugenproblemen treden op
• Zwarte lijn die daalt à verhoogde kans op
degeneratie van hippocampus ifv leeftijd
• Hele grote heterogeniteit, er zijn ook ouderen
die een hippocampus hebben die niet
overeenkomt met hun werkelijke leeftijd
9
, Gebaseerd op de powerpoints en lessen van Prof. Eva Dierckx
Tussen mensen zijn er hele grote intra-individuele verschillen. De ene persoon doet het wat beter
op rekenen dan de andere, terwijl die andere het dan beter doet op vlak van taal.
4 PERSOONLIJK VERSUS SOCIAAL OUDER WORDEN
Personal aging = veranderingen binnen het individu (ontogenetische benadering)
• Bv: grijze haren, minder goed horen, …
Social aging = mensen veranderen gelijktijdig met of als resultaat van een veranderende omgeving
(Paul Baltes: normatieve en niet normatieve invloeden) à Maatschappij heeft ook een invloed op
hoe we ouder gaan worden
• Normatieve leeftijdsgerelateerde invloeden
• Normatieve geschiedenisgerelateerde invloeden
• Niet normatieve invloeden
10
PSYCHOGERONTOLOGIE
1e master psychologie
1
,Gebaseerd op de powerpoints en lessen van Prof. Eva Dierckx
INHOUDSOPGAVE
HOOFDSTUK 1: BELANGRIJKE THEMA’S EN BEGRIPPEN BIJ VEROUDERING ..................................................... 4
1 Vergrijzing ........................................................................................................................................................4
2 Biopsychosociale perspectief ..........................................................................................................................8
3 4 principes van “het ouder worden” ..............................................................................................................8
4 Persoonlijk versus sociaal ouder worden .....................................................................................................10
5 Modellen van ontwikkeling ...........................................................................................................................11
6 Benadering van de vergrijzing en het verouderingsproces ..........................................................................12
7 Levenskoersperspectief ................................................................................................................................17
HOOFDSTUK 2: FYSIEKE VERANDERINGEN BIJ VEROUDERING ....................................................................... 19
1 Inleiding .........................................................................................................................................................19
2 Verschijningsvorm .........................................................................................................................................19
3 Lichaamsbouw ...............................................................................................................................................20
4 Bewegingsstelsel ...........................................................................................................................................20
5 Vitale lichaamsfuncties .................................................................................................................................21
6 Controlesystemen van het lichaam ..............................................................................................................23
7 Zenuwstelsel ..................................................................................................................................................24
8 Sensatie en perceptie....................................................................................................................................25
HOOFDSTUK 3: FYSIEKE GEZONDHEID (ZIEKTEBEELDEN)............................................................................... 27
1 Achtergrond ..................................................................................................................................................27
2 Ziekten van het cardiovasculaire systeem ....................................................................................................27
3 Kanker ............................................................................................................................................................28
4 Ziekten van het musculoskeletale systeem ..................................................................................................29
5 Diabetes .........................................................................................................................................................29
6 Ziekten van het ademhalingsstelsel ..............................................................................................................30
HOOFDSTUK 4: COGNITIE EN GEZOND OUDER WORDEN .............................................................................. 31
1 Cognitie..........................................................................................................................................................31
2 Cognitie..........................................................................................................................................................34
3 Implicaties voor het functioneren ................................................................................................................40
4 Consequenties van het verminderd functioneren .......................................................................................41
HOOFDSTUK 5: COGNITIE EN PATHOLOGISCH OUDER WORDEN (VERSCHILLENDE ZIEKTEBEELDEN) ............ 42
1 Pathologische veroudering ...........................................................................................................................42
2 Diagnostiek van neurodegeneratieve aandoeningen ..................................................................................54
3 Omgaan met de persoon met dementie ......................................................................................................59
HOOFDSTUK 6: VROEGTIJDIGE DETECTIE VAN ALZHEIMERDEMENTIE: EEN NEUROPSYCHOLOGISCHE
BENADERING ................................................................................................................................................. 61
1 Uitgangspunten van het onderzoek .............................................................................................................61
2 Doelstellingen van het onderzoek ................................................................................................................63
3 Methode van het onderzoek ........................................................................................................................63
4 Op zoek naar een betere geheugentaak ......................................................................................................70
5 Resultaten follow up studie ..........................................................................................................................70
6 Algemeen besluit...........................................................................................................................................71
HOOFDSTUK 7: PERSOONLIJKHEID ................................................................................................................ 72
1 Psychodynamische perspectief.....................................................................................................................72
2 Traitbenaderingen .........................................................................................................................................74
3 Persoonlijkheid ..............................................................................................................................................75
4 Socioemotionele selectiviteitstheorie ..........................................................................................................77
5 Cognitieve perspectief ..................................................................................................................................81
HOOFDSTUK 8: SUCCESFUL AGING ................................................................................................................ 84
2
,Gebaseerd op de powerpoints en lessen van Prof. Eva Dierckx
1 Inleiding .........................................................................................................................................................84
2 Theoretische perspectieven..........................................................................................................................84
3 Subjective well-being ....................................................................................................................................85
HOOFDSTUK 9: ZELFBESCHADIGING BIJ OUDERE VOLWASSENEN ................................................................. 86
1 Wat is zelfbeschadiging? ...............................................................................................................................86
2 Waarom is onderzoek hiernaar bij oudere volwassenen belangrijk? ..........................................................89
3 Wat hield mijn doctoraatsonderzoek in? .....................................................................................................90
4 Wat wil dit nu allemaal zeggen? ...................................................................................................................96
HOOFDSTUK 10: LEVENSEINDE EN ROUW ..................................................................................................... 98
1 Levenseinde...................................................................................................................................................98
2 Rouw ........................................................................................................................................................... 104
3
,Gebaseerd op de powerpoints en lessen van Prof. Eva Dierckx
HOOFDSTUK 1: BELANGRIJKE THEMA’S EN BEGRIPPEN BIJ VEROUDERING
1 VERGRIJZING
Psychogerontologie: de psychologie van het ouder worden en het sociaal-emotioneel
functioneren van ouderen
De mantelzorgers van tegenwoordig worden ook wel de “sandwich” ouders genoemd want ze
zorgen zowel voor hun ouders als voor hun eigen kleinkinderen à op den duur geen tijd voor
zichzelf meer
Er is niet alleen sprake van fysieke kwetsbaarheid maar ook van sociale, psychologische, omgevings
kwetsbaarheid. Op basis van deze kwetsbaarheden wordt er een gepaste zorg voorzien.
1.1 OUDEREN: WIE?
Verschillende termen: senioren, bejaarden, … à ouderen
Welke leeftijd?
• Chronologische leeftijd
o 65-74 jaar: “jonge” ouderen
o 75-84 jaar: “oude” ouderen
o > 85 jaar: “oudste” ouderen
o > 100 jaar: “centenarian”
o > 110 jaar: “super centenarian”
• Je mag niet zomaar alle ouderen met elkaar vergelijken daarom is rekening houden met de
onderverdeling belangrijk
Toegenomen levensverwachting
Het aantal mensen die ouder worden
dan 100 stijgt met de jaren
Functionele leeftijd à samen rekening houden met de chronologische leeftijd
• Biologische leeftijd
• Psychologische leeftijd
• Sociale leeftijd
4
,Gebaseerd op de powerpoints en lessen van Prof. Eva Dierckx
1.1.1 FUNCTIONELE LEEFTIJD
Biologische leeftijd = gebaseerd op de kwaliteit van de werking van de lichaamssystemen/organen
• “Biologische leeftijdstest” (nagaan levensverwachting + hoe gezond men gaat ouder
worden)
• Biologische leeftijd komt niet altijd overeen met de kalenderleeftijd
• Vb: progeria patiënt à kalender leeftijd ligt veel jonger dan biologische leeftijd
Psychologische leeftijd = gebaseerd op het functioneren op psychologische/cognitieve tests
(geheugen, intelligentie, leercapaciteit…)
• Vb: mensen met jongdementie (vaak psychologische leeftijd van 75 jaar of meer)
Sociale leeftijd = gebaseerd op welke sociale rollen een persoon inneemt (familie, werk,
gemeenschap)
• Bv: een grootouder heeft een hogere sociale leeftijd dan een ouder; een gepensioneerde is
“ouder” dan een werkende persoon
Functionele leeftijd moet continue aangepast worden.
1.1.2 FUNCTIONELE VS CHRONOLOGISCHE LEEFTIJD
Chronologische leeftijd = meest gehanteerd (= “leeftijd volgens de jaren”)
• Bevolkingspiramides
• Bevolkingsvooruitzichten
1.2 VERGRIJZING
1.2.1 ENKELE CIJFERS
Vergrijzing van de bevolking (dubbele vergrijzing)
Aantal 65-plussers gaat sterk stijgen à neurodegeneratieve aandoeningen neemt ook toe
Dubbele vergrijzing want aantal oudste ouderen gaat ook toenemen (mensen ouder dan 100)
5
,Gebaseerd op de powerpoints en lessen van Prof. Eva Dierckx
Gezondheidszorg/faciliteiten voor ouderen is niet gelijk verdeeld over de verschillende provincies
en gemeentes heen
1.2.2 LEVENSVERWACHTING (BELGIË)
6
,Gebaseerd op de powerpoints en lessen van Prof. Eva Dierckx
De vrouwen hebben nog steeds een iets hogere levensverwachting dan mannen
Het verschil wordt wel steeds kleiner en kleiner
Mensen gaan rond 65 jaar op pensioen. Hoe ouder mensen worden, hoe langer ze zich na hun werk
nog zinvol moeten bezighouden in het leven. De laatste jaren zullen hoogstwaarschijnlijk minder
gezond zijn.
7
,Gebaseerd op de powerpoints en lessen van Prof. Eva Dierckx
2 BIOPSYCHOSOCIALE PERSPECTIEF
= ontwikkeling/veroudering is een complex samenspel van biologische, psychologische en sociale
processen
Biologische = Werking van de lichaamsfuncties en structuren doorheen het verouderingsproces
Psychologische = Cognities, gevoelens, emoties, persoonlijkheid
Sociale = Positie binnen sociale structuren (familie, cultuur, wereld, land, gemeenschap…)
Zeker op oudere leeftijd moet je hier rekening mee houden omdat ze heel sterk met elkaar
verweven zijn. Als het ene proces wat minder gaat dan heeft dit ook een impact op de andere 2
processen.
3 4 PRINCIPES VAN “HET OUDER WORDEN”
1. Veranderingen in de levensloop verlopen continu
o Continuïteitsprincipe: hetgeen dat gebeurt op oudere leeftijd bouwt voort op
gebeurtenissen uit het verleden
o Mensen veranderen niet zomaar van persoonlijkheid als ze ouder worden
2. Enkel de “overlevenden” zijn diegenen die oud worden
o De enige voorwaarde om oud te worden = NIET DOODGAAN
o Op biologisch vlak zijn dit de mensen met goeie genen, op psychologisch vlak zijn zij
degenen die emotioneel goed in evenwicht bleven, die cognitief gezond zijn
gebleven en op sociaal vlak hebben zij zich kunnen omringen met een goed sociaal
netwerk.
o Ouderen vertonen minder risicovol gedrag dan jongeren. Maar niet betrouwbaar
want kan zijn dat degene die het meeste risico’s nemen eigenlijk al overleden zijn.
3. Individualiteit doet ertoe
o Mythe: als mensen ouder worden lijken ze steeds meer en meer op elkaar
o Op oudere leeftijd zijn er grote inter- en intra-individuele verschillen.
o Interindividuele verschillen = 2 ouderen met elkaar vergelijken zijn er grotere
verschillen dan bij het vergelijken van jongeren. Omdat de ouderen een hele grote
levensloop achter de rug hebben met verschillende keuzes. Door die keuzes
kwamen ze op verschillende trajecten.
o Intern binnen een persoon kunnen er verschillen zijn op het cognitief functioneren
8
,Gebaseerd op de powerpoints en lessen van Prof. Eva Dierckx
4. Normaal verouderen is verschillend van ziekte
o Normaal verouderen (primair), pathologisch verouderen (secundair en tertiair) en
optimaal (succesvol) ouder worden.
o Normaal verouderen: grijze haren, ogen achteruitgaan, gehoor vermindert
o Secundair verouderen: bepaald deel van de ouderen ontwikkelen bepaalde
ziektebeelden zoals CVA, kanker.
o Tertiair verouderen: ziekteproces versnelt, gaat heel snel achteruit
o Niet alle ouderen krijgen sowieso een bepaalde ziekte
o Optimaal ouder worden: goede compensatiemechanismen om zo lang mogelijk
goed te blijven functioneren ondanks het normale verouderingsproces.
Volume van de hippocampus.
• Hoe kleiner de hippocampus, hoe meer
problemen met het geheugen.
• Één van de parameters voor detectie van
Alzheimer
• Met gewone gezonde verouderingsproces zal er
wat degeneratie zijn van de hersenen à
episodische geheugenproblemen treden op
• Zwarte lijn die daalt à verhoogde kans op
degeneratie van hippocampus ifv leeftijd
• Hele grote heterogeniteit, er zijn ook ouderen
die een hippocampus hebben die niet
overeenkomt met hun werkelijke leeftijd
9
, Gebaseerd op de powerpoints en lessen van Prof. Eva Dierckx
Tussen mensen zijn er hele grote intra-individuele verschillen. De ene persoon doet het wat beter
op rekenen dan de andere, terwijl die andere het dan beter doet op vlak van taal.
4 PERSOONLIJK VERSUS SOCIAAL OUDER WORDEN
Personal aging = veranderingen binnen het individu (ontogenetische benadering)
• Bv: grijze haren, minder goed horen, …
Social aging = mensen veranderen gelijktijdig met of als resultaat van een veranderende omgeving
(Paul Baltes: normatieve en niet normatieve invloeden) à Maatschappij heeft ook een invloed op
hoe we ouder gaan worden
• Normatieve leeftijdsgerelateerde invloeden
• Normatieve geschiedenisgerelateerde invloeden
• Niet normatieve invloeden
10
