CSRB: Geschiedenis
Evolutie in denken over:
- Misdrijf
- Straf
- SR en Srbedeling (formeel systeem handhaving van het SR)
Maatschappelijke situatie
Politieke en sociaal-economische ontwikkelingen
1. Ancien Régime (17e – 18e E)
- Willekeur vs. eigen logica
- Recht op bestraffing was alleenrecht van koning
- Rechter: bewijsvoering: bekentenis, gebruik van foltering
- Straf: herstel gezag van de koning vergelding voorbeeldstraffen
(publiekelijk), lijstraffen, .. zorgden ervoor dat de algemene bevolking werd
afgeschrokken
Strafuitvoering: geboorte gevangenisconcept maar nog niet zozeer als vorm van
bestraffing (veroordeling misdrijven)
- Plaats om verdachten onder te brengen in afwachting van proces
(lijfstraf/verbanning)
- Gevangenis als strafinstrument: gespreid over eeuwen heen
o Italie 12e E, kerkelijk recht
o Geen opsluiting als straf maar toebrengen fysiek leed, personen die “hinderlijk” waren uit de
maatschappij halen
1596: Amsterdams Rasphuis (bedelaars)
o Niet primair gericht op straf, lijfstraffen eerder de norm
2. De Verlichting (18e E)
- Reactie op willekeur Ancien Regime
- Maatschappelijke veranderingen (Franse Revolutie 1789)
- Bestraffing vanuit de maatschappij verdeling van de macht
en het sociaal contract
- Gevangenisstraf als uitgelezen instrument, als straf bij uitstek
Mensbeeld en wetenschapstheorie van die tijd:
- Mens = rationeel wezen, vrije keuze
o Schuldnotie staat centraal
o Schending sociaal contract = bestraffing gewettigd
Strafdoel = vergelding (sociaal contract), algemene preventie en bijzondere preventie
Recht op bestraffing: Magna Charta van het SR:
1. Legaliteit: straf en misdrijf staat in wet
2. Proportionaliteit: straf in evenwicht met ernst misdrijf
3. Subsidiariteit: interventie is laatste redmiddel
Schuld en daad staan centraal, rechter zorgt voor letterlijkeinterpretatie (la bouche de la loi)
1
, Franse omwenteling: wortels van het klassieke SR = formele breuk met het Ancien Regime
- 1789: Declaration des Droits de l’homme
o Grens individuele vrijheid en recht overheid ingrijpen
- Klassieke leer – Neersalg ideeen Verlichting – Eerste codificaties: toepassing van legaliteitsbeginsel
(Code Lepeletier 1791, Code Merlin 1795, Code Pénal 1810)
o Code Merlin
Vaste straffen
o Code Pénal (Napoleon, compromis AR en vaste straffen)
Beoordelingsruimte rechter (min- en max.straffen) maar nog geen individualisering
Herinvoering van een aantal wrede straffen (doodstraf voor bepaalde groep)
o Belgische onafhankelijkheid 1830: Herziening strafwetboek (1810) – strafwetboek 1867
Boek I en II
Vandaag: grootste deel 1867 (klassiek) + aanvullingen oiv Positivisme en (Nieuw)
Sociaal Verweer
Strafuitvoering
Villain XIIII (18e E): basis van een nieuw gevangeniswezen
- Vlaanderen overspoeld door golven van criminaliteit
- Sociaal-economische ontwrichting
- Onderzoek naar oorzaak criminaliteit: “Leeglopers”
- Oplossing: een “stiel leren”, “liefde voor arbeid” bijbrengen
- 1773: oprichting Tuchthuis Gent – revolutionair voor die tijd
o Gericht op discipline en militaire leest, mannen en
vrouwen gescheiden
o Gericht op verbetering, opvoeding
Franse overheersing: winsmotief als bovenhand
- Gents industrieel Lieven Bauwens
- De gevangenen spinnen, weven en maken onderdelen voor spinmachines
- Overbevolking (400 – 1600), > vergoeding
Overgang Frans naar Hollands bewind (begin 19e E): economie staat stil
Hollands Bewind: deels hersteld op materieel en disciplinair vlak
Ducpétiaux (19e E)
- 19e E: verderzetten kapitalisme en industrialisering verdere
marginalisering bepaalde bevolkingsgroepen
- 1843 Commissie naar de Leef- en werkomstandigheden van de
arbeidserklasse
- Oorzaak criminaliteit: leef- en werkomstandigheden verpauperde
klasse, gebrek aan moraliteit
- Invloed Quételet – Mens is een rationeel wezen: mens aanpassen
aan maatschappij
- Bijbrengen moraliteit: via onderricht, lectuur en arbeid
(moraliserend)
- Isolatie en controle, gevangenenkap (Middeleeuwen)
- Concept van Bentham: panoptisch concept
2
Evolutie in denken over:
- Misdrijf
- Straf
- SR en Srbedeling (formeel systeem handhaving van het SR)
Maatschappelijke situatie
Politieke en sociaal-economische ontwikkelingen
1. Ancien Régime (17e – 18e E)
- Willekeur vs. eigen logica
- Recht op bestraffing was alleenrecht van koning
- Rechter: bewijsvoering: bekentenis, gebruik van foltering
- Straf: herstel gezag van de koning vergelding voorbeeldstraffen
(publiekelijk), lijstraffen, .. zorgden ervoor dat de algemene bevolking werd
afgeschrokken
Strafuitvoering: geboorte gevangenisconcept maar nog niet zozeer als vorm van
bestraffing (veroordeling misdrijven)
- Plaats om verdachten onder te brengen in afwachting van proces
(lijfstraf/verbanning)
- Gevangenis als strafinstrument: gespreid over eeuwen heen
o Italie 12e E, kerkelijk recht
o Geen opsluiting als straf maar toebrengen fysiek leed, personen die “hinderlijk” waren uit de
maatschappij halen
1596: Amsterdams Rasphuis (bedelaars)
o Niet primair gericht op straf, lijfstraffen eerder de norm
2. De Verlichting (18e E)
- Reactie op willekeur Ancien Regime
- Maatschappelijke veranderingen (Franse Revolutie 1789)
- Bestraffing vanuit de maatschappij verdeling van de macht
en het sociaal contract
- Gevangenisstraf als uitgelezen instrument, als straf bij uitstek
Mensbeeld en wetenschapstheorie van die tijd:
- Mens = rationeel wezen, vrije keuze
o Schuldnotie staat centraal
o Schending sociaal contract = bestraffing gewettigd
Strafdoel = vergelding (sociaal contract), algemene preventie en bijzondere preventie
Recht op bestraffing: Magna Charta van het SR:
1. Legaliteit: straf en misdrijf staat in wet
2. Proportionaliteit: straf in evenwicht met ernst misdrijf
3. Subsidiariteit: interventie is laatste redmiddel
Schuld en daad staan centraal, rechter zorgt voor letterlijkeinterpretatie (la bouche de la loi)
1
, Franse omwenteling: wortels van het klassieke SR = formele breuk met het Ancien Regime
- 1789: Declaration des Droits de l’homme
o Grens individuele vrijheid en recht overheid ingrijpen
- Klassieke leer – Neersalg ideeen Verlichting – Eerste codificaties: toepassing van legaliteitsbeginsel
(Code Lepeletier 1791, Code Merlin 1795, Code Pénal 1810)
o Code Merlin
Vaste straffen
o Code Pénal (Napoleon, compromis AR en vaste straffen)
Beoordelingsruimte rechter (min- en max.straffen) maar nog geen individualisering
Herinvoering van een aantal wrede straffen (doodstraf voor bepaalde groep)
o Belgische onafhankelijkheid 1830: Herziening strafwetboek (1810) – strafwetboek 1867
Boek I en II
Vandaag: grootste deel 1867 (klassiek) + aanvullingen oiv Positivisme en (Nieuw)
Sociaal Verweer
Strafuitvoering
Villain XIIII (18e E): basis van een nieuw gevangeniswezen
- Vlaanderen overspoeld door golven van criminaliteit
- Sociaal-economische ontwrichting
- Onderzoek naar oorzaak criminaliteit: “Leeglopers”
- Oplossing: een “stiel leren”, “liefde voor arbeid” bijbrengen
- 1773: oprichting Tuchthuis Gent – revolutionair voor die tijd
o Gericht op discipline en militaire leest, mannen en
vrouwen gescheiden
o Gericht op verbetering, opvoeding
Franse overheersing: winsmotief als bovenhand
- Gents industrieel Lieven Bauwens
- De gevangenen spinnen, weven en maken onderdelen voor spinmachines
- Overbevolking (400 – 1600), > vergoeding
Overgang Frans naar Hollands bewind (begin 19e E): economie staat stil
Hollands Bewind: deels hersteld op materieel en disciplinair vlak
Ducpétiaux (19e E)
- 19e E: verderzetten kapitalisme en industrialisering verdere
marginalisering bepaalde bevolkingsgroepen
- 1843 Commissie naar de Leef- en werkomstandigheden van de
arbeidserklasse
- Oorzaak criminaliteit: leef- en werkomstandigheden verpauperde
klasse, gebrek aan moraliteit
- Invloed Quételet – Mens is een rationeel wezen: mens aanpassen
aan maatschappij
- Bijbrengen moraliteit: via onderricht, lectuur en arbeid
(moraliserend)
- Isolatie en controle, gevangenenkap (Middeleeuwen)
- Concept van Bentham: panoptisch concept
2
