Begeleide zelfstudie 1: discretionaire ruimte
Criminologie van de strafrechtsbedeling
Morele dilemma’s binnen de politie – legitimiteit onder druk?
Legitimiteit erg belangrijk, WANT:
- Stimuleert medewerking van burgers
- Moedigt gedrag in overeenstemming met de wet aan
DUS vertrouwen van de burger in de politie is belangrijk
Manier waarop politieambtenaren omgaan met morele dilemma’s heeft hier een invloed op
Dilemmatrainingen en debriefings helpen bij het ontwikkelen van dit morele
redeneervermogen
Nodig om evenwicht te vinden tussen maatwerk en consistentie
Inleiding
Integriteit binnen politie al vaak onderzocht
Vooral 1 aspect van integriteit: wangedrag
= The normative inclination among police to resist temptations to abuse the right sans
privileges of their occupation (Klockars, Ivkovic, Haberfeld)
NL: De normatieve neiging onder politieagenten om de verleiding te weerstaan om misbruik
te maken van de rechten zonder privileges van hun beroep
Negatieve invulling aan begrip integriteit
= A police officer genuinely accepts values and moral standards of policing and possesses the
virtues of his profession, and that he consistently acts, out of his own will, in accordance with
those values, standards, and virtues, even in the face of external pressures (Pagon)
NL: Een politieagent accepteert oprecht de waarden en morele normen van het politiewerk en
bezit de deugden van zijn beroep, en hij handelt consequent, uit eigen wil, in
overeenstemming met die waarden, normen en deugden, zelfs onder druk van buitenaf.
Positieve invulling aan begrip integriteit
Moreel dilemma
Moreel dilemma
= een situatie waarbij waarden en normen in het geding zijn en waarbij een keuze moet
worden gemaakt uit meerdere alternatieven, terwijl voor elke van die alternatieven goede
redenen te geven zijn (Maesschalck)
= Situations where conflicting values are at a play and there is no obvious right or wrong
solutions (Maesschalck & De Schrijver)
NL: Situaties waarin conflicterende waarden een rol spelen en er geen voor de hand liggende
goede of foute oplossingen zijn
ONTSTAAN door de discretionaire ruimte
= de ruimte die uitvoerders expliciet krijgen toebedeeld of waarover ze impliciet beschikken
en waarin ze binnen de wettelijke grenzen van hun ambtsverrichting keuzes kunnen maken
(Gilleir)
- Laat maatwerk toe
- Grijze zonen waarbinnen politieambtenaren invulling kunnen geven aan hun werk
- Gelijkaardige situaties kan door agenten worden aangepakt
DAAROM is het belangrijk inzicht te hebben op beslissingsproces
ZODAT bijsturing mogelijk is waar nodig
De aanpak van morele dilemma’s kan een invloed hebben op het vertrouwen in de politie
en dus ook de legitimiteit van de politie
, Vertrouwen in en legitimiteit van politie
Vertrouwen van de burger in politie speelt een belangrijke rol in de effectiviteit van de politie
Procedure rechtvaardigheid
= manier waarop burgers behandeld worden, eerder dan naar de uitkomst van de genomen
beslissing
Positieve ervaring zorgt voor beschouwing van politie als legitieme instantie DUS ook meer
medewerking
Distributieve rechtvaardigheid
= verwijst naar de eerlijkheid van het resultaat of de genomen beslissing
Heeft ook invloed op tevredenheid, steun en medewerking van de burgers
Legitimiteit
= wanneer burgers de richtlijnen van politieambtenaren volgen omdat ze respect hebben
voor de autoriteit, niet omdat ze schrik hebben om bestraft te worden als ze dit niet doen
Politionele legitimiteit - onderzoek Tankebe
Concept legitimiteit omvat 4 dimensies:
1. Oordelen over rechtmatigheid
2. Oordelen over procedurele rechtvaardigheid
3. Oordelen over distributieve rechtvaardigheid
4. Oordelen over effectiviteit
OOK achtergrondkenmerken kunnen een rol spelen bij het vertrouwen van de burger in de
politie
Herkomst van de burger denken sneller aan corruptie
Integriteit en morele dilemma’s
Integriteit binnen de politie wordt regelmatig bestudeerd
Bv. (on)ethisch gedrag van politieambtenaren, de soorten integriteitsschendingen, de
politiecultuur
ONDERZOEK door vignetten & hypothetische scenario’s
‘Wat zou jij in dergelijke situatie doen?’, ‘Hoe ernstig vinden jullie deze gedraging?’,
‘Beschouw jij dit gedrag als corrupt?’
Onderzoek Klockars en collega’s
Vragenlijst met 11 scenario’s met daarin morele dilemma’s
Bv. een situatie waarbij de politieambtenaar in kwestie een portefeuille vindt op een parking,
de portefeuille als verloren voorwerp registreert maar het geld voor zichzelf houdt
UITKOMST: zelf wanneer de politieambtenaar de morele moed bezit, mogen we er niet vanuit
gaan dat men hierdoor de verleiding zal weerstaan
= vermogen om op te komen voor wat juist is, ook onder druk
DUS morele moed automatisch moreel gedrag
Onderzoek De Schrijver & Maesschalck
Onderzoek naar manier waarop aspiranten leren omgaan met morele dilemma’s gedurende
hun opleiding
Vergeleken 5 Be politiescholen met elkaar
HOE: legden bij de respondenten op meerdere momenten doorheen hun opleiding 2 vignetten
voor
Scenario 1: wangedrag van een collega op de werkvloer
Scenario 2: politieambtenaar is kwestie maakt misbruik van zijn/haar machtspositie
ONDERZOEK: onderzoekers keken naar argumenten die respondenten stelden om hun keuze
te staven over wat ze zouden doen in dergelijke scenario’s
UITKOMST: weinig ontwikkeling binnen de redeneervaardigheden (kan ook door manier van
onderzoek)
, UITKOMST: verschillen tussen politiescholen slechts 1/5 van de politiescholen leerden de
deontologische code aan hun aspiranten aan
= ethische principes die een beroepsgroep hanteert om professioneel en ethisch correct te
handelen
PROBLEEM: politieambtenaren leren niet zelf actief nadenken over morele dilemma’s en dus
verschillende handelingsinitiatieven omdat ze reeds gekende morele dilemma’s aangeleerd
krijgen
Methodologie – onderzoek doctoraatsproject
DOEL: zicht krijgen op beslissingsproces in het kader van morele dilemma’s en de reden
waarom bepaalde beslissingen genomen worden
2 onderzoeksfases:
Fase 1: resultaten van de verkennende interviews (n = 12)
Fase 2: survey m.b.t. de factoren die het beslissingsproces kunnen beïnvloeden
1. Verkennende interviews
ONDERZOEK: 12 interviews verspreid over de verschillende basisfunctionaliteiten in een
anonieme politiezone
Interventie, recherche, verkeer, onthaal, slachtofferbejegening…
DOEL: zicht krijgen op soorten morele dilemma’s en hoe ze er mee omgaan
Voorbeeldvragen: ‘Soorten dilemma’s?’, ‘Frequentie van de dilemma’s?’, ‘Welke
overwegingen maak je bij de aanpak?’, ‘Voel je je voldoende gewapend om dergelijke
beslissingen te nemen? ‘, ‘Welke factoren hebben een invloed op je beslissing?’ …
2. Survey beslissingsprocessen
ONDERZOEK: alle operationele politieambtenaren in NL-talige en FRA-talige zones (n = 501)
DOEL: peilt naar factoren die het beslissingsproces van politieambtenaren kunnen
beïnvloeden
4 grote delen:
1. Stellingen voorgelegd gerelateerd aan morele dilemma’s + factoren die belangrijk
kunnen zijn
2. 4 morele dilemma’s voorgelegd met de vraag wat hij/zij zou doen in die situatie en
waarom
Scenario’s gebaseerd op de verkennende interviews om realiteit en herkenbaarheid
na te streven
2 dilemma’s zijn algemeen, 2 dilemma’s werden afgestemd op specifieke functie van
de ambtenaar
3. Persoonlijkheidskenmerken, bv. empathie, impulsiviteit…
4. Achtergrondkenmerken, bv. geslacht, leeftijd, ervaring…
Morele dilemma’s in de praktijk
Gaat verder op de verkennende interviews en de online survey van hierboven
Criminologie van de strafrechtsbedeling
Morele dilemma’s binnen de politie – legitimiteit onder druk?
Legitimiteit erg belangrijk, WANT:
- Stimuleert medewerking van burgers
- Moedigt gedrag in overeenstemming met de wet aan
DUS vertrouwen van de burger in de politie is belangrijk
Manier waarop politieambtenaren omgaan met morele dilemma’s heeft hier een invloed op
Dilemmatrainingen en debriefings helpen bij het ontwikkelen van dit morele
redeneervermogen
Nodig om evenwicht te vinden tussen maatwerk en consistentie
Inleiding
Integriteit binnen politie al vaak onderzocht
Vooral 1 aspect van integriteit: wangedrag
= The normative inclination among police to resist temptations to abuse the right sans
privileges of their occupation (Klockars, Ivkovic, Haberfeld)
NL: De normatieve neiging onder politieagenten om de verleiding te weerstaan om misbruik
te maken van de rechten zonder privileges van hun beroep
Negatieve invulling aan begrip integriteit
= A police officer genuinely accepts values and moral standards of policing and possesses the
virtues of his profession, and that he consistently acts, out of his own will, in accordance with
those values, standards, and virtues, even in the face of external pressures (Pagon)
NL: Een politieagent accepteert oprecht de waarden en morele normen van het politiewerk en
bezit de deugden van zijn beroep, en hij handelt consequent, uit eigen wil, in
overeenstemming met die waarden, normen en deugden, zelfs onder druk van buitenaf.
Positieve invulling aan begrip integriteit
Moreel dilemma
Moreel dilemma
= een situatie waarbij waarden en normen in het geding zijn en waarbij een keuze moet
worden gemaakt uit meerdere alternatieven, terwijl voor elke van die alternatieven goede
redenen te geven zijn (Maesschalck)
= Situations where conflicting values are at a play and there is no obvious right or wrong
solutions (Maesschalck & De Schrijver)
NL: Situaties waarin conflicterende waarden een rol spelen en er geen voor de hand liggende
goede of foute oplossingen zijn
ONTSTAAN door de discretionaire ruimte
= de ruimte die uitvoerders expliciet krijgen toebedeeld of waarover ze impliciet beschikken
en waarin ze binnen de wettelijke grenzen van hun ambtsverrichting keuzes kunnen maken
(Gilleir)
- Laat maatwerk toe
- Grijze zonen waarbinnen politieambtenaren invulling kunnen geven aan hun werk
- Gelijkaardige situaties kan door agenten worden aangepakt
DAAROM is het belangrijk inzicht te hebben op beslissingsproces
ZODAT bijsturing mogelijk is waar nodig
De aanpak van morele dilemma’s kan een invloed hebben op het vertrouwen in de politie
en dus ook de legitimiteit van de politie
, Vertrouwen in en legitimiteit van politie
Vertrouwen van de burger in politie speelt een belangrijke rol in de effectiviteit van de politie
Procedure rechtvaardigheid
= manier waarop burgers behandeld worden, eerder dan naar de uitkomst van de genomen
beslissing
Positieve ervaring zorgt voor beschouwing van politie als legitieme instantie DUS ook meer
medewerking
Distributieve rechtvaardigheid
= verwijst naar de eerlijkheid van het resultaat of de genomen beslissing
Heeft ook invloed op tevredenheid, steun en medewerking van de burgers
Legitimiteit
= wanneer burgers de richtlijnen van politieambtenaren volgen omdat ze respect hebben
voor de autoriteit, niet omdat ze schrik hebben om bestraft te worden als ze dit niet doen
Politionele legitimiteit - onderzoek Tankebe
Concept legitimiteit omvat 4 dimensies:
1. Oordelen over rechtmatigheid
2. Oordelen over procedurele rechtvaardigheid
3. Oordelen over distributieve rechtvaardigheid
4. Oordelen over effectiviteit
OOK achtergrondkenmerken kunnen een rol spelen bij het vertrouwen van de burger in de
politie
Herkomst van de burger denken sneller aan corruptie
Integriteit en morele dilemma’s
Integriteit binnen de politie wordt regelmatig bestudeerd
Bv. (on)ethisch gedrag van politieambtenaren, de soorten integriteitsschendingen, de
politiecultuur
ONDERZOEK door vignetten & hypothetische scenario’s
‘Wat zou jij in dergelijke situatie doen?’, ‘Hoe ernstig vinden jullie deze gedraging?’,
‘Beschouw jij dit gedrag als corrupt?’
Onderzoek Klockars en collega’s
Vragenlijst met 11 scenario’s met daarin morele dilemma’s
Bv. een situatie waarbij de politieambtenaar in kwestie een portefeuille vindt op een parking,
de portefeuille als verloren voorwerp registreert maar het geld voor zichzelf houdt
UITKOMST: zelf wanneer de politieambtenaar de morele moed bezit, mogen we er niet vanuit
gaan dat men hierdoor de verleiding zal weerstaan
= vermogen om op te komen voor wat juist is, ook onder druk
DUS morele moed automatisch moreel gedrag
Onderzoek De Schrijver & Maesschalck
Onderzoek naar manier waarop aspiranten leren omgaan met morele dilemma’s gedurende
hun opleiding
Vergeleken 5 Be politiescholen met elkaar
HOE: legden bij de respondenten op meerdere momenten doorheen hun opleiding 2 vignetten
voor
Scenario 1: wangedrag van een collega op de werkvloer
Scenario 2: politieambtenaar is kwestie maakt misbruik van zijn/haar machtspositie
ONDERZOEK: onderzoekers keken naar argumenten die respondenten stelden om hun keuze
te staven over wat ze zouden doen in dergelijke scenario’s
UITKOMST: weinig ontwikkeling binnen de redeneervaardigheden (kan ook door manier van
onderzoek)
, UITKOMST: verschillen tussen politiescholen slechts 1/5 van de politiescholen leerden de
deontologische code aan hun aspiranten aan
= ethische principes die een beroepsgroep hanteert om professioneel en ethisch correct te
handelen
PROBLEEM: politieambtenaren leren niet zelf actief nadenken over morele dilemma’s en dus
verschillende handelingsinitiatieven omdat ze reeds gekende morele dilemma’s aangeleerd
krijgen
Methodologie – onderzoek doctoraatsproject
DOEL: zicht krijgen op beslissingsproces in het kader van morele dilemma’s en de reden
waarom bepaalde beslissingen genomen worden
2 onderzoeksfases:
Fase 1: resultaten van de verkennende interviews (n = 12)
Fase 2: survey m.b.t. de factoren die het beslissingsproces kunnen beïnvloeden
1. Verkennende interviews
ONDERZOEK: 12 interviews verspreid over de verschillende basisfunctionaliteiten in een
anonieme politiezone
Interventie, recherche, verkeer, onthaal, slachtofferbejegening…
DOEL: zicht krijgen op soorten morele dilemma’s en hoe ze er mee omgaan
Voorbeeldvragen: ‘Soorten dilemma’s?’, ‘Frequentie van de dilemma’s?’, ‘Welke
overwegingen maak je bij de aanpak?’, ‘Voel je je voldoende gewapend om dergelijke
beslissingen te nemen? ‘, ‘Welke factoren hebben een invloed op je beslissing?’ …
2. Survey beslissingsprocessen
ONDERZOEK: alle operationele politieambtenaren in NL-talige en FRA-talige zones (n = 501)
DOEL: peilt naar factoren die het beslissingsproces van politieambtenaren kunnen
beïnvloeden
4 grote delen:
1. Stellingen voorgelegd gerelateerd aan morele dilemma’s + factoren die belangrijk
kunnen zijn
2. 4 morele dilemma’s voorgelegd met de vraag wat hij/zij zou doen in die situatie en
waarom
Scenario’s gebaseerd op de verkennende interviews om realiteit en herkenbaarheid
na te streven
2 dilemma’s zijn algemeen, 2 dilemma’s werden afgestemd op specifieke functie van
de ambtenaar
3. Persoonlijkheidskenmerken, bv. empathie, impulsiviteit…
4. Achtergrondkenmerken, bv. geslacht, leeftijd, ervaring…
Morele dilemma’s in de praktijk
Gaat verder op de verkennende interviews en de online survey van hierboven
