Samenvatting lessen E. Swinnen - Motorisch leren in de neurologische revalidatie

Gastcolleges Eva Swinnen
Neurokinesitherapie 3 – 1Ma REVAKI

Revalidatie als een (her)leerproces
Inleiding
Revalidatie als een (her)leerproces

 Is een echt paradigma (naast andere mogelijke paradigma’s)
 Paradigma = een aantal concepten van praktische aspecten die een specifieke discipline
definiëren
 Komt voort uit de gevorderde kennis van leerpsychologie en van neurologische
mechanismen tot neuroplastische veranderingen in het zenuwstelsel tijdens het leren
o Het is een combinatie van verschillende wetenschappen
o De adaptatie van het brein tijdens het leren
 Van een medisch model (behandeling van neuro-psychologische beperkingen) naar een
educatief model (herleren van motorische taken)

Leren (gedrag- en neurofysiologische aspecten)
Klinische voorbeelden
 Een patiënt met een traumatisch hersenletsel die opnieuw moet leren hoe men taken moet
uitvoeren: plannen, weg naar de winkel vinden, de boodschappenlijst herinneren, betalen,…
 Een Parkinsonpatiënt die moet leren hoe hij/zij uit bed moet komen
 Een CVA patiënt die opnieuw moet leren lopen met een veranderd motorisch systeem
(spasticiteit van de spieren)
 Een patiënt met MS die moet leren lopen met een rollator of een ander loophulpmiddel

De verschillende manieren van leren
Leren is een permanente verandering van gedrag als gevolg van bepaalde ervaringen.

Sub-processen van motorisch leren:

 Verkrijgen
 Behouden
 Verplaatsen naar andere contexten

Verschillende manieren van leren

 Impliciet en expliciet leren
 Habituatie en sensitisatie
 Associatief leren (klassieke en operante conditionering)
 Observationeel leren
 Procedureel leren
 Cognitief leren




1

,Expliciet leren
= leren met de bewuste intentie om te leren en zich van het leerproces bewust zijn

 Studeren voor een examen
 De substraten zijn de cortex en de hippocampus
 Mensen met Alzheimer-dementie hebben moeilijkheden met het expliciet leren

Impliciet leren
= leren zonder de intentie om te leren en zonder zich van een leerproces bewust te zijn

 De manier waarop een kind de grammatica van zijn/haar moedertaal leert
 Moeilijk uit te leggen in woorden
 Betrokkenheid van de basale ganglia en het cerebellum

Impliciet leren vs expliciet leren




Impliciet leren raakt minder snel uitgeput t.o.v. expliciet leren en gaat dus langer mee.

Habituatie en sensitisatie
Habituatie = repetitieve goedaardige (onbelangrijke) stimuli geven een verminderde reactie en
gevoel (extinctie)

 Langdurende stimulatie  permanente structurele veranderingen  vermindering in het
aantal synaptische connecties

Sensitisatie = repetitieve schadelijke stimuli leiden tot een verhoogd gevoel voor zelfs niet-
schadelijke stimuli

Associatief leren
Klassieke conditionering = het koppelen van een geconditioneerde stimulus aan een niet
geconditioneerde reactie

 Zoals bij de honden die begonnen te kwijlen wanneer zij het geluid van een bel hoorden
en zij dit associeerden met eten (experiment van Pavlov)

Operante conditionering = de kans op een bepaald gedrag neemt toe als dat gedrag wordt gevolgd
door een beloning

 Bekrachtiging
o Positief = toevoeging van een (leuke) stimulus
o Negatief = het wegnemen van een (niet leuke) stimulus
 Straffen
 Experiment van Skinner




2

, Observationeel leren (leren van een model)
= het nadoen van een voorbeeld

 Door middel van spiegel-neuronen in de premotorische- en pariëtale
cortex

Procedureel leren (motorisch leren)
= het is het proces van het verkrijgen van een bepaalde vaardigheid

 Leren fietsen
 Leren lopen met krukken
 Dit is vooral een vorm van impliciet leren

Cognitief leren
= bewust iets leren

 Bv: een Parkinsonpatiënt die in verschillende stadia van zijn/haar ziekte moet leren om uit
bed te komen
 Cognitieve bewegingsstrategieën

Neurofysiologie van leren
Wat gebeurd er in het centraal zenuwstelsel tijdens leren?

 Synaptische veranderingen
o (potentiëring op lange termijn (long term potentiation, LTP))
 Plasticiteit van het CZS

Long term potentiation
 Het aanhoudend versterken van de synapsen gebaseerd op recente
patronen van activiteit
o Dit zijn patronen van synaptische activiteit die een langdurige
toename van eenvoudige transmissie produceren tussen twee
verschillende neuronen
 Ca2+ activeert het enzyme calmoduline
 Calmoduline activeert een reeks andere enzymen waardoor AMPA-
receptoren hun geleidbaarheid en de productie van nieuwe AMPA-receptoren te verhogen
 Wanneer deze pathway geactiveerd is, zal de post-synaptische cel reageren met een hoger
post-synaptisch potentiaal
 Het wordt beschouwd als een van de grotere cellulaire processen die aan de basis van het
leren en ook het geheugen liggen
 Er is een hogere geleiding in de synaptische regio’s nadat men geleerd heeft

Plasticiteit van het CZS
De bovenste tekening is een voorstelling van cortex-regio van de vingers van
een volwassen aap voor dat er tactiele stimulatie aan de vingers gegeven
werd. De onderste tekening is die van na de stimulatie.

We kunnen dus zien dat bepaalde delen van het brein groter worden na
stimulatie. Er zijn nieuwe connecties nadat men geleerd heeft. Er zal een
nieuwe organisatie zijn van de primaire somatosensorische cortex.




3