Rechtssociologie 2024
Les 1: 12/2/24
Inhoud
RECHTSSOCIOLOGIE
1. Waarover gaat rechtssociologie..........................................................................................................6
1.1 Methode.......................................................................................................................................6
1.1 perspectief: schematisch,.............................................................................................................7
2. Waarom rechtssociologie...................................................................................................................9
2.1 Academisering van de rechtenstudie............................................................................................9
2.2 Maatschappelijke ontwikkelingen en het recht............................................................................9
2.3 Professionele ontwikkelingen - Evoluties binnen de juridische beroepen..................................10
2.4 Meerwaarde voor de rechtspraktijk: concrete voorbeelden voor juridische beroepen..............10
3. Wat is rechtssociologie.....................................................................................................................12
1. Inleiding........................................................................................................................................12
2. Het belang van de sociologie voor de beoefening van het recht (tekst van KOEN RAES)..............13
1. De pleinvrees van juristen.........................................................................................................13
2. Sire, il n’y a plus d’intellectuels.................................................................................................13
3. Rechtenstudenten zijn niet allen studenten in het recht..........................................................13
4. De rechtenstudie als beroepsopleiding.....................................................................................14
5. Juristen en sociologen...............................................................................................................14
6. Sociologisch anti-instrumentalisme..........................................................................................15
7. De marginaliteit van de (rechts)sociologie................................................................................18
1.3. Over rechtssociologie................................................................................................................18
1.4. Een rechtssociologische analyse van de juridisering van de samenleving..................................18
Inleiding........................................................................................................................................18
1. Omschrijving van juridisering....................................................................................................19
3. Clusters van determinanten......................................................................................................20
4. Dieperliggende oorzaak............................................................................................................21
5. Negatieve gevolgen...................................................................................................................21
6. Positieve gevolgen....................................................................................................................21
7. Leven met juridisering..............................................................................................................22
Rechtsinstrumentalisme...................................................................................................................22
Achtergronden..............................................................................................................................22
Kenmerken van rechtsinstrumentalisme......................................................................................23
1
, Impliciete premissen van rechtsinstrumentalisme.......................................................................23
Kritiek op rechtsinstrumentalisme................................................................................................23
Alternatief: de sociale werking van regels (John Griffiths)............................................................25
Conclusie......................................................................................................................................27
Rechtsinstrumentalisme...............................................................................................................27
Andere perspectieven en nuances................................................................................................27
(nog andere perspectieven; sociale werking)...............................................................................27
Recht als middel............................................................................................................................27
Intrinsieke waarde van het recht..................................................................................................27
Kanttekeningen bij het rechtsinstrumentalisme als theorie en in de praktijk...............................27
Effectiviteitsstudies.......................................................................................................................27
Latere rechtssociologische perspectieven en paradigma’s...........................................................27
Hoofdstuk 2. Regelgeving.....................................................................................................................27
2.1. Inleiding.....................................................................................................................................27
Het thema “wetgeving”................................................................................................................27
Eerste rechtssociologisch onderzoek over wetgeving...................................................................28
Latere rechtssociologische perspectieven....................................................................................28
Pragmatische benaderingen.........................................................................................................30
Uitdagingen voor de toekomst.....................................................................................................30
2.2. Deregulering als maatschappijvorming (HUYSE)........................................................................30
1. Vragen bij een debat.................................................................................................................31
Les 29/2/24...................................................................................................................................33
2. De maatschappelijke probleemstelling gepreciseerd................................................................33
3. Regulering en de instrumentalisering van het recht.................................................................34
4. Deregulering: de grenzen en de risico’s....................................................................................35
2.3. From vision to reality: ex post evaluation of legislation (Van Aeken).........................................35
A. Inleiding pwp is leidraad bij deze tekst....................................................................................35
B. Waarom wetsevaluatie?...........................................................................................................36
C. Wat is wetsevaluatie?...............................................................................................................37
D. Institutionalisering van wetsevaluatie......................................................................................38
E. België en Vlaanderen................................................................................................................38
F. Conclusie...................................................................................................................................40
G. Voorbeelden (voorbeelden niet vanbuiten kennen kunnen spelen met de termen ) ..............41
Sociologie.............................................................................................................................................41
Op ontdekkingstocht door een bekend gebied?..................................................................................41
Inleiding............................................................................................................................................41
2
, 1.1 Een beeld van een titel...............................................................................................................42
1.2 Het dagelijkse leven door de sociologische lens.........................................................................43
1.3 Een stap verder...........................................................................................................................45
1.4 Een eerste definitie van sociologie..............................................................................................47
Hfst. 2 De samenleving is een veld … van tegenstelde krachten...........................................................48
Inleiding............................................................................................................................................48
2.1 Individu en samenleving: een tweestrijd?..................................................................................49
2.2 De samenleving: een vat vol mogelijkheden en beperkingen.....................................................51
2.3 Solidariteit versus strijd..............................................................................................................52
2.4 Ongelijkheid versus gelijkheid.....................................................................................................55
= ongelijke startpositie (bv. horen tot groep migratieachtergrond) → duwtje in de rug geven (weten
gelijke rechten = ongelijkheid niet kunnen wegnemen)...................................................................56
zie oefeningen ander document.......................................................................................................56
Rechtssociologie hoofdstuk 3 – formele conflictbeslechting............................................................56
[0. Inleiding op formele en informele conflictbeslechting]...........................................................56
Inleiding [op formele conflictbeslechting]....................................................................................57
3.1. Straffen tussen rede en gevoel...................................................................................................57
0. Inleiding....................................................................................................................................58
[3.]2.1. Straffen is meer dan het bestrijden van criminaliteit........................................................58
2.3. De straftoemeting als betekenende sociale praktijk..............................................................62
[3.]2.3. Gevangenisstraf en alternatieven.....................................................................................66
3.2. Civil litigation in Belgium: the reconstruction of the pyramid of legal disputes - a preliminary
report................................................................................................................................................67
0. Inleidende opmerkingen...........................................................................................................67
[3.4.] 1. Inleiding [+ aanpassingen]...............................................................................................67
[3.4.] 2. Conceptuele beschouwingen...........................................................................................70
[3.4.] 3. De data............................................................................................................................71
[3.4.] 4. De reconstructie van de globale piramide.......................................................................71
4. Voorbeelden uit Japan en VS....................................................................................................72
5. Verklaringen en interpretaties..................................................................................................72
6. Reflecties..................................................................................................................................73
Hoofdstuk 4. Dialogen: Informele conflictbeslechting......................................................................75
4.1. Inleiding (inleiding pwp uitgebreid).......................................................................................75
bemiddeling..................................................................................................................................76
Wet 21 februari 2005....................................................................................................................78
Wet 18 juni 2018..........................................................................................................................79
3
, 4.2. MEDIATIE, DE DERDE WEG.....................................................................................................81
Hoofdstuk 6 Handhaving......................................................................................................................84
6.1 Inleiding......................................................................................................................................84
6.2 Handhaafbaarheid als aandachtspunt bij de totstandkoming van regelgeving...........................86
Sociaalwetenschappelijke inzichten..............................................................................................86
1.1. Perspectief van de handhavingsinstanties.............................................................................86
1.2. Perspectief van de doelgroepen............................................................................................88
1.3. Samenvattende conclusies.....................................................................................................91
2. De Tafel van Elf..........................................................................................................................91
6.3 Vervormende spiegels tussen politie en gemeenschap..............................................................93
Inleiding........................................................................................................................................93
Inleiding “vervormde spiegels tussen politie en gemeenschap....................................................96
4. ‘Over – en underpolicing’: van groepen, niet van buurten.......................................................97
5. ‘Overpolicing’ van vaste (lastige) klanten..................................................................................98
6. ‘Underpolicing’ en verwaarlozing.............................................................................................99
7. Twee zijden van dezelfde medaille..........................................................................................100
8. Aversie tegen het COP-discours, en toch ernaar handelen.....................................................100
9. Relatie tussen intern vertoog en aanpak................................................................................100
Hoofdstuk 5 – Juridische beroepen....................................................................................................101
Typisch advocatenkantoor?............................................................................................................101
5.2. Het recht leidt tot alles, zelfs de balie. Een sociografie van juristen en advocaten..................105
1.Juridische beroepen algemeen overzicht.................................................................................105
2. De diverse juridische beroepen..............................................................................................108
Sociologie...........................................................................................................................................116
Hoofdstuk 3........................................................................................................................................116
Sociologie is een wetenschap.........................................................................................................116
De sociologie, een wetenschap als (g)een ander?..........................................................................117
Sociale feiten zijn dingen................................................................................................................120
Sociologie is niet normatief............................................................................................................123
Sociologie ontdekt en verruimt......................................................................................................124
De sociologie: Een van de huizen op het plein van de samenleving, met verschillende kamers en de
bijhorende ramen...........................................................................................................................124
Hoofdstuk 4........................................................................................................................................125
Inleiding..........................................................................................................................................125
Sociaal handelen WEBER...............................................................................................................125
Interactie en communicatie............................................................................................................127
4
, Sociale relaties en posities, sociale rol en status.............................................................................129
4.3.1. Sociale relaties..................................................................................................................129
4.3.2. Sociale posities..................................................................................................................130
4.3.3. Sociale status....................................................................................................................131
4.3.4. statuscongruentie.............................................................................................................131
Sociale rol.......................................................................................................................................131
Rolattributen en statussymbolen....................................................................................................133
Hoofdstuk 5........................................................................................................................................133
0. Inleiding......................................................................................................................................133
1. Sociale netwerken.......................................................................................................................135
2. Groepen......................................................................................................................................138
3. Referentiegroepen......................................................................................................................144
4. Groepen tussen conflict en solidariteit.......................................................................................144
Hoofdstuk 6........................................................................................................................................145
Inleiding..........................................................................................................................................145
Door de ogen van anderen.............................................................................................................145
Waarvoor staat cultuur?.................................................................................................................146
Cultuur en cultuur...........................................................................................................................147
Cultuur is een patroon van waarden, normen, doeleinden en verwachtingen...............................150
1. Waarden.................................................................................................................................150
2. Normen...................................................................................................................................152
3. Doeleinden.............................................................................................................................152
4. Verwachtingen........................................................................................................................152
De ene cultuur is de andere niet.....................................................................................................153
Cultuur en beschaving....................................................................................................................154
Instituties en institutionalisering....................................................................................................155
Het gezin: een primaire groep én een institutie.............................................................................156
Hoofdstuk 9 belangrijk hoofdstuk......................................................................................................157
9.1.: “Inleiding”, 495-498................................................................................................................157
Golven bij rechtshulp (verlenging)..............................................................................................158
9.2.: Gibens en Hubeau, “Naar een maatschappelijk verantwoorde rechtshulpverlening: juridische
bijstand in België aan een grondige herziening toe?”, 499-522......................................................160
1. Rechtshulp in een veranderde maatschappelijke en politieke context...................................160
1.1 Historiek................................................................................................................................160
2 Maatschappelijk verantwoorde rechtshulpverlening...............................................................163
3 Institutionele omkadering........................................................................................................165
5
, 4 Conclusie..................................................................................................................................166
1. Waarover gaat rechtssociologie
Aantal zaken komen hetzelfde voor bij andere vakken maar worden bij
rechtssociologie anders gekeken
Verschil met rechtswetenschap:
1.1 Methode Juridische doctrinaire methode: technieken
Law in books
Feiten verzamelen (voor zover juridisch
relevant) (beperkt) empirisch.
De regel moet worden ‘gevonden’
Bv. later advocaat; feiten onder bepaalde regel heuristiek.
brengen
De regel kan open of vage normen
Subsumptie: specifieke gevallen worden bevatten interpreteren volgens de
geanalyseerd en onder een bepaalde regel juridische technieken.
geplaatst Bv. in belang van het kind?
Alles binnen de grenzen van de doctrine, met
het oog op het bewaken van de coherentie van De geldigheid van een norm controleren
de doctrine. beoordelen volgens de interne
Spanning als soms te ver gaat systematiek, formeel-juridische criteria.
Bv. activistische rechters; politici zeggen Sociale geldige criteria minder
rechters gaan te ver (rechters moet geen recht belangrijk voor geldigheid van de norm
maken) juridisch belangrijker
Rolverdeling binnen recht niet waardeert
Meerdere regels zijn mogelijk
Empirische methode afwegen.
law in action Regelcreatie of bestaande regel kent
gebreken voorschrijven hoe het ‘zou
Wetenschappelijke, systematische moeten’ (sollen/ ought to be) /
gegevensverzameling in de praktijk, in het verbeteren van de regel (normatief).
‘veld’. Hoe zou het moeten zijn analogie
Bv. verkeerswetgeving toegepast?
Wetenschappelijke analyse van de verzamelde data.
6
Les 1: 12/2/24
Inhoud
RECHTSSOCIOLOGIE
1. Waarover gaat rechtssociologie..........................................................................................................6
1.1 Methode.......................................................................................................................................6
1.1 perspectief: schematisch,.............................................................................................................7
2. Waarom rechtssociologie...................................................................................................................9
2.1 Academisering van de rechtenstudie............................................................................................9
2.2 Maatschappelijke ontwikkelingen en het recht............................................................................9
2.3 Professionele ontwikkelingen - Evoluties binnen de juridische beroepen..................................10
2.4 Meerwaarde voor de rechtspraktijk: concrete voorbeelden voor juridische beroepen..............10
3. Wat is rechtssociologie.....................................................................................................................12
1. Inleiding........................................................................................................................................12
2. Het belang van de sociologie voor de beoefening van het recht (tekst van KOEN RAES)..............13
1. De pleinvrees van juristen.........................................................................................................13
2. Sire, il n’y a plus d’intellectuels.................................................................................................13
3. Rechtenstudenten zijn niet allen studenten in het recht..........................................................13
4. De rechtenstudie als beroepsopleiding.....................................................................................14
5. Juristen en sociologen...............................................................................................................14
6. Sociologisch anti-instrumentalisme..........................................................................................15
7. De marginaliteit van de (rechts)sociologie................................................................................18
1.3. Over rechtssociologie................................................................................................................18
1.4. Een rechtssociologische analyse van de juridisering van de samenleving..................................18
Inleiding........................................................................................................................................18
1. Omschrijving van juridisering....................................................................................................19
3. Clusters van determinanten......................................................................................................20
4. Dieperliggende oorzaak............................................................................................................21
5. Negatieve gevolgen...................................................................................................................21
6. Positieve gevolgen....................................................................................................................21
7. Leven met juridisering..............................................................................................................22
Rechtsinstrumentalisme...................................................................................................................22
Achtergronden..............................................................................................................................22
Kenmerken van rechtsinstrumentalisme......................................................................................23
1
, Impliciete premissen van rechtsinstrumentalisme.......................................................................23
Kritiek op rechtsinstrumentalisme................................................................................................23
Alternatief: de sociale werking van regels (John Griffiths)............................................................25
Conclusie......................................................................................................................................27
Rechtsinstrumentalisme...............................................................................................................27
Andere perspectieven en nuances................................................................................................27
(nog andere perspectieven; sociale werking)...............................................................................27
Recht als middel............................................................................................................................27
Intrinsieke waarde van het recht..................................................................................................27
Kanttekeningen bij het rechtsinstrumentalisme als theorie en in de praktijk...............................27
Effectiviteitsstudies.......................................................................................................................27
Latere rechtssociologische perspectieven en paradigma’s...........................................................27
Hoofdstuk 2. Regelgeving.....................................................................................................................27
2.1. Inleiding.....................................................................................................................................27
Het thema “wetgeving”................................................................................................................27
Eerste rechtssociologisch onderzoek over wetgeving...................................................................28
Latere rechtssociologische perspectieven....................................................................................28
Pragmatische benaderingen.........................................................................................................30
Uitdagingen voor de toekomst.....................................................................................................30
2.2. Deregulering als maatschappijvorming (HUYSE)........................................................................30
1. Vragen bij een debat.................................................................................................................31
Les 29/2/24...................................................................................................................................33
2. De maatschappelijke probleemstelling gepreciseerd................................................................33
3. Regulering en de instrumentalisering van het recht.................................................................34
4. Deregulering: de grenzen en de risico’s....................................................................................35
2.3. From vision to reality: ex post evaluation of legislation (Van Aeken).........................................35
A. Inleiding pwp is leidraad bij deze tekst....................................................................................35
B. Waarom wetsevaluatie?...........................................................................................................36
C. Wat is wetsevaluatie?...............................................................................................................37
D. Institutionalisering van wetsevaluatie......................................................................................38
E. België en Vlaanderen................................................................................................................38
F. Conclusie...................................................................................................................................40
G. Voorbeelden (voorbeelden niet vanbuiten kennen kunnen spelen met de termen ) ..............41
Sociologie.............................................................................................................................................41
Op ontdekkingstocht door een bekend gebied?..................................................................................41
Inleiding............................................................................................................................................41
2
, 1.1 Een beeld van een titel...............................................................................................................42
1.2 Het dagelijkse leven door de sociologische lens.........................................................................43
1.3 Een stap verder...........................................................................................................................45
1.4 Een eerste definitie van sociologie..............................................................................................47
Hfst. 2 De samenleving is een veld … van tegenstelde krachten...........................................................48
Inleiding............................................................................................................................................48
2.1 Individu en samenleving: een tweestrijd?..................................................................................49
2.2 De samenleving: een vat vol mogelijkheden en beperkingen.....................................................51
2.3 Solidariteit versus strijd..............................................................................................................52
2.4 Ongelijkheid versus gelijkheid.....................................................................................................55
= ongelijke startpositie (bv. horen tot groep migratieachtergrond) → duwtje in de rug geven (weten
gelijke rechten = ongelijkheid niet kunnen wegnemen)...................................................................56
zie oefeningen ander document.......................................................................................................56
Rechtssociologie hoofdstuk 3 – formele conflictbeslechting............................................................56
[0. Inleiding op formele en informele conflictbeslechting]...........................................................56
Inleiding [op formele conflictbeslechting]....................................................................................57
3.1. Straffen tussen rede en gevoel...................................................................................................57
0. Inleiding....................................................................................................................................58
[3.]2.1. Straffen is meer dan het bestrijden van criminaliteit........................................................58
2.3. De straftoemeting als betekenende sociale praktijk..............................................................62
[3.]2.3. Gevangenisstraf en alternatieven.....................................................................................66
3.2. Civil litigation in Belgium: the reconstruction of the pyramid of legal disputes - a preliminary
report................................................................................................................................................67
0. Inleidende opmerkingen...........................................................................................................67
[3.4.] 1. Inleiding [+ aanpassingen]...............................................................................................67
[3.4.] 2. Conceptuele beschouwingen...........................................................................................70
[3.4.] 3. De data............................................................................................................................71
[3.4.] 4. De reconstructie van de globale piramide.......................................................................71
4. Voorbeelden uit Japan en VS....................................................................................................72
5. Verklaringen en interpretaties..................................................................................................72
6. Reflecties..................................................................................................................................73
Hoofdstuk 4. Dialogen: Informele conflictbeslechting......................................................................75
4.1. Inleiding (inleiding pwp uitgebreid).......................................................................................75
bemiddeling..................................................................................................................................76
Wet 21 februari 2005....................................................................................................................78
Wet 18 juni 2018..........................................................................................................................79
3
, 4.2. MEDIATIE, DE DERDE WEG.....................................................................................................81
Hoofdstuk 6 Handhaving......................................................................................................................84
6.1 Inleiding......................................................................................................................................84
6.2 Handhaafbaarheid als aandachtspunt bij de totstandkoming van regelgeving...........................86
Sociaalwetenschappelijke inzichten..............................................................................................86
1.1. Perspectief van de handhavingsinstanties.............................................................................86
1.2. Perspectief van de doelgroepen............................................................................................88
1.3. Samenvattende conclusies.....................................................................................................91
2. De Tafel van Elf..........................................................................................................................91
6.3 Vervormende spiegels tussen politie en gemeenschap..............................................................93
Inleiding........................................................................................................................................93
Inleiding “vervormde spiegels tussen politie en gemeenschap....................................................96
4. ‘Over – en underpolicing’: van groepen, niet van buurten.......................................................97
5. ‘Overpolicing’ van vaste (lastige) klanten..................................................................................98
6. ‘Underpolicing’ en verwaarlozing.............................................................................................99
7. Twee zijden van dezelfde medaille..........................................................................................100
8. Aversie tegen het COP-discours, en toch ernaar handelen.....................................................100
9. Relatie tussen intern vertoog en aanpak................................................................................100
Hoofdstuk 5 – Juridische beroepen....................................................................................................101
Typisch advocatenkantoor?............................................................................................................101
5.2. Het recht leidt tot alles, zelfs de balie. Een sociografie van juristen en advocaten..................105
1.Juridische beroepen algemeen overzicht.................................................................................105
2. De diverse juridische beroepen..............................................................................................108
Sociologie...........................................................................................................................................116
Hoofdstuk 3........................................................................................................................................116
Sociologie is een wetenschap.........................................................................................................116
De sociologie, een wetenschap als (g)een ander?..........................................................................117
Sociale feiten zijn dingen................................................................................................................120
Sociologie is niet normatief............................................................................................................123
Sociologie ontdekt en verruimt......................................................................................................124
De sociologie: Een van de huizen op het plein van de samenleving, met verschillende kamers en de
bijhorende ramen...........................................................................................................................124
Hoofdstuk 4........................................................................................................................................125
Inleiding..........................................................................................................................................125
Sociaal handelen WEBER...............................................................................................................125
Interactie en communicatie............................................................................................................127
4
, Sociale relaties en posities, sociale rol en status.............................................................................129
4.3.1. Sociale relaties..................................................................................................................129
4.3.2. Sociale posities..................................................................................................................130
4.3.3. Sociale status....................................................................................................................131
4.3.4. statuscongruentie.............................................................................................................131
Sociale rol.......................................................................................................................................131
Rolattributen en statussymbolen....................................................................................................133
Hoofdstuk 5........................................................................................................................................133
0. Inleiding......................................................................................................................................133
1. Sociale netwerken.......................................................................................................................135
2. Groepen......................................................................................................................................138
3. Referentiegroepen......................................................................................................................144
4. Groepen tussen conflict en solidariteit.......................................................................................144
Hoofdstuk 6........................................................................................................................................145
Inleiding..........................................................................................................................................145
Door de ogen van anderen.............................................................................................................145
Waarvoor staat cultuur?.................................................................................................................146
Cultuur en cultuur...........................................................................................................................147
Cultuur is een patroon van waarden, normen, doeleinden en verwachtingen...............................150
1. Waarden.................................................................................................................................150
2. Normen...................................................................................................................................152
3. Doeleinden.............................................................................................................................152
4. Verwachtingen........................................................................................................................152
De ene cultuur is de andere niet.....................................................................................................153
Cultuur en beschaving....................................................................................................................154
Instituties en institutionalisering....................................................................................................155
Het gezin: een primaire groep én een institutie.............................................................................156
Hoofdstuk 9 belangrijk hoofdstuk......................................................................................................157
9.1.: “Inleiding”, 495-498................................................................................................................157
Golven bij rechtshulp (verlenging)..............................................................................................158
9.2.: Gibens en Hubeau, “Naar een maatschappelijk verantwoorde rechtshulpverlening: juridische
bijstand in België aan een grondige herziening toe?”, 499-522......................................................160
1. Rechtshulp in een veranderde maatschappelijke en politieke context...................................160
1.1 Historiek................................................................................................................................160
2 Maatschappelijk verantwoorde rechtshulpverlening...............................................................163
3 Institutionele omkadering........................................................................................................165
5
, 4 Conclusie..................................................................................................................................166
1. Waarover gaat rechtssociologie
Aantal zaken komen hetzelfde voor bij andere vakken maar worden bij
rechtssociologie anders gekeken
Verschil met rechtswetenschap:
1.1 Methode Juridische doctrinaire methode: technieken
Law in books
Feiten verzamelen (voor zover juridisch
relevant) (beperkt) empirisch.
De regel moet worden ‘gevonden’
Bv. later advocaat; feiten onder bepaalde regel heuristiek.
brengen
De regel kan open of vage normen
Subsumptie: specifieke gevallen worden bevatten interpreteren volgens de
geanalyseerd en onder een bepaalde regel juridische technieken.
geplaatst Bv. in belang van het kind?
Alles binnen de grenzen van de doctrine, met
het oog op het bewaken van de coherentie van De geldigheid van een norm controleren
de doctrine. beoordelen volgens de interne
Spanning als soms te ver gaat systematiek, formeel-juridische criteria.
Bv. activistische rechters; politici zeggen Sociale geldige criteria minder
rechters gaan te ver (rechters moet geen recht belangrijk voor geldigheid van de norm
maken) juridisch belangrijker
Rolverdeling binnen recht niet waardeert
Meerdere regels zijn mogelijk
Empirische methode afwegen.
law in action Regelcreatie of bestaande regel kent
gebreken voorschrijven hoe het ‘zou
Wetenschappelijke, systematische moeten’ (sollen/ ought to be) /
gegevensverzameling in de praktijk, in het verbeteren van de regel (normatief).
‘veld’. Hoe zou het moeten zijn analogie
Bv. verkeerswetgeving toegepast?
Wetenschappelijke analyse van de verzamelde data.
6
