,Inhoud
Hoofdstuk 1: inductieve statistiek in onderzoek ....................................................................................... 7
Bedoeling van statistiek? ...................................................................................................................... 7
De empirische cyclus............................................................................................................................. 7
Het probleem v.d. inductieve statistiek ................................................................................................ 7
Statistische significantie ........................................................................................................................ 8
Kansberekening..................................................................................................................................... 8
Toetsen ................................................................................................................................................. 9
Misbruik van statistiek .......................................................................................................................... 9
Intermezzo: causaliteit, wat is dat ook weer? ....................................................................................... 9
Interne validiteit.................................................................................................................................. 10
Externe validiteit ................................................................................................................................. 10
Hoofdstuk 2: kansverdeling en kansberekening ..................................................................................... 11
Kansverdelingen.................................................................................................................................. 11
Vb: Interval-estimatie...................................................................................................................... 11
Vb: Hypothesetoetsing.................................................................................................................... 11
Behulpzame begrippen ................................................................................................................... 11
Wat is een kansverdeling? .................................................................................................................. 12
Centrum- en spreidingsmaten in de kansverdeling ............................................................................. 12
Gemiddelde (E(X)) van de kansverdeling (verwachte waarde)........................................................ 12
Variantie/standaarddeviatie van de kansverdeling ............................................................................. 13
De kansverdeling van het steekproefgemiddelde (/ steekproefverdeling v.h. gemiddelde) ............... 13
Visueel voorgesteld......................................................................................................................... 14
Verschil in verdelingen .................................................................................................................... 14
Standaardfout van het gemiddelde berekenen via ......................................................................... 15
Vorm van steekproevenverdeling van het gemiddelde................................................................... 15
De populatie en steekproeven hangen samen................................................................................ 15
Kansen berekenen in de steekproevenverdeling ................................................................................ 15
Intermezzo: de normale verdeling ...................................................................................................... 16
De standaard normale verdeling ..................................................................................................... 16
De 68, 95 en 99,7 regel ................................................................................................................... 16
Juist ja, die Z-scores ........................................................................................................................ 17
Kansen berekenen in de steekproevenverdeling (vervolg) ................................................................. 17
Hoofdstuk 3: betrouwbaarheidsintervallen & hypothesetoetsing .......................................................... 17
, Betrouwbaarheidsintervallen............................................................................................................. 18
Wat is een betrouwbaarheidsinterval? .......................................................................................... 18
Een betrouwbaarheidsinterval berekenen? ................................................................................... 18
Hypothesetoetsing ............................................................................................................................. 19
Eenzijdig en tweezijdig toetsen.......................................................................................................... 20
Tweezijdig toetsen ......................................................................................................................... 20
Onzekerheden bij hypothesetoetsing ................................................................................................ 20
Effectgrootte ...................................................................................................................................... 21
Parametrisch versus non-parametrisch toetsen ................................................................................ 21
Hoofdstuk 4: toetsen voor één populatie .............................................................................................. 22
T-toets voor het gemiddelde ............................................................................................................. 22
In welke situatie gebruiken we deze toets? ................................................................................... 22
Wat zijn de voorwaarden om de T-toets te mogen gebruiken....................................................... 22
Hoe formuleren we de hypotheses................................................................................................ 23
Wat is het principe van de t-toets voor het gemiddelde................................................................ 23
Hoe beslissen we of we H0 kunnen verwerpen ➔ Beslissingsregels .............................................. 24
Effectgrootte van de t-toets ........................................................................................................... 25
Rapporteren over de t-toets voor het gemiddelde ........................................................................ 26
χ²-toets voor frequenties ................................................................................................................... 26
In welke situatie gebruiken we deze toets ..................................................................................... 26
Wat zijn de voorwaarden om x²- toets te mogen gebruiken ......................................................... 26
Hoe formuleren we de hypotheses................................................................................................ 27
Wat is het principe van de X2-toets voor frequenties .................................................................... 27
Hoe beslissen we of we H0 kunnen verwerpen? ............................................................................ 28
Effectgrootte van de X²-toets voor frequenties (phi) ..................................................................... 28
Rapporteren over de X²-toets voor frequenties............................................................................. 28
Hoofdstuk 5: Toetsen voor twee populaties .......................................................................................... 29
We begonnen simpel ......................................................................................................................... 29
We breiden uit naar ........................................................................................................................... 29
T-toets voor twee onafhankelijke steekproeven............................................................................ 29
In welke situatie gebruiken we de t-toets voor twee onafhankelijke steekproeven? .................... 30
Wat zijn de voorwaarden om de t-toets voor twee onafhankelijke variabelen te mogen
gebruiken ....................................................................................................................................... 30
Hoe formuleren we de hypotheses met de t-toets voor 2 onafhankelijke variabelen? ................. 31
Wat is het principe van de t-toets voor twee onafhankelijke steekproeven.................................. 31
Standaardfout van de steekproefverdeling berekenen/ t-waarde berekenen ............................... 31
, Hoe beslissen we of we H0 kunnen verwerpen? ............................................................................ 32
Gelijke of ongelijke varianties? ...................................................................................................... 33
Beslissingsregels F-toets ................................................................................................................. 34
Dus even terug naar die t-toets ➔ verschillende stappen ............................................................. 34
Effectgrootte van de t-toets voor twee onafhankelijke steekproeven........................................... 35
Rapporteren over de t-toets voor twee onafhankelijke steekproeven .......................................... 35
Oefening ........................................................................................................................................ 35
Wilcoxon rank-sum toets ................................................................................................................... 36
In welke situatie gebruiken we deze toets? ................................................................................... 36
Hoe formuleren we hypothesen bij de Wilcoxon rank-sum toets? ................................................ 36
Wat is het principe van de Wilcoxon rank-sum toets..................................................................... 36
Hoe beslissen we of we H0 kunnen verwerpen? ............................................................................ 37
Effectgrootte van Wilcoxon rank-sum toets .................................................................................. 37
Rapporteren over de Wilcoxon rank-sum toets ............................................................................. 37
Hoofdstuk 6: toetsen voor twee populaties – afhankelijke steekproeven ............................................. 37
We weten dat .................................................................................................................................... 37
We leerden al..................................................................................................................................... 37
We breiden uit naar ........................................................................................................................... 38
Herinner je ......................................................................................................................................... 38
T-toets voor twee afhankelijke steekproeven.................................................................................... 39
In welke situatie gebruiken we de t- toets voor twee afhankelijke steekproeven? ....................... 39
Wat zijn de voorwaarden om deze t-toets voor twee afhankelijke steekproeven te mogen
gebruiken? ..................................................................................................................................... 39
Hoe formuleren we de hypotheses................................................................................................ 40
Wat is het principe voor de t-toets voor twee afhankelijke steekproeven .................................... 40
Hoe beslissen we of we H0 kunnen verwerpen .............................................................................. 40
Effectgrootte van de t-toets voor twee afhankelijke steekproeven............................................... 41
Rapporteren over de t-toets voor twee afhankelijke steekproeven .............................................. 41
Wilcoxon signed-rank toets................................................................................................................ 42
In welke situatie gebruiken we de Wilcoxon signed-rank toets? ................................................... 42
Hoe formuleren we de Hypotheses? ............................................................................................. 43
Wat is het principe van de Wilcoxon signed- rank toets? .............................................................. 43
Hoe beslissen we of we H0 kunnen verwerpen?............................................................................. 44
Effectgrootte van de Wilcoxon signed- rank toets ......................................................................... 44
Rapporteren over de Wilcoxon signed-Rank toets ......................................................................... 44
Hoofdstuk 7: toetsen voor meer dan twee populaties: variantieanalyse............................................... 45
, Eenwegs variantieanalyse of one- way ANOVA ................................................................................. 45
In welke situatie gebruiken we de Eenwegs variantieanalyse? ...................................................... 45
Wat zijn de voorwaarden om de eenwegs variantieanalyse te mogen gebruiken ......................... 45
Hoe formuleren we de hypotheses................................................................................................ 46
Wat is het principe van de eenwegs variantieanalyse? .................................................................. 46
Hoe beslissen we of we H0 kunnen verwerpen (Beslissingsregels F-toets) .................................... 48
Welke groepen verschillen van elkaar ........................................................................................... 48
Effectgroottes ................................................................................................................................ 49
Rapporteren over de one-way ANOVA .......................................................................................... 49
Een overzicht.................................................................................................................................. 50
Tweewegs variantieanalyse of two- way ANOVA............................................................................... 50
In welke situatie gebruiken we deze toets ..................................................................................... 50
Wat zijn de voorwaarden om deze toets te mogen gebruiken ...................................................... 50
Hoe formuleren we de Hypothesen ............................................................................................... 51
Wat is het principe van de bij tweewegs variantieanalyse............................................................. 52
Hoe beslissen we of we H0 kunnen verwerpen? ............................................................................ 54
Welke groepen verschillen van elkaar?.......................................................................................... 55
Effectgrootte bij de tweewegs variantieanalyse/ two-way ANOVA ............................................... 57
Rapporteren over de tweewegs variantieanalyse .......................................................................... 57
Een overzicht.................................................................................................................................. 57
Kruskal-Wallis toets............................................................................................................................ 58
In welke situatie gebruiken we deze toets ..................................................................................... 58
Wat zijn de voorwaarden om de Kruskal-Wallis toets te mogen gebruiken .................................. 58
Hoe formuleren we de hypotheses................................................................................................ 58
Wat is het principe van de Kruskal- Wallis toets ............................................................................ 58
Hoe beslissen of we H0 kunnen verwerpen? .................................................................................. 59
Effectgrootte van de Kruskal-Wallis toets ...................................................................................... 60
Rapporteren over de kruskal-wallis toets ...................................................................................... 60
Een overzicht.................................................................................................................................. 60
Hoofdstuk 8: toetsen voor herhaalde metingen bij meer dan twee populaties: variantieanalyse voor
herhaalde metingen ............................................................................................................................... 61
Variantieanalyse voor herhaalde metingen ....................................................................................... 61
In welke situatie gebruiken we deze toets ..................................................................................... 61
Voorwaarden om de toets te mogen gebruiken ............................................................................ 61
Hoe formuleren we hypotheses..................................................................................................... 62
Hoe beslissen of we H0 kunnen verwerpen.................................................................................... 64
, Opletten bij de beslissingsregels! – SPSS ........................................................................................ 65
Effectgrootte bij variantieanalyse met herhaalde metingen .......................................................... 65
Rapporteren over de variantieanalyse met herhaalde metingen ................................................... 65
Overzicht ......................................................................................................................................... 66
Hoofdstuk 9: toetsen voor het verband tussen twee variabelen ............................................................ 66
Pearson correlatietoets....................................................................................................................... 66
In welke situatie gebruiken we deze toets ...................................................................................... 66
Wat zijn de voorwaarden om de Pearson correlatietoets te mogen gebruiken ............................. 67
Hoe formuleren we hypotheses...................................................................................................... 67
Wat is het principe van de Pearson correlatietoets ........................................................................ 67
Hoe beslissen of we H0 kunnen verwerpen..................................................................................... 67
Effectgroottes van de Pearson correlatietoets................................................................................ 68
Raporteren over de pearson correlatietoets ................................................................................... 68
Een overzicht................................................................................................................................... 68
Aanvullend: interpretatie van het verband ..................................................................................... 68
Aanvullend: impact van een derde variabele op het verband ........................................................ 69
Rangcorrelatie van Spearman ............................................................................................................. 69
In welke situatie gebruiken we deze toets? .................................................................................... 69
Voorwaarden om deze toets te mogen gebruiken.......................................................................... 69
Hoe formuleren we de Hypotheses ................................................................................................ 69
Wat is het principe van de rangcorrelatie van Spearman? ............................................................. 70
Hoe beslissen of we H0 kunnen verwerpen? ................................................................................... 70
Effectgroottes van de Rancorrelatie van Spearman........................................................................ 71
Rapporteren over de Rancorrelatie van Spearman......................................................................... 71
Een overzicht................................................................................................................................... 71
Chikwadraattoets voor kruistabellen .................................................................................................. 72
In welke situatie gebruiken we deze toets? .................................................................................... 72
Wat zijn de voorwaarden om de Chikwadraattoets voor kruistabellen te mogen gebruiken ......... 72
Hoe formuleren we Hypotheses ..................................................................................................... 73
Wat is het principe van de chikwadraattoets .................................................................................. 74
Welke beslissingsregels gelden hier ................................................................................................ 74
Effectgroottes van de Chikwadraattoets voor kruistabellen ........................................................... 74
Rapporteren over de Chikwadraattoets voor kruistabellen ............................................................ 75
Een overzicht................................................................................................................................... 75
Hoofdstuk 11: hoe kies ik de juiste toets? .............................................................................................. 75
Overzicht van technieken ................................................................................................................... 75
, De verschillende stappen .................................................................................................................... 76
Het schema toegepast ........................................................................................................................ 78
Kwalitatief onderzoek ............................................................................................................................. 80
Van beleidsvraag naar heldere onderzoeksvraag ............................................................................... 80
Beleidsvraag en probleemdefinitie ................................................................................................. 80
Onderzoeksdoel .............................................................................................................................. 81
Wat is kwalitatief onderzoek?............................................................................................................. 81
Doel ................................................................................................................................................. 81
Basisprincipes.................................................................................................................................. 81
Gevolg: verandering in probleemstelling kan.................................................................................. 82
In het kort: kwalitatief/ kwantitatief? ............................................................................................. 82
Data-analyse? Eerst verzamelen! ........................................................................................................ 82
Met welke kwalitatieve onderzoeksmethode ..................................................................................... 82
Observeren ..................................................................................................................................... 83
Kwalitatieve survey ......................................................................................................................... 84
Data-analyse met manuele inhoudsanalyse........................................................................................ 85
Opmerking ...................................................................................................................................... 86
Laboratoriumtests........................................................................................................................... 87
Hoe de betrouwbaarheid verhogen? .................................................................................................. 87
,Herhaling jaar 1
Nog invoegen
Hoofdstuk 1: inductieve statistiek in onderzoek
Bedoeling van statistiek?
- Statistiek = hulpmiddel bij empirisch onderzoek over populatie (steekproef nemen)
➔ Vanuit observaties uitspraken doen over wetmatigheden (zoals menselijk gedrag) waarnaar we
empirische onderzoek verrichten.
- Inductieve statistiek: vorm van statistiek die getoetst kan worden
➔ Verantwoord uitspraken doen over populatie
De empirische cyclus
- Stappen van wetenschappelijk onderzoek:
Vraagstelling Onderzoek geeft hier antwoord op, moet ondubbelzinnig gesteld worden.
Bv. Zijn brunettes intelligenter dan blondines
Operationaliseren/ Op welke manier we een score zullen toekennen.
meetbaar maken Bv. OV: haarkleur ➔ aan te geven door deelnemers. AV: intelligentie ➔ WAIS test
Steekproef Aselect (alle even veel kans) of niet- aselect.
bepalen Bv. 100 Vlaamse blondines kiezen en 100 Vlaamse brunettes
Gegevens Volgens de procedure die we hadden vastgelegd.
verzamelen Bv. Neem IQ-test af van groep brunettes en groep blondines
Beschrijvende Resultaten beschrijven aan de hand van centrummaten, …
analyse Bv. Brunettes = 102, Blondines = 99
Inductieve Nagaan of de verschillen en verbanden uit onze data betekenisvol genoeg zijn om
statistiek !! te veronderstellen dat ze zich ook in de brede populatie op dezelfde manier
voordoen. Bv. is 102 significant groter dan 99
Conclusie trekken Antwoord geven op de vraag.
Bv. blondines zijn even intelligent als brunettes
Het probleem v.d. inductieve statistiek
- Dus statistiek biedt zekerheid en houvast? Niet helemaal:
• Onderzoek meestal in steekproeven
• Steekproef is geen perfecte afspiegeling van populatie
• Foutieve variatie mogelijk en toevallige meetfouten
Vb: brunette die haar haar rood heeft geverfd of situatie waarin test werd afgenomen
- We zijn nooit 100% zeker van conclusies, statistiek berust daarom op kansberekening:
• Inschatten hoe zeker we zijn van onze conclusies
• Kansberekening nodig (bv: “We concluderen met 95% zekerheid dat vrouwen meer
levenstevredenheid ervaren dan mannen”)
➔ Kansberekening gebruiken om te bepalen hoe groot onze onzekerheid is ➔ 95% zeker dus ook
5% onzeker
➢ Wanneer zijn zulke uitspraken geoorloofd? ➔ significantie
,Statistische significantie
- Op basis van steekproeven geen zekerheden
• Wanneer dan verschillen/verbanden? /Wanneer “statistisch significant”?
➢ Altijd toevallige kleine verschillen, maar wanneer betekenisvol?
Voorbeeld:
• verschil tussen scores kaartlezen 51/60 en 39/60 is significant, tussen 42/60 en 47/60 is niet
significant
• verband tussen lengte en gewicht is significant, verband tussen lengte en hoeveelheid
hersenen is niet significant
- Significantie toont betekenisvolheid van verschillen en helpt om hypothesetoetsing te doen
binnen de inductieve statistiek
bv. hypothese: mensen die emo-rock luisteren meer depressieve gevoelens dan mensen die hip-hop luisteren.
Dataverzameling: de ene groep luistert 1u emo-rock, de andere groep 1u hip-hop. Daarna afname
van depressievragenlijst
Kansberekening
- Kansberekening is nodig om te bepalen of er sprake is van significantie
1) Vertrekpunt: “er is geen verschil.” (nulhypothese)
Muziek heeft geen invloed op intelligentie
2) Vertrekkende vanuit 1) => hoe groot is de kans dat de geobserveerde data te wijten is aan toevalligheden?
3) Waarschijnlijk te wijten aan toeval?
Dan nulhypothese aanvaarden.
4) Kleine kans dat het aan toeval ligt?
Nulhypothese (er is geen verschil) verwerpen
• Weten we zeker dat de verschillen door muziek veroorzaakt zijn? Zijn er geen toevallige
verschillen in het spel? ➔ 2 opties bij Kansberekening:
, Onderzoeksvraag/hypothese:
• we denken dat er wel een invloed is. (a)
• we denken dat er geen invloed is. (b)
(b)
(a)
geen
Hoofdstuk 1: inductieve statistiek in onderzoek ....................................................................................... 7
Bedoeling van statistiek? ...................................................................................................................... 7
De empirische cyclus............................................................................................................................. 7
Het probleem v.d. inductieve statistiek ................................................................................................ 7
Statistische significantie ........................................................................................................................ 8
Kansberekening..................................................................................................................................... 8
Toetsen ................................................................................................................................................. 9
Misbruik van statistiek .......................................................................................................................... 9
Intermezzo: causaliteit, wat is dat ook weer? ....................................................................................... 9
Interne validiteit.................................................................................................................................. 10
Externe validiteit ................................................................................................................................. 10
Hoofdstuk 2: kansverdeling en kansberekening ..................................................................................... 11
Kansverdelingen.................................................................................................................................. 11
Vb: Interval-estimatie...................................................................................................................... 11
Vb: Hypothesetoetsing.................................................................................................................... 11
Behulpzame begrippen ................................................................................................................... 11
Wat is een kansverdeling? .................................................................................................................. 12
Centrum- en spreidingsmaten in de kansverdeling ............................................................................. 12
Gemiddelde (E(X)) van de kansverdeling (verwachte waarde)........................................................ 12
Variantie/standaarddeviatie van de kansverdeling ............................................................................. 13
De kansverdeling van het steekproefgemiddelde (/ steekproefverdeling v.h. gemiddelde) ............... 13
Visueel voorgesteld......................................................................................................................... 14
Verschil in verdelingen .................................................................................................................... 14
Standaardfout van het gemiddelde berekenen via ......................................................................... 15
Vorm van steekproevenverdeling van het gemiddelde................................................................... 15
De populatie en steekproeven hangen samen................................................................................ 15
Kansen berekenen in de steekproevenverdeling ................................................................................ 15
Intermezzo: de normale verdeling ...................................................................................................... 16
De standaard normale verdeling ..................................................................................................... 16
De 68, 95 en 99,7 regel ................................................................................................................... 16
Juist ja, die Z-scores ........................................................................................................................ 17
Kansen berekenen in de steekproevenverdeling (vervolg) ................................................................. 17
Hoofdstuk 3: betrouwbaarheidsintervallen & hypothesetoetsing .......................................................... 17
, Betrouwbaarheidsintervallen............................................................................................................. 18
Wat is een betrouwbaarheidsinterval? .......................................................................................... 18
Een betrouwbaarheidsinterval berekenen? ................................................................................... 18
Hypothesetoetsing ............................................................................................................................. 19
Eenzijdig en tweezijdig toetsen.......................................................................................................... 20
Tweezijdig toetsen ......................................................................................................................... 20
Onzekerheden bij hypothesetoetsing ................................................................................................ 20
Effectgrootte ...................................................................................................................................... 21
Parametrisch versus non-parametrisch toetsen ................................................................................ 21
Hoofdstuk 4: toetsen voor één populatie .............................................................................................. 22
T-toets voor het gemiddelde ............................................................................................................. 22
In welke situatie gebruiken we deze toets? ................................................................................... 22
Wat zijn de voorwaarden om de T-toets te mogen gebruiken....................................................... 22
Hoe formuleren we de hypotheses................................................................................................ 23
Wat is het principe van de t-toets voor het gemiddelde................................................................ 23
Hoe beslissen we of we H0 kunnen verwerpen ➔ Beslissingsregels .............................................. 24
Effectgrootte van de t-toets ........................................................................................................... 25
Rapporteren over de t-toets voor het gemiddelde ........................................................................ 26
χ²-toets voor frequenties ................................................................................................................... 26
In welke situatie gebruiken we deze toets ..................................................................................... 26
Wat zijn de voorwaarden om x²- toets te mogen gebruiken ......................................................... 26
Hoe formuleren we de hypotheses................................................................................................ 27
Wat is het principe van de X2-toets voor frequenties .................................................................... 27
Hoe beslissen we of we H0 kunnen verwerpen? ............................................................................ 28
Effectgrootte van de X²-toets voor frequenties (phi) ..................................................................... 28
Rapporteren over de X²-toets voor frequenties............................................................................. 28
Hoofdstuk 5: Toetsen voor twee populaties .......................................................................................... 29
We begonnen simpel ......................................................................................................................... 29
We breiden uit naar ........................................................................................................................... 29
T-toets voor twee onafhankelijke steekproeven............................................................................ 29
In welke situatie gebruiken we de t-toets voor twee onafhankelijke steekproeven? .................... 30
Wat zijn de voorwaarden om de t-toets voor twee onafhankelijke variabelen te mogen
gebruiken ....................................................................................................................................... 30
Hoe formuleren we de hypotheses met de t-toets voor 2 onafhankelijke variabelen? ................. 31
Wat is het principe van de t-toets voor twee onafhankelijke steekproeven.................................. 31
Standaardfout van de steekproefverdeling berekenen/ t-waarde berekenen ............................... 31
, Hoe beslissen we of we H0 kunnen verwerpen? ............................................................................ 32
Gelijke of ongelijke varianties? ...................................................................................................... 33
Beslissingsregels F-toets ................................................................................................................. 34
Dus even terug naar die t-toets ➔ verschillende stappen ............................................................. 34
Effectgrootte van de t-toets voor twee onafhankelijke steekproeven........................................... 35
Rapporteren over de t-toets voor twee onafhankelijke steekproeven .......................................... 35
Oefening ........................................................................................................................................ 35
Wilcoxon rank-sum toets ................................................................................................................... 36
In welke situatie gebruiken we deze toets? ................................................................................... 36
Hoe formuleren we hypothesen bij de Wilcoxon rank-sum toets? ................................................ 36
Wat is het principe van de Wilcoxon rank-sum toets..................................................................... 36
Hoe beslissen we of we H0 kunnen verwerpen? ............................................................................ 37
Effectgrootte van Wilcoxon rank-sum toets .................................................................................. 37
Rapporteren over de Wilcoxon rank-sum toets ............................................................................. 37
Hoofdstuk 6: toetsen voor twee populaties – afhankelijke steekproeven ............................................. 37
We weten dat .................................................................................................................................... 37
We leerden al..................................................................................................................................... 37
We breiden uit naar ........................................................................................................................... 38
Herinner je ......................................................................................................................................... 38
T-toets voor twee afhankelijke steekproeven.................................................................................... 39
In welke situatie gebruiken we de t- toets voor twee afhankelijke steekproeven? ....................... 39
Wat zijn de voorwaarden om deze t-toets voor twee afhankelijke steekproeven te mogen
gebruiken? ..................................................................................................................................... 39
Hoe formuleren we de hypotheses................................................................................................ 40
Wat is het principe voor de t-toets voor twee afhankelijke steekproeven .................................... 40
Hoe beslissen we of we H0 kunnen verwerpen .............................................................................. 40
Effectgrootte van de t-toets voor twee afhankelijke steekproeven............................................... 41
Rapporteren over de t-toets voor twee afhankelijke steekproeven .............................................. 41
Wilcoxon signed-rank toets................................................................................................................ 42
In welke situatie gebruiken we de Wilcoxon signed-rank toets? ................................................... 42
Hoe formuleren we de Hypotheses? ............................................................................................. 43
Wat is het principe van de Wilcoxon signed- rank toets? .............................................................. 43
Hoe beslissen we of we H0 kunnen verwerpen?............................................................................. 44
Effectgrootte van de Wilcoxon signed- rank toets ......................................................................... 44
Rapporteren over de Wilcoxon signed-Rank toets ......................................................................... 44
Hoofdstuk 7: toetsen voor meer dan twee populaties: variantieanalyse............................................... 45
, Eenwegs variantieanalyse of one- way ANOVA ................................................................................. 45
In welke situatie gebruiken we de Eenwegs variantieanalyse? ...................................................... 45
Wat zijn de voorwaarden om de eenwegs variantieanalyse te mogen gebruiken ......................... 45
Hoe formuleren we de hypotheses................................................................................................ 46
Wat is het principe van de eenwegs variantieanalyse? .................................................................. 46
Hoe beslissen we of we H0 kunnen verwerpen (Beslissingsregels F-toets) .................................... 48
Welke groepen verschillen van elkaar ........................................................................................... 48
Effectgroottes ................................................................................................................................ 49
Rapporteren over de one-way ANOVA .......................................................................................... 49
Een overzicht.................................................................................................................................. 50
Tweewegs variantieanalyse of two- way ANOVA............................................................................... 50
In welke situatie gebruiken we deze toets ..................................................................................... 50
Wat zijn de voorwaarden om deze toets te mogen gebruiken ...................................................... 50
Hoe formuleren we de Hypothesen ............................................................................................... 51
Wat is het principe van de bij tweewegs variantieanalyse............................................................. 52
Hoe beslissen we of we H0 kunnen verwerpen? ............................................................................ 54
Welke groepen verschillen van elkaar?.......................................................................................... 55
Effectgrootte bij de tweewegs variantieanalyse/ two-way ANOVA ............................................... 57
Rapporteren over de tweewegs variantieanalyse .......................................................................... 57
Een overzicht.................................................................................................................................. 57
Kruskal-Wallis toets............................................................................................................................ 58
In welke situatie gebruiken we deze toets ..................................................................................... 58
Wat zijn de voorwaarden om de Kruskal-Wallis toets te mogen gebruiken .................................. 58
Hoe formuleren we de hypotheses................................................................................................ 58
Wat is het principe van de Kruskal- Wallis toets ............................................................................ 58
Hoe beslissen of we H0 kunnen verwerpen? .................................................................................. 59
Effectgrootte van de Kruskal-Wallis toets ...................................................................................... 60
Rapporteren over de kruskal-wallis toets ...................................................................................... 60
Een overzicht.................................................................................................................................. 60
Hoofdstuk 8: toetsen voor herhaalde metingen bij meer dan twee populaties: variantieanalyse voor
herhaalde metingen ............................................................................................................................... 61
Variantieanalyse voor herhaalde metingen ....................................................................................... 61
In welke situatie gebruiken we deze toets ..................................................................................... 61
Voorwaarden om de toets te mogen gebruiken ............................................................................ 61
Hoe formuleren we hypotheses..................................................................................................... 62
Hoe beslissen of we H0 kunnen verwerpen.................................................................................... 64
, Opletten bij de beslissingsregels! – SPSS ........................................................................................ 65
Effectgrootte bij variantieanalyse met herhaalde metingen .......................................................... 65
Rapporteren over de variantieanalyse met herhaalde metingen ................................................... 65
Overzicht ......................................................................................................................................... 66
Hoofdstuk 9: toetsen voor het verband tussen twee variabelen ............................................................ 66
Pearson correlatietoets....................................................................................................................... 66
In welke situatie gebruiken we deze toets ...................................................................................... 66
Wat zijn de voorwaarden om de Pearson correlatietoets te mogen gebruiken ............................. 67
Hoe formuleren we hypotheses...................................................................................................... 67
Wat is het principe van de Pearson correlatietoets ........................................................................ 67
Hoe beslissen of we H0 kunnen verwerpen..................................................................................... 67
Effectgroottes van de Pearson correlatietoets................................................................................ 68
Raporteren over de pearson correlatietoets ................................................................................... 68
Een overzicht................................................................................................................................... 68
Aanvullend: interpretatie van het verband ..................................................................................... 68
Aanvullend: impact van een derde variabele op het verband ........................................................ 69
Rangcorrelatie van Spearman ............................................................................................................. 69
In welke situatie gebruiken we deze toets? .................................................................................... 69
Voorwaarden om deze toets te mogen gebruiken.......................................................................... 69
Hoe formuleren we de Hypotheses ................................................................................................ 69
Wat is het principe van de rangcorrelatie van Spearman? ............................................................. 70
Hoe beslissen of we H0 kunnen verwerpen? ................................................................................... 70
Effectgroottes van de Rancorrelatie van Spearman........................................................................ 71
Rapporteren over de Rancorrelatie van Spearman......................................................................... 71
Een overzicht................................................................................................................................... 71
Chikwadraattoets voor kruistabellen .................................................................................................. 72
In welke situatie gebruiken we deze toets? .................................................................................... 72
Wat zijn de voorwaarden om de Chikwadraattoets voor kruistabellen te mogen gebruiken ......... 72
Hoe formuleren we Hypotheses ..................................................................................................... 73
Wat is het principe van de chikwadraattoets .................................................................................. 74
Welke beslissingsregels gelden hier ................................................................................................ 74
Effectgroottes van de Chikwadraattoets voor kruistabellen ........................................................... 74
Rapporteren over de Chikwadraattoets voor kruistabellen ............................................................ 75
Een overzicht................................................................................................................................... 75
Hoofdstuk 11: hoe kies ik de juiste toets? .............................................................................................. 75
Overzicht van technieken ................................................................................................................... 75
, De verschillende stappen .................................................................................................................... 76
Het schema toegepast ........................................................................................................................ 78
Kwalitatief onderzoek ............................................................................................................................. 80
Van beleidsvraag naar heldere onderzoeksvraag ............................................................................... 80
Beleidsvraag en probleemdefinitie ................................................................................................. 80
Onderzoeksdoel .............................................................................................................................. 81
Wat is kwalitatief onderzoek?............................................................................................................. 81
Doel ................................................................................................................................................. 81
Basisprincipes.................................................................................................................................. 81
Gevolg: verandering in probleemstelling kan.................................................................................. 82
In het kort: kwalitatief/ kwantitatief? ............................................................................................. 82
Data-analyse? Eerst verzamelen! ........................................................................................................ 82
Met welke kwalitatieve onderzoeksmethode ..................................................................................... 82
Observeren ..................................................................................................................................... 83
Kwalitatieve survey ......................................................................................................................... 84
Data-analyse met manuele inhoudsanalyse........................................................................................ 85
Opmerking ...................................................................................................................................... 86
Laboratoriumtests........................................................................................................................... 87
Hoe de betrouwbaarheid verhogen? .................................................................................................. 87
,Herhaling jaar 1
Nog invoegen
Hoofdstuk 1: inductieve statistiek in onderzoek
Bedoeling van statistiek?
- Statistiek = hulpmiddel bij empirisch onderzoek over populatie (steekproef nemen)
➔ Vanuit observaties uitspraken doen over wetmatigheden (zoals menselijk gedrag) waarnaar we
empirische onderzoek verrichten.
- Inductieve statistiek: vorm van statistiek die getoetst kan worden
➔ Verantwoord uitspraken doen over populatie
De empirische cyclus
- Stappen van wetenschappelijk onderzoek:
Vraagstelling Onderzoek geeft hier antwoord op, moet ondubbelzinnig gesteld worden.
Bv. Zijn brunettes intelligenter dan blondines
Operationaliseren/ Op welke manier we een score zullen toekennen.
meetbaar maken Bv. OV: haarkleur ➔ aan te geven door deelnemers. AV: intelligentie ➔ WAIS test
Steekproef Aselect (alle even veel kans) of niet- aselect.
bepalen Bv. 100 Vlaamse blondines kiezen en 100 Vlaamse brunettes
Gegevens Volgens de procedure die we hadden vastgelegd.
verzamelen Bv. Neem IQ-test af van groep brunettes en groep blondines
Beschrijvende Resultaten beschrijven aan de hand van centrummaten, …
analyse Bv. Brunettes = 102, Blondines = 99
Inductieve Nagaan of de verschillen en verbanden uit onze data betekenisvol genoeg zijn om
statistiek !! te veronderstellen dat ze zich ook in de brede populatie op dezelfde manier
voordoen. Bv. is 102 significant groter dan 99
Conclusie trekken Antwoord geven op de vraag.
Bv. blondines zijn even intelligent als brunettes
Het probleem v.d. inductieve statistiek
- Dus statistiek biedt zekerheid en houvast? Niet helemaal:
• Onderzoek meestal in steekproeven
• Steekproef is geen perfecte afspiegeling van populatie
• Foutieve variatie mogelijk en toevallige meetfouten
Vb: brunette die haar haar rood heeft geverfd of situatie waarin test werd afgenomen
- We zijn nooit 100% zeker van conclusies, statistiek berust daarom op kansberekening:
• Inschatten hoe zeker we zijn van onze conclusies
• Kansberekening nodig (bv: “We concluderen met 95% zekerheid dat vrouwen meer
levenstevredenheid ervaren dan mannen”)
➔ Kansberekening gebruiken om te bepalen hoe groot onze onzekerheid is ➔ 95% zeker dus ook
5% onzeker
➢ Wanneer zijn zulke uitspraken geoorloofd? ➔ significantie
,Statistische significantie
- Op basis van steekproeven geen zekerheden
• Wanneer dan verschillen/verbanden? /Wanneer “statistisch significant”?
➢ Altijd toevallige kleine verschillen, maar wanneer betekenisvol?
Voorbeeld:
• verschil tussen scores kaartlezen 51/60 en 39/60 is significant, tussen 42/60 en 47/60 is niet
significant
• verband tussen lengte en gewicht is significant, verband tussen lengte en hoeveelheid
hersenen is niet significant
- Significantie toont betekenisvolheid van verschillen en helpt om hypothesetoetsing te doen
binnen de inductieve statistiek
bv. hypothese: mensen die emo-rock luisteren meer depressieve gevoelens dan mensen die hip-hop luisteren.
Dataverzameling: de ene groep luistert 1u emo-rock, de andere groep 1u hip-hop. Daarna afname
van depressievragenlijst
Kansberekening
- Kansberekening is nodig om te bepalen of er sprake is van significantie
1) Vertrekpunt: “er is geen verschil.” (nulhypothese)
Muziek heeft geen invloed op intelligentie
2) Vertrekkende vanuit 1) => hoe groot is de kans dat de geobserveerde data te wijten is aan toevalligheden?
3) Waarschijnlijk te wijten aan toeval?
Dan nulhypothese aanvaarden.
4) Kleine kans dat het aan toeval ligt?
Nulhypothese (er is geen verschil) verwerpen
• Weten we zeker dat de verschillen door muziek veroorzaakt zijn? Zijn er geen toevallige
verschillen in het spel? ➔ 2 opties bij Kansberekening:
, Onderzoeksvraag/hypothese:
• we denken dat er wel een invloed is. (a)
• we denken dat er geen invloed is. (b)
(b)
(a)
geen
