VERBINTENISSENRECHT
DEEL 1: BELANG, DOELSTELLINGEN & KRIETIEK OP
VERBINTENISSENRECHT: BOEK 1 EN 5 BW
Verbintenissenrecht is “de moeder vh recht”; behoren tot de essentie vh menselijk leven
Kern vh privaatrecht: regelt verhoudingen tussen individuen
Individu: titularis v subjectief recht (NP of RP)
Art. 5.3, eerste lid BW: Bronnen van verbintenissen en draagwijdte van de bepalingen
Verbintenissen ontstaan uit een rechtshandeling, uit een oneigenlijk contract, uit de
buitencontractuele aansprakelijkheid of uit de wet.
Bronnen van verbintenissen:
1. Een- en meerzijdige rechthandelingen
o Vb. 1zijdig: aanbod, meerzijdig: koop-verkoop
2. Rechtsfeiten
o Vb. wagen staat op openbare weg en iem beschadigt dit: geen contractuele
aanspraak maar BCA – fout leidt tot verbintenis tot schadevergoeding
3. Oneigenlijke contracten
o Vb. zaakwaarneming, onverschuldigde betaling en ongerechtvaarigde
verrijking
Doelstellingen verbintenissenrecht:
- Bindende kracht overeenkomst mho op een efficiënt en rechtszeker verloop vh
rechtsverkeer
- Contractsvrijheid, steunend op individuele vrijheid en autonomie
- Streven naar maatschappelijke rechtvaardigheid: vastleggen inzake
verbintenissen: in principe niet: kunnen ons daar niets van aan trekken maar is
een ideaal beeld als we gelijke contractspartijen zijn
Heeft een temporele werking
Contracten kunnen voor een korte tijd gesloten worden of een lange periode
DEEL 2: HET BEGRIP VERBINTENIS EN DE SOORTEN
VERBINTENISSEN
HOOFDSTUK 1: HET BEGRIP VERBINTENIS
Oud BW: geen definitie in OBW, maar wel in de rechtsleer:
a. Rechtsband tussen personen
b. Ontstaan uit een rh of een andere menselijke gedraging waaraan de wet of
rechtspraak rechtsgevolgen vastknoopt
c. Met als voorwerp het doen onstaan van in geld waardeerbare aanspraken
d. Kan in rechte worden afgedwongen
Boek 5 B, Artikel 5.1.BW Verbintenis
Een verbintenis is een rechtsband op grond waarvan een schuldeiser van een schuldenaar, indien nodig in
rechte, de uitvoering van een prestatie mag eisen.
1
,MvT: klemtoon op juridische afdwingbaarheid: afbakenen wat de essentie is vd verbintenis
A.RECHTSBAND TUSSEN PERSONEN
- Tussen minstens 2 personen
- Waarbij de ene een vorderingsrecht heeft op een andere of tov elkaar (aanspraak
jegens een persoon op een bepaalde gedragingen)
- Verschil met zakelijk recht (geeft zeggenschap op een zaak vb. eigendop,
vruchtgebruik)
- Verschil in geldingskracht: zakelijk recht: inter partes; eigendomsrecht: erga
omnes
B.ONTSTAAN UIT EEN RH OF ANDERE GEDRAGING
- Een RH
o Art. 1.3 OBW Rechtshandeling: De rechtshandeling is de wilsuiting waarbij
een of meer personen de bedoeling hebben om rechtsgevolgen te doen
ontstaan.
Uit overeenkomst: rechtsband tussen minstens 2 personen m.h.o.
op het doen onstaan van rechtsgevolgen (vb. koop,huur)
Uit een eenzijdige RH (vb. aanbod)
- Een rechtsfeit (vb. fout, gebrekkige zaak,…)
- Cf. art. 5.3 BW: of uit wet of oneigenlijke contracten
C. MET HET ONSTAAN VAN IN GELD WAARDEERBARE AANSPRAKEN TOT
VOORWERP
- Verbintenis om iets te doen, iets niet te doen of iets te geven (overdracht zakelijk
recht)
- Inspannings- of resultaatsverbintenis
- Maakt in vermogen van SE een in geld waardeerbare vermogenspost uit en in
vermogen van SA een passief dat zijn vermogen belast
Vb. Huurovereenkomst: aanspraak dat je huurgeld moet betalen; je gaat naar de
dokter en laat je opereren. Dit is een contractuele relatie. Bij een dringende
operatie (men kan geen toestemming meer geven) is het een buitencontractuele
relatie
D. KAN IN RECHTE WORDEN AFGEDWONGEN
- Bij niet-vrijwillige uitvoering vd verbintenis: afdwingbaarheid in rechte, eventueel
onder dwangsom
- Onderscheid met andere verbintenissen, zoals natuurlijke verbintenissen en
vriendschappelijke afspraken
- Bij morele verbintenissen, geen juridische afdwingbaarheid vb.
gentlemansagreement
HOOFDSTUK 2: NATUURLIJKE VERBINTENIS
Geen definitie in OBW
Art. 5.2. Natuurlijke verbintenis:
De natuurlijke verbintenis is een verbintenis waarvan de uitvoering niet kan worden
afgedwongen.
Restitutie is niet mogelijk voor een natuurlijke verbintenis die zonder vergissing of dwang
werd nagekomen.
2
,De erkenning, zonder vergissing of dwang, van een natuurlijke verbintenis doet een
verbintenis ontstaan.
o Morele verplichtingen die men op zich neemt, kan men beschouwen als
een natuurlijke verbintenis
o Zonder dwang soms lastig: er kan een bepaalde mentale dwang zijn die
men niet zomaar kan vaststellen
- Uitgangspunt: situeren tussen morele plichten en vermogensrechtelijke
verbintenissen?
o Voorwaarde 1:
Verbintenis die geldig bestaat maar die in beginsel niet in rechte
kan worden afgedwongen, hoewel ze - wanneer ze vrijwillig werd
nagekomen - niet kan leiden tot terugvordering van prestaties (art.
1235, lid 2 OBW)
Erkenning van SA dat hij tot nakoming is gehouden
o Voorwaarde 2:
Gehoudenheid van de SA wordt door de maatschappij als
vanzelfsprekend aanvaard. Noopt tot terughoudendheid!
Rekening houdend met maatschappelijke evoluties
Vb. lesbische meemoeder: een vrouw krijgt een kind en voedt dit alleen op, na verloop
van tijd vormt de vrouw een koppel met een andere vrouw. De tweede vrouw begint
mee in te staan voor de opvoeding en onderhoud van dat kind maar hebben juridisch
gezien geen banden. 15j later gaan de vrouwen uit elkaar: de vrouw geen juridische
band heeft met het kind toont aan dat ze al die jaren heeft meegeholpen mbt
onderhoud v dat kind terwijl zij hier juridisch gezien niet toe verplicht was. De vraag is
of de vrouw het geld kan terugvorderen.
Vb. Weer een koppel. Het koppel woont feitelijk samen: Vrouw overlijdt na 15j en er
komt ruzie tussen de nabestaande vd vrouw: factuur vd begrafenis komt binnen en
man beslist om dit te betalen. Juridisch gezien is de feitelijk samenwonende partner
hier niet toe verplicht. Hij vraagt dit terug van de nalatenschap maar erfgenamen
zeggen dat dit niet kan.
Vb. U ontmoet een man en gaat hiermee samenwonen. De man heeft al een huis en is
de enige eigenaar van dat huis en u beslist mee te betalen voor de nieuwe keuken,
badkamer, etc. U maakt dus aanzienlijke kosten voor een huis dat niet van u is. Er
komt een scheiding en u vraagt zich af of u het geld kan terugvorderen.
Talrijke toepassingen met soevereine beoordeling door de feitenrechter:
LET OP: ontastbare beoordeling door feitenrechter: onaantastbaar bij HvC want HvC is
geen derde aanleg
- Alimentatieplicht in hoofde van lesbische meemoeder na beëindigen relatie
- Uitgaven door feitelijk samenwonende partners tijdens de periode van
samenwonen
- Betaling begrafeniskosten door niet-erfgenaam
3
,HOOFDSTUK 3: DE VERSCHILLENDE SOORTEN VERBINTENISSEN
3 indelingen:
- Volgens het voorwerp vd verbintenis
- Volgens het aantal SE’s of SA’s
- Volgens de modaliteiten van de verbintenis
INDELING VOLGENS HET VOORWERP VD VERBINTENIS
1. Verbintenis om iets te doen, iets niet te doen of iets te geven
Vb. betalen vd koopprijs, niet concurrentiebeding of fiets leveren
- Klassiek onderscheid ih OBW
- Relevantie beperkt
- Niets meer terug te vinden in boek 5
2. Inspannings- of resultaatsverbintenis (art. 5.72 BW)
- Verschil in intensiteit van datgene waartoe men gehouden is/ draagwijdte van
de gehoudenheid is anders
- Art. 5.72 BW Draagwijdte van contractuele verbintenissen
- De inspanningsverbintenis is een verbintenis die de schuldenaar ervan
verplicht om alle zorg te verstrekken die eigen is aan een voorzichtig en
redelijk persoon om een bepaald resultaat te bereiken. Het bewijs van de fout
van de schuldenaar rust op de schuldeiser. De resultaatsverbintenis is een
verbintenis die de schuldenaar ervan verplicht om een bepaald resultaat te
bereiken. Indien het resultaat niet wordt bereikt, wordt de fout van de
schuldenaar vermoed, tenzij overmacht wordt aangetoond.
- Relevant voor de bewijslast
Mg 1: Verliest zaak in 1e aanleg & vraagt om HB aan te tekenen & advocaat
laat termijn verstrijken
Mg 2: advocaat heeft HB aangetekend maar u bent niet tevreden over het
werk vd advocaat
Sterilisatie: patiënt gaat naar arts om zich te steriliseren maar vrouw wordt
toch zwanger: inspanningsverbintenis of resultaatsverbintenis? Beide
- Bestaat er ook een waarborgverbintenis?
- Soort overtreffende trap ve resultaatsverbintenis
- Versterkte resultaatsverbintenis, waarbij contractuele aansprakelijkheid
vaststaat als resultaat niet werd bereikt, zelfs in geval v overmacht
- Niet als zodanig erkend in boek 5 BW maar wetgever laat deur op een
kier staan (zie MvT/ art 5.46 BW dat vwp vd verbintenis omschrijft als
een prestatie die erin bestaat iets te doen, niet te doen, te geven of iets
garanderen.
Eerder op examen: waarborgverbintenis bestaat niet in het Belgische
recht (juist/fout & waarom) boek 5 erkent waarborg verbintenis niet
maar kan contractueel wel overeengekomen worden.
- Overmacht speelt een rol bij beide verbintenissen, bij een waarborgverbintenis speelt dit
geen rol
- Aard van de verbintenis meestal niet in het contract
3. Indeling volgens aantal voorwerpen
o Cumulatieve verbintenis (art. 5.156 BW)
4
, - Verb die meerdere prestatie tot vwp heeft die door partijen als ondeelbaar worden
beschouwd (dwz dat al de prestaties moeten worden uitgevoerd)
Vb. appartement kopen v bouwpromotor: als u dat appartement
aankoopt heeft u ook de verplichting een garage te kopen. We sluiten
een koop-verkoopovereenkomst. Wet zegt dat dit een cumulatieve
verbintenis is: kan zich enkel bevrijden door zowel appartement als
garage te kopen, als verschillende prestaties worden nagekomen
gelet op het ondeelbaar karakter hiervan.
- Alle prestaties moeten worden uitgevoerd. SE kan zich verzetten tegen
gedeeltelijke uitvoering
Vb. verkoop door bouwpromotor ve appartement en een garage
- Geen bijzondere rechtsgevolgen, gelet op ondeelbaar karakter
Art. 5.156 BW: Een verbintenis is cumulatief wanneer zij twee of meer
prestaties tot voorwerp heeft en enkel de nakoming van het geheel de
schuldenaar bevrijdt. Indien de nakoming van de ene prestatie onmogelijk
wordt, blijven de andere prestaties verschuldigd.
o Alternatieve verbintenis (art. 5.157 BW)
- Verb die betrekking heeft op meerdere prestaties waarvan slechts 1 moet worden
uitgevoerd opdat de SA bevrijd is.
- SA maakt keuze op moment van uitvoering en die keuze is definitief en
onherroepelijk
Vb.keuze in welke munt lening wordt terugbetaald of verkoop v grond; Een
leningsovereenkomst & id overeenkomst staat het bedrag vermeld in € en $, op
het moment vd uitvoering moet je het bedrag terugbetalen in € of $
Art. 5.157 BW:
§ 1. Een verbintenis is alternatief wanneer zij twee of meer prestaties tot voorwerp heeft en de
nakoming van één daarvan de schuldenaar bevrijdt.
Een verbintenis met slechts twee alternatieve prestaties is zuiver en eenvoudig indien een van de twee
beloofde prestaties niet geldig het voorwerp van een verbintenis kon zijn.
§ 2. Tenzij het contract anders bepaalt, komt de keuze tussen de prestaties toe aan de schuldenaar.
Indien de keuze niet op het afgesproken tijdstip of binnen een redelijke termijn is gemaakt, kan de
andere partij, na voorafgaande ingebrekestelling, zelf de keuze maken.
De gemaakte keuze wordt ter kennis gebracht aan de wederpartij en is definitief waardoor de
verbintenis haar alternatief karakter verliest.
§ 3. Indien, vooraleer een keuze is gemaakt, een van de prestaties onmogelijk kan worden nagekomen,
betreft de keuze de overblijvende prestaties.
o Facultatieve verbintenis (art. 5.158 BW)
- SA kan zich bevrijden door andere prestatie te leveren dan diegene die werd
bedongen
- Geen regeling in OBW/ kan gebaseerd zijn op wilsautonomie
- Uitzonderlijk
- In BW: “verbintenis met subsidiaire prestatie”, waarbij als uitgangspunt geldt dat
de verbintenis van de SA slechts tot één prestatie strekt (de hoofdprestatie), maar
dat de SA de mogelijkheid heeft om zich te bevrijden door een andere, bepaalde
prestatie te leveren.
Art. 5.158. Verbintenis met subsidiaire prestatie
Een verbintenis heeft een subsidiaire prestatie tot voorwerp wanneer zij strekt
tot een hoofdprestatie maar de schuldenaar de keuze heeft om zich te
bevrijden door een andere, bepaalde prestatie.
De keuze om de subsidiaire prestatie te leveren komt toe aan de schuldenaar;
de schuldeiser kan enkel aanspraak maken op de hoofdprestatie.
De verbintenis met subsidiaire prestatie dooft uit indien de nakoming van de
hoofdprestatie onmogelijk wordt.
INDELING VOLGENS AANTAL SE’S OF SA’S
5
, - Niet steeds 1 SE en 1 SA
Vb. verhuurder & meerdere huurders
- Deelbaarheid als principe = splitising verbintenis in evenveel delen als er partijen
zijn (blijkt uit art. 5.159, lid 1 BW)
- 3 uitzonderingen (blijkt uit art. 5.159, lid 2 BW)
1. Hoofdelijkheid
2. Ondeelbaarheid
3. Verbintenis in solidum
Deelbaarheid als principe (art. 5.159 BW)
- De gezamenlijke of samengevoegde verbintenis
- Meerdere personen aan actief- of passiefzijde (vb. gezamenlijke huur of verhuur)
- Opsplitsing verb in evenveel delen als er partijen zijn
- Verdeling per hoofd, tenzij andere verdeelsleutel bedongen of tenzij concrete
omstandigheden een andere verdeling rechtvaardigen
- Werkt door naar de erfgenamen
Vb. A en B huren een appartement voor een som van €800. A overlijdt
en heeft 2 erfgenamen X en y. Zij kunnen slechts worden aangesproken
voor €400.
- Leidt tot complexe jurdische relaties
- Nadeel passieve deelbaarheid: SE draagt risico van insolvabiliteit v elke SA
Art. 5.159 BW Deelbare verbintenis
§ 1. Een verbintenis met meerdere schuldeisers of schuldenaars wordt van rechtswege
onder hen verdeeld. De verdeling vindt ook plaats tussen de erfgenamen van een
schuldeiser of een schuldenaar. De verdeling geschiedt in gelijke delen, tenzij een
wettelijke, contractuele of testamentaire bepaling of, bij gebrek daaraan, de concrete
omstandigheden een andere verdeling rechtvaardigen.
§ 2. Het beginsel van de verdeling lijdt uitzondering wanneer de verbintenis hoofdelijk,
ondeelbaar of in solidum is.
UITZONDERING 1: HOOFDELIJKHEID (ART. 5.160 – 5.173 BW)
- Hoofdelijkheid = een verb waarbij meerdere subjecten elk tot een geheel gehouden
of gerechtigd zijn, hoewel prestatie perfect deelbaar is
- Actief (zijde SE’s) en/of passief (zijde SA’s)
- !! wordt niet vermoed !!
- Strekt zich uit tot erfgenamen, maar slechts ten belope van hun deel in
nalatenschap
Vb. A, B en C zijn hoofdelijk gehouden tot het betalen van de som van 100. A
overlijdt en heeft 4 erfgenamen. Elk van hen kan slechts ten belope van 25
worden aangesproken.
- Creëert belangrijke rechtsgevolgen
Actieve hoofdelijkheid (art. 5.170 BW)
- Meerdere SE’s waarbij betaling vd schuld door de SA aan 1 vd SE’s, de SA bevrijdt
Vb. A moet een som van 100 betalen aan X en Y. Indien A 100 betaalt aan X of
Y, heeft hij bevrijdend betaald)
- SE is niet verplicht volledige betaling te aanvaarden
- Kwijtschelding schuld door 1 SE, geldt enkel voor zijn aandeel
- Verdeling tussen SE’s onderling wanneer SA bevrijdend betaald heeft aan 1 van
hen
- Komt niet vaak voor want het houdt zeker risico in
- Bron: contractuele regeling of wet
Vb. bankrekening op naam v koppel die beide handtekeningbevoegdheid
hebben
6
DEEL 1: BELANG, DOELSTELLINGEN & KRIETIEK OP
VERBINTENISSENRECHT: BOEK 1 EN 5 BW
Verbintenissenrecht is “de moeder vh recht”; behoren tot de essentie vh menselijk leven
Kern vh privaatrecht: regelt verhoudingen tussen individuen
Individu: titularis v subjectief recht (NP of RP)
Art. 5.3, eerste lid BW: Bronnen van verbintenissen en draagwijdte van de bepalingen
Verbintenissen ontstaan uit een rechtshandeling, uit een oneigenlijk contract, uit de
buitencontractuele aansprakelijkheid of uit de wet.
Bronnen van verbintenissen:
1. Een- en meerzijdige rechthandelingen
o Vb. 1zijdig: aanbod, meerzijdig: koop-verkoop
2. Rechtsfeiten
o Vb. wagen staat op openbare weg en iem beschadigt dit: geen contractuele
aanspraak maar BCA – fout leidt tot verbintenis tot schadevergoeding
3. Oneigenlijke contracten
o Vb. zaakwaarneming, onverschuldigde betaling en ongerechtvaarigde
verrijking
Doelstellingen verbintenissenrecht:
- Bindende kracht overeenkomst mho op een efficiënt en rechtszeker verloop vh
rechtsverkeer
- Contractsvrijheid, steunend op individuele vrijheid en autonomie
- Streven naar maatschappelijke rechtvaardigheid: vastleggen inzake
verbintenissen: in principe niet: kunnen ons daar niets van aan trekken maar is
een ideaal beeld als we gelijke contractspartijen zijn
Heeft een temporele werking
Contracten kunnen voor een korte tijd gesloten worden of een lange periode
DEEL 2: HET BEGRIP VERBINTENIS EN DE SOORTEN
VERBINTENISSEN
HOOFDSTUK 1: HET BEGRIP VERBINTENIS
Oud BW: geen definitie in OBW, maar wel in de rechtsleer:
a. Rechtsband tussen personen
b. Ontstaan uit een rh of een andere menselijke gedraging waaraan de wet of
rechtspraak rechtsgevolgen vastknoopt
c. Met als voorwerp het doen onstaan van in geld waardeerbare aanspraken
d. Kan in rechte worden afgedwongen
Boek 5 B, Artikel 5.1.BW Verbintenis
Een verbintenis is een rechtsband op grond waarvan een schuldeiser van een schuldenaar, indien nodig in
rechte, de uitvoering van een prestatie mag eisen.
1
,MvT: klemtoon op juridische afdwingbaarheid: afbakenen wat de essentie is vd verbintenis
A.RECHTSBAND TUSSEN PERSONEN
- Tussen minstens 2 personen
- Waarbij de ene een vorderingsrecht heeft op een andere of tov elkaar (aanspraak
jegens een persoon op een bepaalde gedragingen)
- Verschil met zakelijk recht (geeft zeggenschap op een zaak vb. eigendop,
vruchtgebruik)
- Verschil in geldingskracht: zakelijk recht: inter partes; eigendomsrecht: erga
omnes
B.ONTSTAAN UIT EEN RH OF ANDERE GEDRAGING
- Een RH
o Art. 1.3 OBW Rechtshandeling: De rechtshandeling is de wilsuiting waarbij
een of meer personen de bedoeling hebben om rechtsgevolgen te doen
ontstaan.
Uit overeenkomst: rechtsband tussen minstens 2 personen m.h.o.
op het doen onstaan van rechtsgevolgen (vb. koop,huur)
Uit een eenzijdige RH (vb. aanbod)
- Een rechtsfeit (vb. fout, gebrekkige zaak,…)
- Cf. art. 5.3 BW: of uit wet of oneigenlijke contracten
C. MET HET ONSTAAN VAN IN GELD WAARDEERBARE AANSPRAKEN TOT
VOORWERP
- Verbintenis om iets te doen, iets niet te doen of iets te geven (overdracht zakelijk
recht)
- Inspannings- of resultaatsverbintenis
- Maakt in vermogen van SE een in geld waardeerbare vermogenspost uit en in
vermogen van SA een passief dat zijn vermogen belast
Vb. Huurovereenkomst: aanspraak dat je huurgeld moet betalen; je gaat naar de
dokter en laat je opereren. Dit is een contractuele relatie. Bij een dringende
operatie (men kan geen toestemming meer geven) is het een buitencontractuele
relatie
D. KAN IN RECHTE WORDEN AFGEDWONGEN
- Bij niet-vrijwillige uitvoering vd verbintenis: afdwingbaarheid in rechte, eventueel
onder dwangsom
- Onderscheid met andere verbintenissen, zoals natuurlijke verbintenissen en
vriendschappelijke afspraken
- Bij morele verbintenissen, geen juridische afdwingbaarheid vb.
gentlemansagreement
HOOFDSTUK 2: NATUURLIJKE VERBINTENIS
Geen definitie in OBW
Art. 5.2. Natuurlijke verbintenis:
De natuurlijke verbintenis is een verbintenis waarvan de uitvoering niet kan worden
afgedwongen.
Restitutie is niet mogelijk voor een natuurlijke verbintenis die zonder vergissing of dwang
werd nagekomen.
2
,De erkenning, zonder vergissing of dwang, van een natuurlijke verbintenis doet een
verbintenis ontstaan.
o Morele verplichtingen die men op zich neemt, kan men beschouwen als
een natuurlijke verbintenis
o Zonder dwang soms lastig: er kan een bepaalde mentale dwang zijn die
men niet zomaar kan vaststellen
- Uitgangspunt: situeren tussen morele plichten en vermogensrechtelijke
verbintenissen?
o Voorwaarde 1:
Verbintenis die geldig bestaat maar die in beginsel niet in rechte
kan worden afgedwongen, hoewel ze - wanneer ze vrijwillig werd
nagekomen - niet kan leiden tot terugvordering van prestaties (art.
1235, lid 2 OBW)
Erkenning van SA dat hij tot nakoming is gehouden
o Voorwaarde 2:
Gehoudenheid van de SA wordt door de maatschappij als
vanzelfsprekend aanvaard. Noopt tot terughoudendheid!
Rekening houdend met maatschappelijke evoluties
Vb. lesbische meemoeder: een vrouw krijgt een kind en voedt dit alleen op, na verloop
van tijd vormt de vrouw een koppel met een andere vrouw. De tweede vrouw begint
mee in te staan voor de opvoeding en onderhoud van dat kind maar hebben juridisch
gezien geen banden. 15j later gaan de vrouwen uit elkaar: de vrouw geen juridische
band heeft met het kind toont aan dat ze al die jaren heeft meegeholpen mbt
onderhoud v dat kind terwijl zij hier juridisch gezien niet toe verplicht was. De vraag is
of de vrouw het geld kan terugvorderen.
Vb. Weer een koppel. Het koppel woont feitelijk samen: Vrouw overlijdt na 15j en er
komt ruzie tussen de nabestaande vd vrouw: factuur vd begrafenis komt binnen en
man beslist om dit te betalen. Juridisch gezien is de feitelijk samenwonende partner
hier niet toe verplicht. Hij vraagt dit terug van de nalatenschap maar erfgenamen
zeggen dat dit niet kan.
Vb. U ontmoet een man en gaat hiermee samenwonen. De man heeft al een huis en is
de enige eigenaar van dat huis en u beslist mee te betalen voor de nieuwe keuken,
badkamer, etc. U maakt dus aanzienlijke kosten voor een huis dat niet van u is. Er
komt een scheiding en u vraagt zich af of u het geld kan terugvorderen.
Talrijke toepassingen met soevereine beoordeling door de feitenrechter:
LET OP: ontastbare beoordeling door feitenrechter: onaantastbaar bij HvC want HvC is
geen derde aanleg
- Alimentatieplicht in hoofde van lesbische meemoeder na beëindigen relatie
- Uitgaven door feitelijk samenwonende partners tijdens de periode van
samenwonen
- Betaling begrafeniskosten door niet-erfgenaam
3
,HOOFDSTUK 3: DE VERSCHILLENDE SOORTEN VERBINTENISSEN
3 indelingen:
- Volgens het voorwerp vd verbintenis
- Volgens het aantal SE’s of SA’s
- Volgens de modaliteiten van de verbintenis
INDELING VOLGENS HET VOORWERP VD VERBINTENIS
1. Verbintenis om iets te doen, iets niet te doen of iets te geven
Vb. betalen vd koopprijs, niet concurrentiebeding of fiets leveren
- Klassiek onderscheid ih OBW
- Relevantie beperkt
- Niets meer terug te vinden in boek 5
2. Inspannings- of resultaatsverbintenis (art. 5.72 BW)
- Verschil in intensiteit van datgene waartoe men gehouden is/ draagwijdte van
de gehoudenheid is anders
- Art. 5.72 BW Draagwijdte van contractuele verbintenissen
- De inspanningsverbintenis is een verbintenis die de schuldenaar ervan
verplicht om alle zorg te verstrekken die eigen is aan een voorzichtig en
redelijk persoon om een bepaald resultaat te bereiken. Het bewijs van de fout
van de schuldenaar rust op de schuldeiser. De resultaatsverbintenis is een
verbintenis die de schuldenaar ervan verplicht om een bepaald resultaat te
bereiken. Indien het resultaat niet wordt bereikt, wordt de fout van de
schuldenaar vermoed, tenzij overmacht wordt aangetoond.
- Relevant voor de bewijslast
Mg 1: Verliest zaak in 1e aanleg & vraagt om HB aan te tekenen & advocaat
laat termijn verstrijken
Mg 2: advocaat heeft HB aangetekend maar u bent niet tevreden over het
werk vd advocaat
Sterilisatie: patiënt gaat naar arts om zich te steriliseren maar vrouw wordt
toch zwanger: inspanningsverbintenis of resultaatsverbintenis? Beide
- Bestaat er ook een waarborgverbintenis?
- Soort overtreffende trap ve resultaatsverbintenis
- Versterkte resultaatsverbintenis, waarbij contractuele aansprakelijkheid
vaststaat als resultaat niet werd bereikt, zelfs in geval v overmacht
- Niet als zodanig erkend in boek 5 BW maar wetgever laat deur op een
kier staan (zie MvT/ art 5.46 BW dat vwp vd verbintenis omschrijft als
een prestatie die erin bestaat iets te doen, niet te doen, te geven of iets
garanderen.
Eerder op examen: waarborgverbintenis bestaat niet in het Belgische
recht (juist/fout & waarom) boek 5 erkent waarborg verbintenis niet
maar kan contractueel wel overeengekomen worden.
- Overmacht speelt een rol bij beide verbintenissen, bij een waarborgverbintenis speelt dit
geen rol
- Aard van de verbintenis meestal niet in het contract
3. Indeling volgens aantal voorwerpen
o Cumulatieve verbintenis (art. 5.156 BW)
4
, - Verb die meerdere prestatie tot vwp heeft die door partijen als ondeelbaar worden
beschouwd (dwz dat al de prestaties moeten worden uitgevoerd)
Vb. appartement kopen v bouwpromotor: als u dat appartement
aankoopt heeft u ook de verplichting een garage te kopen. We sluiten
een koop-verkoopovereenkomst. Wet zegt dat dit een cumulatieve
verbintenis is: kan zich enkel bevrijden door zowel appartement als
garage te kopen, als verschillende prestaties worden nagekomen
gelet op het ondeelbaar karakter hiervan.
- Alle prestaties moeten worden uitgevoerd. SE kan zich verzetten tegen
gedeeltelijke uitvoering
Vb. verkoop door bouwpromotor ve appartement en een garage
- Geen bijzondere rechtsgevolgen, gelet op ondeelbaar karakter
Art. 5.156 BW: Een verbintenis is cumulatief wanneer zij twee of meer
prestaties tot voorwerp heeft en enkel de nakoming van het geheel de
schuldenaar bevrijdt. Indien de nakoming van de ene prestatie onmogelijk
wordt, blijven de andere prestaties verschuldigd.
o Alternatieve verbintenis (art. 5.157 BW)
- Verb die betrekking heeft op meerdere prestaties waarvan slechts 1 moet worden
uitgevoerd opdat de SA bevrijd is.
- SA maakt keuze op moment van uitvoering en die keuze is definitief en
onherroepelijk
Vb.keuze in welke munt lening wordt terugbetaald of verkoop v grond; Een
leningsovereenkomst & id overeenkomst staat het bedrag vermeld in € en $, op
het moment vd uitvoering moet je het bedrag terugbetalen in € of $
Art. 5.157 BW:
§ 1. Een verbintenis is alternatief wanneer zij twee of meer prestaties tot voorwerp heeft en de
nakoming van één daarvan de schuldenaar bevrijdt.
Een verbintenis met slechts twee alternatieve prestaties is zuiver en eenvoudig indien een van de twee
beloofde prestaties niet geldig het voorwerp van een verbintenis kon zijn.
§ 2. Tenzij het contract anders bepaalt, komt de keuze tussen de prestaties toe aan de schuldenaar.
Indien de keuze niet op het afgesproken tijdstip of binnen een redelijke termijn is gemaakt, kan de
andere partij, na voorafgaande ingebrekestelling, zelf de keuze maken.
De gemaakte keuze wordt ter kennis gebracht aan de wederpartij en is definitief waardoor de
verbintenis haar alternatief karakter verliest.
§ 3. Indien, vooraleer een keuze is gemaakt, een van de prestaties onmogelijk kan worden nagekomen,
betreft de keuze de overblijvende prestaties.
o Facultatieve verbintenis (art. 5.158 BW)
- SA kan zich bevrijden door andere prestatie te leveren dan diegene die werd
bedongen
- Geen regeling in OBW/ kan gebaseerd zijn op wilsautonomie
- Uitzonderlijk
- In BW: “verbintenis met subsidiaire prestatie”, waarbij als uitgangspunt geldt dat
de verbintenis van de SA slechts tot één prestatie strekt (de hoofdprestatie), maar
dat de SA de mogelijkheid heeft om zich te bevrijden door een andere, bepaalde
prestatie te leveren.
Art. 5.158. Verbintenis met subsidiaire prestatie
Een verbintenis heeft een subsidiaire prestatie tot voorwerp wanneer zij strekt
tot een hoofdprestatie maar de schuldenaar de keuze heeft om zich te
bevrijden door een andere, bepaalde prestatie.
De keuze om de subsidiaire prestatie te leveren komt toe aan de schuldenaar;
de schuldeiser kan enkel aanspraak maken op de hoofdprestatie.
De verbintenis met subsidiaire prestatie dooft uit indien de nakoming van de
hoofdprestatie onmogelijk wordt.
INDELING VOLGENS AANTAL SE’S OF SA’S
5
, - Niet steeds 1 SE en 1 SA
Vb. verhuurder & meerdere huurders
- Deelbaarheid als principe = splitising verbintenis in evenveel delen als er partijen
zijn (blijkt uit art. 5.159, lid 1 BW)
- 3 uitzonderingen (blijkt uit art. 5.159, lid 2 BW)
1. Hoofdelijkheid
2. Ondeelbaarheid
3. Verbintenis in solidum
Deelbaarheid als principe (art. 5.159 BW)
- De gezamenlijke of samengevoegde verbintenis
- Meerdere personen aan actief- of passiefzijde (vb. gezamenlijke huur of verhuur)
- Opsplitsing verb in evenveel delen als er partijen zijn
- Verdeling per hoofd, tenzij andere verdeelsleutel bedongen of tenzij concrete
omstandigheden een andere verdeling rechtvaardigen
- Werkt door naar de erfgenamen
Vb. A en B huren een appartement voor een som van €800. A overlijdt
en heeft 2 erfgenamen X en y. Zij kunnen slechts worden aangesproken
voor €400.
- Leidt tot complexe jurdische relaties
- Nadeel passieve deelbaarheid: SE draagt risico van insolvabiliteit v elke SA
Art. 5.159 BW Deelbare verbintenis
§ 1. Een verbintenis met meerdere schuldeisers of schuldenaars wordt van rechtswege
onder hen verdeeld. De verdeling vindt ook plaats tussen de erfgenamen van een
schuldeiser of een schuldenaar. De verdeling geschiedt in gelijke delen, tenzij een
wettelijke, contractuele of testamentaire bepaling of, bij gebrek daaraan, de concrete
omstandigheden een andere verdeling rechtvaardigen.
§ 2. Het beginsel van de verdeling lijdt uitzondering wanneer de verbintenis hoofdelijk,
ondeelbaar of in solidum is.
UITZONDERING 1: HOOFDELIJKHEID (ART. 5.160 – 5.173 BW)
- Hoofdelijkheid = een verb waarbij meerdere subjecten elk tot een geheel gehouden
of gerechtigd zijn, hoewel prestatie perfect deelbaar is
- Actief (zijde SE’s) en/of passief (zijde SA’s)
- !! wordt niet vermoed !!
- Strekt zich uit tot erfgenamen, maar slechts ten belope van hun deel in
nalatenschap
Vb. A, B en C zijn hoofdelijk gehouden tot het betalen van de som van 100. A
overlijdt en heeft 4 erfgenamen. Elk van hen kan slechts ten belope van 25
worden aangesproken.
- Creëert belangrijke rechtsgevolgen
Actieve hoofdelijkheid (art. 5.170 BW)
- Meerdere SE’s waarbij betaling vd schuld door de SA aan 1 vd SE’s, de SA bevrijdt
Vb. A moet een som van 100 betalen aan X en Y. Indien A 100 betaalt aan X of
Y, heeft hij bevrijdend betaald)
- SE is niet verplicht volledige betaling te aanvaarden
- Kwijtschelding schuld door 1 SE, geldt enkel voor zijn aandeel
- Verdeling tussen SE’s onderling wanneer SA bevrijdend betaald heeft aan 1 van
hen
- Komt niet vaak voor want het houdt zeker risico in
- Bron: contractuele regeling of wet
Vb. bankrekening op naam v koppel die beide handtekeningbevoegdheid
hebben
6
