Familiaal vermogensrecht
Fundamenteel onderscheid tussen:
- (BURGERLIJK) HUWELIJK
o Huwelijksvermogensrecht (HVR)
o Vermogensrechtelijke aanspraken tussen GEHUWDEN
- SAMENWONEN (SW)
o Wettelijk SW
Enkele regels specifiek voor wettelijk SW + gemeen recht: verbintenissen-
en contractenrecht
o Feitelijk SW
Gemeen recht: verbintenissen- en contractenrecht
HVR biedt bescherming terwijl het samenwoningsrecht nauwelijks enige bescherming biedt
voor partners, zeker na de ontbinding van de relatie. (vb.) – samenwoners moeten de
bescherming ‘zelf inbouwen’
Huwelijksvermogensrecht (HVR) (definitie)
Regelt de vermogensrechtelijke aanspraken tussen GEHUWDEN, zowel tussen de
echtgenoten als tegenover derden TIJDENS het huwelijk als bij de ontbinding.
= LEX SPECIALIS dit wil zeggen:
a. Voor andere wetgeving toe te passen (= ze primeert)
b. Pas als het HVR niets voorziet , is het gemeen recht (verbintenissen- en
contractenrecht) van toepassing.
c. Het HVR wijkt voor vele aspecten af van het gemeen recht.
Bronnen
1. Burgerlijk wetboek
a. Het primaire stelsel art. 212-224 OBW
b. Het secundair HVR boek 2 titel 3
2. Bijzondere wetgeving (eerder uitzonderlijk)
Vb. in het Gerechtelijk wetboek: bevoegdheid van de familierechtbanken voor (de
meeste) huwelijksvermogensrechtelijke geschillen.
Vb. IPR (= internationaal privaatrecht)
Hoofdstuk 1: het primair stelsel
Regelt de minimale rechten en verplichtingen van echtgenoten zowel tussen hen onderling als
in verhouding tot derden.
(memo-bron = art. 212 t.e.m. 224 OBW)
(memo: verschil tussen de 4 persoonlijke verplichtingen (cfr personen & familierecht) en
vermogensrechtelijke verplichtingen – soms verplichting gemengd – art. 214 OBW)
Kenmerken van het primair stelsel:
1. = “minimum minimorum” voor ALLE GEHUWDEN afwijken in huwcontract =
onmogelijk
2. = DWINGEND (niet van openbare orde) (art. 212 OBW; art. 2.3.1 BW)
3. = wederkerige verplichtingen op grond van de WET
gevolg: = NA TE LEVEN en het is niet omdat de ene echtgenoot er zich niet aan houdt,
dat de andere echtgenoot het recht heeft om de eigen verplichtingen op te schorten.
Op wie van toepassing?
- Alle gehuwden door het enkele feit van het huwelijk
Hoelang?
- Gedurende de hele duur van het huwelijk
- Ook tijdens feitelijke scheiding
- Ook tijdens echtscheidingsprocedure (soms dan wel in een andere vorm)
1
,KRACHTLIJNEN: GAS
G: Gelijkheid van de echtgenoten
A: behoud van autonomie van elk der echtgenoten
S: minimale solidariteit tussen de echtgenoten – bescherming gezinsbelang
KRACHTLIJN 1: gelijkheid van de echtgenoten
- Elkeen identiek dezelfde rechten en verplichtingen
- Elkeen HANDELSBEKWAAM = principe
o Vb. elke echtgenoot bekwaam om een bankrekening te openen.
o MAAR gehuwden kunnen niet alles alleen doen!!!!
Wet bepaalt soms dat de één iets niet kan doen zonder de andere.
Vb. Bart en Mieke = gehuwd; Bart = enige eigenaar van de gezinswoning.
Zonder instemming van Mieke (handtekening van de notariële akte) kan Bart niet
verkopen zelfs al is hij enige eigenaar! (art. 215 §1 OBW)
KRACHTLIJN 2: autonomie van elkeen = behoud van de zelfstandigheid
3 facetten :
1. Vrijheid van beroepsuitoefening (art. 216 OBW)
2. Inning en besteding van de inkomsten (art. 217 OBW)
3. Opening bankrekening of kluis huren (art. 218 OBW)
Facet 1: vrijheid van beroepsuitoefening (atr. 216 OBW)
Recht beroep te kiezen :
- Elke echtgenoot RECHT (g)een beroep te kiezen
ZONDER INSTEMMING van de andere echtgenoot (art. 216 §1 OBW)
Vb. Bart was beenhouwer in een supermarkt en wil kippenboer worden; Mieke moet niet
akkoord zijn of instemming geven.
Wat als de andere niet akkoord gaat?
- VERZET mogelijk door de andere echtgenoot VIA PROCEDURE VOOR
FAMILIERECHTBANK als die meent dat aan de uitoefening van dit beroep een “ernstig
nadeel is verbonden voor de belangen van het gezin en de kinderen.”
Vb. Mieke meent dat de kippenboerderij een veel te groot financieel risico inhoudt. Zij
kan naar de familierechtbank gaan en de rechter zal oordelen.
- Art. 216 OBW voorziet geen sancties… beslissing van rechter NIET afdwingbaar!!!
Stel rechter geeft Mieke gelijk en hij verbiedt Bart om kippenboer te worden!?maar …
Bart doet het toch.
Mieke kan dringende en voorlopige maatregelen tot echtscheiding vragen of bv als ze
gehuwd zijn onder een wettelijk stelsel dan zullen de schulden die Bart als kippenboer
maakt EIGEN schulden zijn. (art. 2.3.24 BW)
Gebruik naam:
- Gebruik naam van de andere echtgenoot in beroepsuitoefening? INSTEMMING NODIG
van de andere echtgenoot (art. 216 §2 OBW)
Stel Bart wil kippenboerderij noemen: “bij Bart en Mieke”; Mieke weigert. Gevolg: “Bij
Bart.”
Facet 2: inning en besteding van de inkomsten (art. 217 OBW)
1. Elkeen mag zijn inkomsten innen.
2. vrij besteden van de inkomsten? NEE (art. 217 OBW)
wet geeft volgorde op :
a) EERST: bijdrage in de LASTEN VAN HET HUWELIJK
b) Dan voor aankoop van goederen verantwoord voor de uitoefening van BEROEP
c) Overschot hangt af van het huwelijkstelsel
Facet 3: opening van een bankrekening of een kluist (art. 218 OBW)
Elke echtgenoot kan doen openen op eigen naam zonder instemming van de andere
2
, - Bank : meldingsplicht van het bestaan (niet de inhoud) post factum aan de echtgenoot
- Tegenover de bank heeft deze echtgenoot het exclusieve bestuur van deze goederen
(en dus alle gebruikelijke bankverrichtingen doen)
!! geen kredietverrichtingen!!
KRACHTELIJN 3: minimale solidariteit tussen echtgenoten – bescherming van het gezinsleven
3 facetten:
1. HULP en BIJDRAGE VERPLICHTING (art. 213, 217, 220 en 221 OBW)
2. BESCHERMING van de GEZINSWONING (art. 215 en 224 OBW)
3. HOOFDELIJKHEID voor de HUISHOUDELIJKE schulden (art. 222 OBW)
Facet 1: hulp en bijdrageplicht (art. 213, 217, 220 en 221 OBW)
- Hulpplicht
o Levenstandaard
- Bijdrage in de lasten van het huwelijk
o Inkomsten voor de kosten van het huwelijk en samenleven (art. 217 OBW)
o ‘lasten van het huwelijk’ = ruim begrip (boek 26)
Facet 2: bescherming van de gezinswoning (art. 215 en 224 OBW)
‘bescherming van de gezinswoning en de huisraad’
Gezinswoning
- Voornaamste GW
= feitenkwestie
- DIENSTDOEN als GW
Daadwerkelijk bewonen/ huis in aanbouw?
- GW = ONROEREND goed
Ook hetgeen er bijhoort zoals garage, tuinhuisje
Huisraad
- Alle roerende goederen voor gebruik of versiering van GW en behoren tot normale
kader. Vb. kunst?
Doel van bescherming?
Beschermen van de ene echtgenoot tegen rechtshandelingen gesteld door de andere
echtgenoot.
!!! GEEN bescherming tegenover DERDEN- gezinswoning in principe beslagbaar !!!
Mogelijkheid verklaring van onbeslagbaarheid van de GW bij notariële akte.
Hoelang?
Voor de hele duurtijd van het huwelijk. Dus van begin van huwelijk tot aan de ontbinding.
De bescherming van de gezinswoning is groot maar er zijn bevoegdheidsbeperkingen
Wet: “niet zonder instemming van de andere echtgenoot onder bezwarende of kosteloze titel
onder de levenden over de gezinswoning of het huisraad beschikken of het goed met een
hypotheek bezwaren.” echtgenoot-eigenaar = handelingsonbevoegd om te
beschikken zonder instemming
Vb. gehuwde man erft grond – koppel bouwt er een woning op en gaat daar samen wonen.
Grond + gebouwen = eigen van de man (wie eigenaar is van de grond, is eigenaar van de
gebouwen) NATREKKING
Mag de man de woning zonder instemming van de vrouw verkopen? NEE
Mag de man een hypothecaire lening aangaan? Ja, met toestemming van de vrouw
Mag een schuldeiser van de man beslag leggen op de woning?
Vb. 3 zussen hebben een woning geërfd, elk voor 1/3de .
1 zus woont er met haar man en kinderen.
Mag die vrouw haar 1/3de afstaan aan haar alleenstaande zus? NEE
3
Fundamenteel onderscheid tussen:
- (BURGERLIJK) HUWELIJK
o Huwelijksvermogensrecht (HVR)
o Vermogensrechtelijke aanspraken tussen GEHUWDEN
- SAMENWONEN (SW)
o Wettelijk SW
Enkele regels specifiek voor wettelijk SW + gemeen recht: verbintenissen-
en contractenrecht
o Feitelijk SW
Gemeen recht: verbintenissen- en contractenrecht
HVR biedt bescherming terwijl het samenwoningsrecht nauwelijks enige bescherming biedt
voor partners, zeker na de ontbinding van de relatie. (vb.) – samenwoners moeten de
bescherming ‘zelf inbouwen’
Huwelijksvermogensrecht (HVR) (definitie)
Regelt de vermogensrechtelijke aanspraken tussen GEHUWDEN, zowel tussen de
echtgenoten als tegenover derden TIJDENS het huwelijk als bij de ontbinding.
= LEX SPECIALIS dit wil zeggen:
a. Voor andere wetgeving toe te passen (= ze primeert)
b. Pas als het HVR niets voorziet , is het gemeen recht (verbintenissen- en
contractenrecht) van toepassing.
c. Het HVR wijkt voor vele aspecten af van het gemeen recht.
Bronnen
1. Burgerlijk wetboek
a. Het primaire stelsel art. 212-224 OBW
b. Het secundair HVR boek 2 titel 3
2. Bijzondere wetgeving (eerder uitzonderlijk)
Vb. in het Gerechtelijk wetboek: bevoegdheid van de familierechtbanken voor (de
meeste) huwelijksvermogensrechtelijke geschillen.
Vb. IPR (= internationaal privaatrecht)
Hoofdstuk 1: het primair stelsel
Regelt de minimale rechten en verplichtingen van echtgenoten zowel tussen hen onderling als
in verhouding tot derden.
(memo-bron = art. 212 t.e.m. 224 OBW)
(memo: verschil tussen de 4 persoonlijke verplichtingen (cfr personen & familierecht) en
vermogensrechtelijke verplichtingen – soms verplichting gemengd – art. 214 OBW)
Kenmerken van het primair stelsel:
1. = “minimum minimorum” voor ALLE GEHUWDEN afwijken in huwcontract =
onmogelijk
2. = DWINGEND (niet van openbare orde) (art. 212 OBW; art. 2.3.1 BW)
3. = wederkerige verplichtingen op grond van de WET
gevolg: = NA TE LEVEN en het is niet omdat de ene echtgenoot er zich niet aan houdt,
dat de andere echtgenoot het recht heeft om de eigen verplichtingen op te schorten.
Op wie van toepassing?
- Alle gehuwden door het enkele feit van het huwelijk
Hoelang?
- Gedurende de hele duur van het huwelijk
- Ook tijdens feitelijke scheiding
- Ook tijdens echtscheidingsprocedure (soms dan wel in een andere vorm)
1
,KRACHTLIJNEN: GAS
G: Gelijkheid van de echtgenoten
A: behoud van autonomie van elk der echtgenoten
S: minimale solidariteit tussen de echtgenoten – bescherming gezinsbelang
KRACHTLIJN 1: gelijkheid van de echtgenoten
- Elkeen identiek dezelfde rechten en verplichtingen
- Elkeen HANDELSBEKWAAM = principe
o Vb. elke echtgenoot bekwaam om een bankrekening te openen.
o MAAR gehuwden kunnen niet alles alleen doen!!!!
Wet bepaalt soms dat de één iets niet kan doen zonder de andere.
Vb. Bart en Mieke = gehuwd; Bart = enige eigenaar van de gezinswoning.
Zonder instemming van Mieke (handtekening van de notariële akte) kan Bart niet
verkopen zelfs al is hij enige eigenaar! (art. 215 §1 OBW)
KRACHTLIJN 2: autonomie van elkeen = behoud van de zelfstandigheid
3 facetten :
1. Vrijheid van beroepsuitoefening (art. 216 OBW)
2. Inning en besteding van de inkomsten (art. 217 OBW)
3. Opening bankrekening of kluis huren (art. 218 OBW)
Facet 1: vrijheid van beroepsuitoefening (atr. 216 OBW)
Recht beroep te kiezen :
- Elke echtgenoot RECHT (g)een beroep te kiezen
ZONDER INSTEMMING van de andere echtgenoot (art. 216 §1 OBW)
Vb. Bart was beenhouwer in een supermarkt en wil kippenboer worden; Mieke moet niet
akkoord zijn of instemming geven.
Wat als de andere niet akkoord gaat?
- VERZET mogelijk door de andere echtgenoot VIA PROCEDURE VOOR
FAMILIERECHTBANK als die meent dat aan de uitoefening van dit beroep een “ernstig
nadeel is verbonden voor de belangen van het gezin en de kinderen.”
Vb. Mieke meent dat de kippenboerderij een veel te groot financieel risico inhoudt. Zij
kan naar de familierechtbank gaan en de rechter zal oordelen.
- Art. 216 OBW voorziet geen sancties… beslissing van rechter NIET afdwingbaar!!!
Stel rechter geeft Mieke gelijk en hij verbiedt Bart om kippenboer te worden!?maar …
Bart doet het toch.
Mieke kan dringende en voorlopige maatregelen tot echtscheiding vragen of bv als ze
gehuwd zijn onder een wettelijk stelsel dan zullen de schulden die Bart als kippenboer
maakt EIGEN schulden zijn. (art. 2.3.24 BW)
Gebruik naam:
- Gebruik naam van de andere echtgenoot in beroepsuitoefening? INSTEMMING NODIG
van de andere echtgenoot (art. 216 §2 OBW)
Stel Bart wil kippenboerderij noemen: “bij Bart en Mieke”; Mieke weigert. Gevolg: “Bij
Bart.”
Facet 2: inning en besteding van de inkomsten (art. 217 OBW)
1. Elkeen mag zijn inkomsten innen.
2. vrij besteden van de inkomsten? NEE (art. 217 OBW)
wet geeft volgorde op :
a) EERST: bijdrage in de LASTEN VAN HET HUWELIJK
b) Dan voor aankoop van goederen verantwoord voor de uitoefening van BEROEP
c) Overschot hangt af van het huwelijkstelsel
Facet 3: opening van een bankrekening of een kluist (art. 218 OBW)
Elke echtgenoot kan doen openen op eigen naam zonder instemming van de andere
2
, - Bank : meldingsplicht van het bestaan (niet de inhoud) post factum aan de echtgenoot
- Tegenover de bank heeft deze echtgenoot het exclusieve bestuur van deze goederen
(en dus alle gebruikelijke bankverrichtingen doen)
!! geen kredietverrichtingen!!
KRACHTELIJN 3: minimale solidariteit tussen echtgenoten – bescherming van het gezinsleven
3 facetten:
1. HULP en BIJDRAGE VERPLICHTING (art. 213, 217, 220 en 221 OBW)
2. BESCHERMING van de GEZINSWONING (art. 215 en 224 OBW)
3. HOOFDELIJKHEID voor de HUISHOUDELIJKE schulden (art. 222 OBW)
Facet 1: hulp en bijdrageplicht (art. 213, 217, 220 en 221 OBW)
- Hulpplicht
o Levenstandaard
- Bijdrage in de lasten van het huwelijk
o Inkomsten voor de kosten van het huwelijk en samenleven (art. 217 OBW)
o ‘lasten van het huwelijk’ = ruim begrip (boek 26)
Facet 2: bescherming van de gezinswoning (art. 215 en 224 OBW)
‘bescherming van de gezinswoning en de huisraad’
Gezinswoning
- Voornaamste GW
= feitenkwestie
- DIENSTDOEN als GW
Daadwerkelijk bewonen/ huis in aanbouw?
- GW = ONROEREND goed
Ook hetgeen er bijhoort zoals garage, tuinhuisje
Huisraad
- Alle roerende goederen voor gebruik of versiering van GW en behoren tot normale
kader. Vb. kunst?
Doel van bescherming?
Beschermen van de ene echtgenoot tegen rechtshandelingen gesteld door de andere
echtgenoot.
!!! GEEN bescherming tegenover DERDEN- gezinswoning in principe beslagbaar !!!
Mogelijkheid verklaring van onbeslagbaarheid van de GW bij notariële akte.
Hoelang?
Voor de hele duurtijd van het huwelijk. Dus van begin van huwelijk tot aan de ontbinding.
De bescherming van de gezinswoning is groot maar er zijn bevoegdheidsbeperkingen
Wet: “niet zonder instemming van de andere echtgenoot onder bezwarende of kosteloze titel
onder de levenden over de gezinswoning of het huisraad beschikken of het goed met een
hypotheek bezwaren.” echtgenoot-eigenaar = handelingsonbevoegd om te
beschikken zonder instemming
Vb. gehuwde man erft grond – koppel bouwt er een woning op en gaat daar samen wonen.
Grond + gebouwen = eigen van de man (wie eigenaar is van de grond, is eigenaar van de
gebouwen) NATREKKING
Mag de man de woning zonder instemming van de vrouw verkopen? NEE
Mag de man een hypothecaire lening aangaan? Ja, met toestemming van de vrouw
Mag een schuldeiser van de man beslag leggen op de woning?
Vb. 3 zussen hebben een woning geërfd, elk voor 1/3de .
1 zus woont er met haar man en kinderen.
Mag die vrouw haar 1/3de afstaan aan haar alleenstaande zus? NEE
3
