Ontwikkelingsstoornissen 2 – leerstoornissen
Spellingsstoornissen
Herhaling
- Hoorwoorden
o Luisterwoord
o klankzuiver woord
§ fonologisch principe
- regelwoorden
o morfologisch principe
o context-conditionele regels
- onthoudwoorden
- weetwoord
- inprentwoord
o etymologisch principe
Spellingsstrategiën
- Specifieke spellingstrategieën
o Fonologische strategie
(klankstrategie, auditieve strategie)
o Visuele strategie (woordbeeldstrategie, geheugenstrategie)
o Analogieaanpak
o Regelstrategie
- Hulp- en compensatiestrategieën
o Zoek- en opzoekstrategieën
o Inzetten spellingchecker
Spellingsproblemen
- Klankzuivere woorden
o een gebrekkige auditieve discriminatie
o een gebrekkige auditieve analyse
o de eigen uitspraak van het kind
o een foutieve omzetting van klank naar teken, onzekerheid in de notatie
o problemen met het auditief sequentieel geheugen
o problemen bij de omzetting van de auditief geanalyseerde sequentie naar de
visuo -motorische sequentie
o onbekendheid met het woord
o problemen met de ruimtelijke oriëntatie (bijvoorbeeld bij b/d problemen)
- Niet-klankzuivere woorden
o Spellingsregels
o Visueel parate woordbeelden
1
,Specifieke symptomatologie:
- Op letter – klankniveau
o = perceptuele fouten
o Eerder willekeurige vervanging
o Vervanging door verwante letter – klank
o Omkeringen
o Vervanging door niet bestaand letterbeeld
- Op het niveau van eenlettergrepige woorden
o Perceptuele fouten
o Structuurfouten:
§ omissie, addities
§ verplaatsingen
§ vervangingen o.i.v. een ander deel van het woord
o Fouten aan niet-klankzuivere woorden:
§ fouten tegen spellingregels
§ invloed van verwante woorden
§ fouten tegen spellingsverschijnselen die (bijna) niet in (eenduidige)
regels te vatten zijn
- Op het niveau van twee- en meerlettergrepige woorden
o Perceptuele fouten
o Structuurfouten
o Fouten aan niet-klankzuivere woorden
o Woordruïne
o Fouten tegen spellingsverschijnselen en regels eigen aan twee- en
meerlett.woorden
o Omissie, additie van letter of lettergreep
o Foutief aan en van elkaar schrijven, foutief gebruik van woordtekens,
hoofdletters,…
- Op zinsniveau
o Alle vorige
o Weglatingen, toevoegingen, verplaatsingen, vervangingen van woorden en
woorddelen
o Spelfouten eigen aan het zinsniveau: werkwoorduitgangen, hoofdletters,…
Foutenclassificatie van Gheysen:
- Fonologische fouten
- Morfologische fouten
o fouten tegen het principe van de analogie
o fouten tegen het principe van de gelijkvormigheid
- Etymologische fouten
- Fouten tegen de context-conditionele regels:
o ontdubbelingsregel / vocaalverenkeling
o verdubbelingsregel / consonantverdubbeling
2
,verloop normale spelling:
- Eerste leerjaar
o Hoor- of luisterwoorden: bos, pet , doek, kip, blaas, muis
- Tweede leerjaar
o Hoor- of luisterwoorden: aandacht voor de moeilijke klinkercombinaties
(meertekenklanken)
vb. sneeuw, kooi, roeien, nieuw
o Regelwoorden:
§ verlengingsregel met d of b op het einde van het woord
§ regel g/ch
§ start van verdubbelingsregel
§ start van ontdubbelingsregel
o Onthoud- of inprentwoorden:
§ woorden met ei/ij
§ woorden met au/ou
- Derde leerjaar
o Regelwoorden
verdubbelingsregel
ontdubbelingsregels
regel g/ch met uitzonderingen
o Onthoud- of inprentwoorden:
nieuwe woorden met ei/ij en ou/au
- Vierde leerjaar
o Regelwoorden:
werkwoordsregel van de tegenwoordige tijd
o Onthoud- of inprentwoorden:
nieuwe woorden met ei/ij en ou/au
- Vijfde leerjaar
o Regelwoorden:
§ werkwoordsregel van de tegenwoordige tijd / verleden tijd / voltooid
deelwoord
§ meervoudsregels: weglatingsteken ‘s, meervouden op iën/ ieën/ eeën
o Onthoud- of inprentwoorden:
§ nieuwe woorden met ei/ij en ou/au
§ woorden met c / k
- Zesde leerjaar
o Hoofdzakelijk onthoud- of inprentwoorden
3
, Diagnostiek
Functies van onderzoek:
- screenen
- classificatie en categorisatie (behandelingsgerichte diagnostiek)
- planning van de interventie
- evalueren van eventuele vooruitgang.
Informatie verzamelen op alle niveau’s van het ICF
- Anamnese / begingesprek met ouders (en kind)
! Beleving van het kind m.b.t. het probleem
- Testafname
o Productgericht
§ scores / percentielen / dle /…
§ in categorieën onderbrengen van de fouten
o Procesgericht
§ op zoek naar het proces dat leidde tot de spelfout
- Nabespreking met ouders (en kind)
Onderzoek spellingsvaardigheden
stoornis- en activiteitenniveau
aanvankelijk spellen: inzicht krijgen op de auditieve en visuele discriminatie
gevorderd spellen: klankzuivere woorden, regelwoorden en onthoudwoorden
- Dicteegedrag: spellinghandeling na auditiefgedrag
- spellingsgedrag bij toegepaste spelling: het gesproken woord ligt niet aan de basis
van het schrijven
hoe toetsen?
- Formele manier:
o Afname van een dictee = spellingsvaardigheid op actieve manier testen
o Meerkeuzetoest = de juiste gespelde woorden kiezen uit een reeks van twee
tot vijf woorden (passief)
o Proefleestoets = de fout gespelde woorden uit een lijst of test aanduiden
(passief)
o Voorbeelden:
§ genormeerde en gestandaardiseerde testen = het resulataat wordt
vergeleken met een norm
§ criteriumreferentietest toets = toetsen of de specifieke
spellingscategorieën genoeg beheerst zijn à niet vergelijken met een
norm
4
Spellingsstoornissen
Herhaling
- Hoorwoorden
o Luisterwoord
o klankzuiver woord
§ fonologisch principe
- regelwoorden
o morfologisch principe
o context-conditionele regels
- onthoudwoorden
- weetwoord
- inprentwoord
o etymologisch principe
Spellingsstrategiën
- Specifieke spellingstrategieën
o Fonologische strategie
(klankstrategie, auditieve strategie)
o Visuele strategie (woordbeeldstrategie, geheugenstrategie)
o Analogieaanpak
o Regelstrategie
- Hulp- en compensatiestrategieën
o Zoek- en opzoekstrategieën
o Inzetten spellingchecker
Spellingsproblemen
- Klankzuivere woorden
o een gebrekkige auditieve discriminatie
o een gebrekkige auditieve analyse
o de eigen uitspraak van het kind
o een foutieve omzetting van klank naar teken, onzekerheid in de notatie
o problemen met het auditief sequentieel geheugen
o problemen bij de omzetting van de auditief geanalyseerde sequentie naar de
visuo -motorische sequentie
o onbekendheid met het woord
o problemen met de ruimtelijke oriëntatie (bijvoorbeeld bij b/d problemen)
- Niet-klankzuivere woorden
o Spellingsregels
o Visueel parate woordbeelden
1
,Specifieke symptomatologie:
- Op letter – klankniveau
o = perceptuele fouten
o Eerder willekeurige vervanging
o Vervanging door verwante letter – klank
o Omkeringen
o Vervanging door niet bestaand letterbeeld
- Op het niveau van eenlettergrepige woorden
o Perceptuele fouten
o Structuurfouten:
§ omissie, addities
§ verplaatsingen
§ vervangingen o.i.v. een ander deel van het woord
o Fouten aan niet-klankzuivere woorden:
§ fouten tegen spellingregels
§ invloed van verwante woorden
§ fouten tegen spellingsverschijnselen die (bijna) niet in (eenduidige)
regels te vatten zijn
- Op het niveau van twee- en meerlettergrepige woorden
o Perceptuele fouten
o Structuurfouten
o Fouten aan niet-klankzuivere woorden
o Woordruïne
o Fouten tegen spellingsverschijnselen en regels eigen aan twee- en
meerlett.woorden
o Omissie, additie van letter of lettergreep
o Foutief aan en van elkaar schrijven, foutief gebruik van woordtekens,
hoofdletters,…
- Op zinsniveau
o Alle vorige
o Weglatingen, toevoegingen, verplaatsingen, vervangingen van woorden en
woorddelen
o Spelfouten eigen aan het zinsniveau: werkwoorduitgangen, hoofdletters,…
Foutenclassificatie van Gheysen:
- Fonologische fouten
- Morfologische fouten
o fouten tegen het principe van de analogie
o fouten tegen het principe van de gelijkvormigheid
- Etymologische fouten
- Fouten tegen de context-conditionele regels:
o ontdubbelingsregel / vocaalverenkeling
o verdubbelingsregel / consonantverdubbeling
2
,verloop normale spelling:
- Eerste leerjaar
o Hoor- of luisterwoorden: bos, pet , doek, kip, blaas, muis
- Tweede leerjaar
o Hoor- of luisterwoorden: aandacht voor de moeilijke klinkercombinaties
(meertekenklanken)
vb. sneeuw, kooi, roeien, nieuw
o Regelwoorden:
§ verlengingsregel met d of b op het einde van het woord
§ regel g/ch
§ start van verdubbelingsregel
§ start van ontdubbelingsregel
o Onthoud- of inprentwoorden:
§ woorden met ei/ij
§ woorden met au/ou
- Derde leerjaar
o Regelwoorden
verdubbelingsregel
ontdubbelingsregels
regel g/ch met uitzonderingen
o Onthoud- of inprentwoorden:
nieuwe woorden met ei/ij en ou/au
- Vierde leerjaar
o Regelwoorden:
werkwoordsregel van de tegenwoordige tijd
o Onthoud- of inprentwoorden:
nieuwe woorden met ei/ij en ou/au
- Vijfde leerjaar
o Regelwoorden:
§ werkwoordsregel van de tegenwoordige tijd / verleden tijd / voltooid
deelwoord
§ meervoudsregels: weglatingsteken ‘s, meervouden op iën/ ieën/ eeën
o Onthoud- of inprentwoorden:
§ nieuwe woorden met ei/ij en ou/au
§ woorden met c / k
- Zesde leerjaar
o Hoofdzakelijk onthoud- of inprentwoorden
3
, Diagnostiek
Functies van onderzoek:
- screenen
- classificatie en categorisatie (behandelingsgerichte diagnostiek)
- planning van de interventie
- evalueren van eventuele vooruitgang.
Informatie verzamelen op alle niveau’s van het ICF
- Anamnese / begingesprek met ouders (en kind)
! Beleving van het kind m.b.t. het probleem
- Testafname
o Productgericht
§ scores / percentielen / dle /…
§ in categorieën onderbrengen van de fouten
o Procesgericht
§ op zoek naar het proces dat leidde tot de spelfout
- Nabespreking met ouders (en kind)
Onderzoek spellingsvaardigheden
stoornis- en activiteitenniveau
aanvankelijk spellen: inzicht krijgen op de auditieve en visuele discriminatie
gevorderd spellen: klankzuivere woorden, regelwoorden en onthoudwoorden
- Dicteegedrag: spellinghandeling na auditiefgedrag
- spellingsgedrag bij toegepaste spelling: het gesproken woord ligt niet aan de basis
van het schrijven
hoe toetsen?
- Formele manier:
o Afname van een dictee = spellingsvaardigheid op actieve manier testen
o Meerkeuzetoest = de juiste gespelde woorden kiezen uit een reeks van twee
tot vijf woorden (passief)
o Proefleestoets = de fout gespelde woorden uit een lijst of test aanduiden
(passief)
o Voorbeelden:
§ genormeerde en gestandaardiseerde testen = het resulataat wordt
vergeleken met een norm
§ criteriumreferentietest toets = toetsen of de specifieke
spellingscategorieën genoeg beheerst zijn à niet vergelijken met een
norm
4
