Bestuursrecht
Situering van het vak
- Bestuursrecht als basis (algemeen bestuursrecht)
- Omgevingsrecht als subdomein van het bijzonder bestuursrecht
o Nu uitgegroeid tot volwaardige, aparte rechtstak
o Maar blijft onlosmakelijk verbonden met bestuursrecht
DEEL I: bestuursrecht: begrip, indeling, kenmerken
en bronnen
Hoofdstuk 1: Begrip bestuursrecht
Definitie*
1. Privaat vs publiekrecht
- Onderscheid privaat vs publiekrecht
o Privaat recht: tussen private personen
o Publiek recht
§ Organisatie en werking van ‘de overheid’ (in ruime zin)
§ Tussen overheden onderling
§ Tussen overheid en private personen
- Onderverdeling van de verschillende soorten recht onder privaat of publiek recht
2. Bestuursrecht?
- “Het geheel van rechtsregels met betrekking tot de organisatie, de bevoegdheden
en de werking van de organen die met uitvoerende macht zijn bekleed, m.a.w. van
de organen die noch tot de wetgevende, noch tot de rechterlijke macht behoren.”
à Definitie vanuit organiek oogpunt: uitgaande van de ‘machten’ (= de
bestuursorganen)
à Definitie vanuit functioneel oogpunt: uitgaande van de ‘functies’
BESTUURSRECHT 1
, o MAAR:
§ Wie is ‘de uitvoerende macht’
• Zie Gw. = koning
à klopt maar half; nog veel andere bestuursorganen, openbare
instellingen (bv. NMBS)
• Verschillende besturen hebben ruimere functies
§ Bovendien méér dan enkel ‘uitvoeren’, bv.:
• Ook ‘regelgevende’ (reglementaire) bevoegdheid,
Bv. van lokale besturen (politiereglement, belastingsreglement, …)
§ Is wetgeving in de materiele zin van het woord = geen formele
wetten (formeel enkel door parlement)
• Ook geschillenbeslechting door besturen (bv. GAS-boete)
Bv. Is er nog vrijheid om te betogen? activist krijgt GAS-boete tijdens
protest en stapt naar de rechter (de morgen 09/09/2024)
• Ook bestuurlijke handelingen van wetgevende en rechterlijke macht
(bv. tuchtbeslissing)
à zuivere handelingen van bestuursrecht
Bv. tuchtbeslissing = zuivere beslissing van bestuur à
bestuursrecht
Bestuursrecht = uitvoerende macht (organieke betekenis)
MAAR ook besturen niet tot uitvoerende macht
Ook functionele betekenis à zaken die bepaalde zaken gaan besturen (= naar
handeling zelf)
= valt allemaal te relativeren
Hoofdstuk 2: Indeling van het bestuursrecht
Algemeen vs bijzonder bestuursrecht
- Algemeen bestuursrecht
o Betreft de algemene regels en principes die het globale bestuursrecht regelen
Bv. overheidsgoederen, overheidspersoneel, beginselen van behoorlijk
bestuur, …
o Cf. luik bestuursrecht 2e bach
- Bijzonder bestuursrecht
o Betreft diverse specifieke, sectorale regelingen binnen het bestuursrecht (vaak
zeer technisch, gedetailleerd, met eigen begrippensystematiek en werking)
Bv1. Omgevingsrecht: nu volwaardige aparte tak
Bv2. Vreemdelingenrecht: heeft basis in bestuursrecht
Bv3. energierecht, migratierecht, onderwijsrecht…
o Cf, luik omgevingsrecht 2e bach + vaak ook keuzevakken in master
Hoofdstuk 4: Kenmerken van het bestuursrecht
A. Autonomie & eigenheid van het bestuursrecht
1. Bestuursrecht is een uitzonderingsrecht
o Ontstaan als uitzonderingsrecht tav het privaatrecht
à was verzamelnaam voor alleen uitzonderingen van het privaatrecht
§ Bijzondere voorrechten (Bv. EBR = eenzijdige bestuurlijke rechtshandeling)
BESTUURSRECHT 2
, • Bestuur kan eenzijdig optreden
§ Bijzondere verplichtingen
Bv1. (formele) motiveringsplicht = bestuur moet altijd reden geven voor
bepaalde beslissing
Bv2. geen vrije keuze in medecontractant, …
o Nu: een alomvattende, volwaardige eigen rechtstak
2. Nuancering van het uitzonderingskarakter: horizontaal bestuur & “privatisering” van
bestuursrecht*
à evolutie niet zo ver dat helemaal los staat van privaatrecht; onderscheid tussen de 2
(= privaat & bestuursrecht) vervaagd
o Wisselwerking met het privaatrecht
§ Bepaalde privaatrechtelijke technieken raken ingeburgerd = ‘privatisering’
van het bestuursrecht
Bv. onteigening = bestuurlijke handeling MAAR privatisering = koop
verkoop afsluiten met eigenaar van huis; tegenwoordig gebeurt dit veel
meer
à “harde” bestuursrecht komt minder voor
§ Naar een meer onderhandelend of ‘horizontaal’ bestuur; als “partner” van de
burger
à moet genuanceerd worden
Bv. inspraak & participatie = burger heeft dan meer te zeggen
B. Meergelaagdheid van het Belgische bestuursrecht
- Fragmentarisch karakter van het (Belgische bestuursrecht door diverse
staatshervormingen:
o Vlaams, Waals, Brussels bestuursrecht; minder sprake van enkel federaal
bestuursrecht
- Daarnaast zekere harmonisering van het bestuursrecht:
à Opmars ‘Europees bestuursrecht’, bv.:
o EU-regelgeving met invloed op nationaal bestuursrecht
o Gemeenschappelijke regels en beginselen van bestuursrecht in Europese landen
o Invloed Raad van Europa en rechtspraak EHRM (bv. art. 6 EVRM, …)
Hoofdstuk 5: Bronnen van het bestuursrecht
= Geen ‘algemene wet bestuursrecht’
à waaier aan normen en regels
A. Metaprincipes- of waarden die (de bronnen van) het bestuursrecht
voeden (= de “wortels”)
- Onderscheid
o (meta) constitutionele principes (grondwettelijke wortels of waarden)
A. Principe van de scheiding der machten
B. Rechtsstaat-beginsel of ‘rule of law’
C. Democratiebeginsel
o Beginselen/principes van ‘good governance’
BESTUURSRECHT 3
, 1. Meta constitutionele principes (3)
Principe van de scheiding der machten
- Ongeschreven: RM, UM, WM
- Onderscheid is niet strikt
- Kunnen ook andere taken uitvoeren dan de toegekende taken
- Grondslag van diverse regels in het bestuursrecht
o Rechterlijke orde voor bestuurszaken
Bv. Rvs
§ Behoren niet tot een bepaalde macht = sui generis
Bv. inrichting en organisatie bestuurlijke rechtscolleges
Rechtstaat of ‘rule of law’
- Ook de overheid is gebonden aan het recht
- Uit zich in tal van regels, beginselen en leerstukken, bv. legaliteitsbeginsel,
redelijkheidsbeginsel, motiveringsbeginsel, curatieve rechtsbescherming van de
burger
Democratiseringsbeginsel
= burgers hebben in een zekere mate zelf zeggenschap over de uitoefening van het
staatsgezag
- Veel toepassingen in het bestuursrecht
Bv1. politieke verantwoordelijkheid van de regering en ministers
Bv2. (groeiende) vormen van inspraak en participatie van burgers
Bv3. respect voor fundamentele rechten, ook door het bestuur
2. Principes van good gov = goed besturen
- Hebben in principe geen juridische waarde
à kan niet worden afgedwongen
- Voorbeelden
o Rekenschapsbeginsel
o Effectiviteitsbeginsel
o Participatiebeginsel
à hangt nauw samen met het democratiebeginsel
o Transparantiebeginsel
à open overheid; burger moet kunnen “meekijken” met het bestuur; overheid
communiceert ook open met de burger over de genomen beslissingen
Bv1. openbaarheid van bestuur (zie Gw.)
Bv2. motiveringspicht van het bestuur
o Integriteitbeginsel
à bestuur handelt enkel in algemeen belang; niet in belang van eigen belang of
belang van bepaalde groepen
Bv. niet enkel voor rijke mensen, arme mensen etc.
Bv2. onpartijdigheidsbeginsel
BESTUURSRECHT 4
Situering van het vak
- Bestuursrecht als basis (algemeen bestuursrecht)
- Omgevingsrecht als subdomein van het bijzonder bestuursrecht
o Nu uitgegroeid tot volwaardige, aparte rechtstak
o Maar blijft onlosmakelijk verbonden met bestuursrecht
DEEL I: bestuursrecht: begrip, indeling, kenmerken
en bronnen
Hoofdstuk 1: Begrip bestuursrecht
Definitie*
1. Privaat vs publiekrecht
- Onderscheid privaat vs publiekrecht
o Privaat recht: tussen private personen
o Publiek recht
§ Organisatie en werking van ‘de overheid’ (in ruime zin)
§ Tussen overheden onderling
§ Tussen overheid en private personen
- Onderverdeling van de verschillende soorten recht onder privaat of publiek recht
2. Bestuursrecht?
- “Het geheel van rechtsregels met betrekking tot de organisatie, de bevoegdheden
en de werking van de organen die met uitvoerende macht zijn bekleed, m.a.w. van
de organen die noch tot de wetgevende, noch tot de rechterlijke macht behoren.”
à Definitie vanuit organiek oogpunt: uitgaande van de ‘machten’ (= de
bestuursorganen)
à Definitie vanuit functioneel oogpunt: uitgaande van de ‘functies’
BESTUURSRECHT 1
, o MAAR:
§ Wie is ‘de uitvoerende macht’
• Zie Gw. = koning
à klopt maar half; nog veel andere bestuursorganen, openbare
instellingen (bv. NMBS)
• Verschillende besturen hebben ruimere functies
§ Bovendien méér dan enkel ‘uitvoeren’, bv.:
• Ook ‘regelgevende’ (reglementaire) bevoegdheid,
Bv. van lokale besturen (politiereglement, belastingsreglement, …)
§ Is wetgeving in de materiele zin van het woord = geen formele
wetten (formeel enkel door parlement)
• Ook geschillenbeslechting door besturen (bv. GAS-boete)
Bv. Is er nog vrijheid om te betogen? activist krijgt GAS-boete tijdens
protest en stapt naar de rechter (de morgen 09/09/2024)
• Ook bestuurlijke handelingen van wetgevende en rechterlijke macht
(bv. tuchtbeslissing)
à zuivere handelingen van bestuursrecht
Bv. tuchtbeslissing = zuivere beslissing van bestuur à
bestuursrecht
Bestuursrecht = uitvoerende macht (organieke betekenis)
MAAR ook besturen niet tot uitvoerende macht
Ook functionele betekenis à zaken die bepaalde zaken gaan besturen (= naar
handeling zelf)
= valt allemaal te relativeren
Hoofdstuk 2: Indeling van het bestuursrecht
Algemeen vs bijzonder bestuursrecht
- Algemeen bestuursrecht
o Betreft de algemene regels en principes die het globale bestuursrecht regelen
Bv. overheidsgoederen, overheidspersoneel, beginselen van behoorlijk
bestuur, …
o Cf. luik bestuursrecht 2e bach
- Bijzonder bestuursrecht
o Betreft diverse specifieke, sectorale regelingen binnen het bestuursrecht (vaak
zeer technisch, gedetailleerd, met eigen begrippensystematiek en werking)
Bv1. Omgevingsrecht: nu volwaardige aparte tak
Bv2. Vreemdelingenrecht: heeft basis in bestuursrecht
Bv3. energierecht, migratierecht, onderwijsrecht…
o Cf, luik omgevingsrecht 2e bach + vaak ook keuzevakken in master
Hoofdstuk 4: Kenmerken van het bestuursrecht
A. Autonomie & eigenheid van het bestuursrecht
1. Bestuursrecht is een uitzonderingsrecht
o Ontstaan als uitzonderingsrecht tav het privaatrecht
à was verzamelnaam voor alleen uitzonderingen van het privaatrecht
§ Bijzondere voorrechten (Bv. EBR = eenzijdige bestuurlijke rechtshandeling)
BESTUURSRECHT 2
, • Bestuur kan eenzijdig optreden
§ Bijzondere verplichtingen
Bv1. (formele) motiveringsplicht = bestuur moet altijd reden geven voor
bepaalde beslissing
Bv2. geen vrije keuze in medecontractant, …
o Nu: een alomvattende, volwaardige eigen rechtstak
2. Nuancering van het uitzonderingskarakter: horizontaal bestuur & “privatisering” van
bestuursrecht*
à evolutie niet zo ver dat helemaal los staat van privaatrecht; onderscheid tussen de 2
(= privaat & bestuursrecht) vervaagd
o Wisselwerking met het privaatrecht
§ Bepaalde privaatrechtelijke technieken raken ingeburgerd = ‘privatisering’
van het bestuursrecht
Bv. onteigening = bestuurlijke handeling MAAR privatisering = koop
verkoop afsluiten met eigenaar van huis; tegenwoordig gebeurt dit veel
meer
à “harde” bestuursrecht komt minder voor
§ Naar een meer onderhandelend of ‘horizontaal’ bestuur; als “partner” van de
burger
à moet genuanceerd worden
Bv. inspraak & participatie = burger heeft dan meer te zeggen
B. Meergelaagdheid van het Belgische bestuursrecht
- Fragmentarisch karakter van het (Belgische bestuursrecht door diverse
staatshervormingen:
o Vlaams, Waals, Brussels bestuursrecht; minder sprake van enkel federaal
bestuursrecht
- Daarnaast zekere harmonisering van het bestuursrecht:
à Opmars ‘Europees bestuursrecht’, bv.:
o EU-regelgeving met invloed op nationaal bestuursrecht
o Gemeenschappelijke regels en beginselen van bestuursrecht in Europese landen
o Invloed Raad van Europa en rechtspraak EHRM (bv. art. 6 EVRM, …)
Hoofdstuk 5: Bronnen van het bestuursrecht
= Geen ‘algemene wet bestuursrecht’
à waaier aan normen en regels
A. Metaprincipes- of waarden die (de bronnen van) het bestuursrecht
voeden (= de “wortels”)
- Onderscheid
o (meta) constitutionele principes (grondwettelijke wortels of waarden)
A. Principe van de scheiding der machten
B. Rechtsstaat-beginsel of ‘rule of law’
C. Democratiebeginsel
o Beginselen/principes van ‘good governance’
BESTUURSRECHT 3
, 1. Meta constitutionele principes (3)
Principe van de scheiding der machten
- Ongeschreven: RM, UM, WM
- Onderscheid is niet strikt
- Kunnen ook andere taken uitvoeren dan de toegekende taken
- Grondslag van diverse regels in het bestuursrecht
o Rechterlijke orde voor bestuurszaken
Bv. Rvs
§ Behoren niet tot een bepaalde macht = sui generis
Bv. inrichting en organisatie bestuurlijke rechtscolleges
Rechtstaat of ‘rule of law’
- Ook de overheid is gebonden aan het recht
- Uit zich in tal van regels, beginselen en leerstukken, bv. legaliteitsbeginsel,
redelijkheidsbeginsel, motiveringsbeginsel, curatieve rechtsbescherming van de
burger
Democratiseringsbeginsel
= burgers hebben in een zekere mate zelf zeggenschap over de uitoefening van het
staatsgezag
- Veel toepassingen in het bestuursrecht
Bv1. politieke verantwoordelijkheid van de regering en ministers
Bv2. (groeiende) vormen van inspraak en participatie van burgers
Bv3. respect voor fundamentele rechten, ook door het bestuur
2. Principes van good gov = goed besturen
- Hebben in principe geen juridische waarde
à kan niet worden afgedwongen
- Voorbeelden
o Rekenschapsbeginsel
o Effectiviteitsbeginsel
o Participatiebeginsel
à hangt nauw samen met het democratiebeginsel
o Transparantiebeginsel
à open overheid; burger moet kunnen “meekijken” met het bestuur; overheid
communiceert ook open met de burger over de genomen beslissingen
Bv1. openbaarheid van bestuur (zie Gw.)
Bv2. motiveringspicht van het bestuur
o Integriteitbeginsel
à bestuur handelt enkel in algemeen belang; niet in belang van eigen belang of
belang van bepaalde groepen
Bv. niet enkel voor rijke mensen, arme mensen etc.
Bv2. onpartijdigheidsbeginsel
BESTUURSRECHT 4
