Partim – Volkgezondheid en epidemiologie L1
De slides + oefenbundel = de cursus !!!
1 / INLEIDING EN DEFINITIES
Mogelijke definities voor Epidemiologie
“Epidemiologie is de medische wetenschap die de frequentie van ziekte bestudeert”
(MacMahon)
“Studie van de verdeling van een gezondheids-of ziektekenmerk in de bevolking en van de
factoren die met deze verdeling verband houden” (Lilienfield)
“De leer van het ontstaan en het verloop van ziekten”
“De leer van de frequentie van het optreden van ziekten en van factoren die de frequentie
verklaren”
1
, “Medische discipline die de invloed van levensstijl, gezondheidstoestand en andere
persoonlijke of sociale factoren op de verspreiding van een ziekte bestudeert”
Epidemiologie
= Een wetenschap die kijkt naar populaties! (i.t.t. geneeskunde die naar
individuen kijkt!)
EPI = Over, tussen / DEMOS = Volk, mensen / LOGOS = Leer
°EPI-DEMIO-LOGIE
2 belangrijke componenten van epidemiologie :
Frequentie van ziekte!
Factoren die de frequentie verklaren
Dood en ziekte, maar ook hoe gezondheid van populaties verbeteren
DOELSTELLINGEN VAN EPIDEMIOLOGIE
Er zijn verschillende soorten epidemiologisch onderzoek, met verschillende
doelstellingen.
1) Beschrijvend epidemiologisch onderzoek
Methode om de frequentie van ziekte en gezondheid gerelateerde karakteristieken
in de populatie te beschrijven.
2) Verklarend epidemiologisch onderzoek
Methode om de relatie met onderliggende determinanten te verklaren
= factoren die verschillen in frequentie kunnen verklaren
Factoren :
Persoonlijke karakteristieken
Omgevingskarakteristieken
Combinatie persoon-omgevingskarakteristieken = interactie
Verklaren :
Causale verbanden vs. niet-causale verbanden
Directe verbanden vs. indirecte verbanden
Straks meer uitleg hierover!
4 zaken waar de epidemiologie voor nodig is
= 4 centrale thema’s bij zowel epidemiologie als volksgezondheid
A / Oorzaken van ziekte
2
,B / Natuurlijk verloop van ziekte
C / Gezondheid van populaties
D / Evaluatie van interventies
Historisch voorbeeld 1 = het 1ste bekende epidemiologische onderzoek
Dr. John Snow : cholera uitbraak in Londen
Men zat in de 1ste fase van de epidemiologische transitie in Londen.
Men stierf toen dus aan infectieziekten, hongersnood, …
Eind augustus + begin september : grote toename aantal cholera besmettingen.
Toen stierven er hier ook veel mensen aan, het was nog niet onder controle
DE VRAAG : Waaraan ligt dit?
Snow heeft een kaart gemaakt waarop hij heeft aangeduid waar
de gestorven mensen woonden.
Opvallend : densiteit veel hoger in bepaald gebied
Hij bekeek vervolgens de waterpompen. Het rode vierkant toont
de waterpomp die de oorzaak was van de cholera uitbraak.
= 1ste indicatie dat onhygiënisch water een oorzaak van
cholera kan zijn!
Historisch voorbeeld 2 = Roken en longkanker
VOOR 1930 weinig longkanker
NA 1930 sterke stijging bij Westerse mannen,
en wat later ook bij vrouwen
Richard Doll en Austin Bradford-Hill (1950)
Deze onderzoekers hebben de link gelegd tussen longkanker
en roken
WANT merkten dat men na de oorlog veel meer is beginnen te
roken.
Het in kaart brengen hiervan : ze hebben gekeken naar het
percentage in de populatie die rookt, en ernaast de figuur van
longkakersterfte gelegd.
3
, BESLUIT : Gelijkaardige trends! = 1ste aanwijzing (maar dit is nog geen sterke
indicatie!)
Je zou er dus vanuit kunnen gaan dat hoe meer sigaretten iemand rookt, hoe groter de
impact op longkanker(sterfte). Bijgevolg werd een dosis-respons curve opgesteld = per
dosis krijg je meer respons
KENMERKEN DIE EPIDEMIOLOGEN INTERESSEREN
Determinanten van gezondheid!
A / Persoonlijke factoren
Demografische factoren Leeftijd, geslacht, etniciteit, …
Biologische factoren Bloedspiegel antilichamen, bloeddruk, …
Socio-economische factoren Opleiding, inkomen, …
Levensstijl en gedrag Roken, voeding,
lichaamsactiviteit, …
Genetische factoren Bloedgroep, genotype, …
B / Omgevingsfactoren
Onmiddellijke omgeving Gezin, milieu, bedrijf, ziekenhuis,
werkomgeving
Macro Klimaat, gezondheidszorg, politiek,
welvaart, …
C / Tijdsfactoren
Impact van tijd/evolutie risicofactoren
Bronnen van informatie
Interview, vragenlijsten, medische dossiers, medisch onderzoek, administratieve data,
…
Een voorbeeld binnen het vakgebied
Aandoening Lage rugpijn
Bevolking Belgische mannen en vrouwen, 15+ jaar
Frequentie Prevalentie van 12%
Persoonlijke Leeftijd, geslacht, overgewicht, fysieke
factoren activiteit, …
4
De slides + oefenbundel = de cursus !!!
1 / INLEIDING EN DEFINITIES
Mogelijke definities voor Epidemiologie
“Epidemiologie is de medische wetenschap die de frequentie van ziekte bestudeert”
(MacMahon)
“Studie van de verdeling van een gezondheids-of ziektekenmerk in de bevolking en van de
factoren die met deze verdeling verband houden” (Lilienfield)
“De leer van het ontstaan en het verloop van ziekten”
“De leer van de frequentie van het optreden van ziekten en van factoren die de frequentie
verklaren”
1
, “Medische discipline die de invloed van levensstijl, gezondheidstoestand en andere
persoonlijke of sociale factoren op de verspreiding van een ziekte bestudeert”
Epidemiologie
= Een wetenschap die kijkt naar populaties! (i.t.t. geneeskunde die naar
individuen kijkt!)
EPI = Over, tussen / DEMOS = Volk, mensen / LOGOS = Leer
°EPI-DEMIO-LOGIE
2 belangrijke componenten van epidemiologie :
Frequentie van ziekte!
Factoren die de frequentie verklaren
Dood en ziekte, maar ook hoe gezondheid van populaties verbeteren
DOELSTELLINGEN VAN EPIDEMIOLOGIE
Er zijn verschillende soorten epidemiologisch onderzoek, met verschillende
doelstellingen.
1) Beschrijvend epidemiologisch onderzoek
Methode om de frequentie van ziekte en gezondheid gerelateerde karakteristieken
in de populatie te beschrijven.
2) Verklarend epidemiologisch onderzoek
Methode om de relatie met onderliggende determinanten te verklaren
= factoren die verschillen in frequentie kunnen verklaren
Factoren :
Persoonlijke karakteristieken
Omgevingskarakteristieken
Combinatie persoon-omgevingskarakteristieken = interactie
Verklaren :
Causale verbanden vs. niet-causale verbanden
Directe verbanden vs. indirecte verbanden
Straks meer uitleg hierover!
4 zaken waar de epidemiologie voor nodig is
= 4 centrale thema’s bij zowel epidemiologie als volksgezondheid
A / Oorzaken van ziekte
2
,B / Natuurlijk verloop van ziekte
C / Gezondheid van populaties
D / Evaluatie van interventies
Historisch voorbeeld 1 = het 1ste bekende epidemiologische onderzoek
Dr. John Snow : cholera uitbraak in Londen
Men zat in de 1ste fase van de epidemiologische transitie in Londen.
Men stierf toen dus aan infectieziekten, hongersnood, …
Eind augustus + begin september : grote toename aantal cholera besmettingen.
Toen stierven er hier ook veel mensen aan, het was nog niet onder controle
DE VRAAG : Waaraan ligt dit?
Snow heeft een kaart gemaakt waarop hij heeft aangeduid waar
de gestorven mensen woonden.
Opvallend : densiteit veel hoger in bepaald gebied
Hij bekeek vervolgens de waterpompen. Het rode vierkant toont
de waterpomp die de oorzaak was van de cholera uitbraak.
= 1ste indicatie dat onhygiënisch water een oorzaak van
cholera kan zijn!
Historisch voorbeeld 2 = Roken en longkanker
VOOR 1930 weinig longkanker
NA 1930 sterke stijging bij Westerse mannen,
en wat later ook bij vrouwen
Richard Doll en Austin Bradford-Hill (1950)
Deze onderzoekers hebben de link gelegd tussen longkanker
en roken
WANT merkten dat men na de oorlog veel meer is beginnen te
roken.
Het in kaart brengen hiervan : ze hebben gekeken naar het
percentage in de populatie die rookt, en ernaast de figuur van
longkakersterfte gelegd.
3
, BESLUIT : Gelijkaardige trends! = 1ste aanwijzing (maar dit is nog geen sterke
indicatie!)
Je zou er dus vanuit kunnen gaan dat hoe meer sigaretten iemand rookt, hoe groter de
impact op longkanker(sterfte). Bijgevolg werd een dosis-respons curve opgesteld = per
dosis krijg je meer respons
KENMERKEN DIE EPIDEMIOLOGEN INTERESSEREN
Determinanten van gezondheid!
A / Persoonlijke factoren
Demografische factoren Leeftijd, geslacht, etniciteit, …
Biologische factoren Bloedspiegel antilichamen, bloeddruk, …
Socio-economische factoren Opleiding, inkomen, …
Levensstijl en gedrag Roken, voeding,
lichaamsactiviteit, …
Genetische factoren Bloedgroep, genotype, …
B / Omgevingsfactoren
Onmiddellijke omgeving Gezin, milieu, bedrijf, ziekenhuis,
werkomgeving
Macro Klimaat, gezondheidszorg, politiek,
welvaart, …
C / Tijdsfactoren
Impact van tijd/evolutie risicofactoren
Bronnen van informatie
Interview, vragenlijsten, medische dossiers, medisch onderzoek, administratieve data,
…
Een voorbeeld binnen het vakgebied
Aandoening Lage rugpijn
Bevolking Belgische mannen en vrouwen, 15+ jaar
Frequentie Prevalentie van 12%
Persoonlijke Leeftijd, geslacht, overgewicht, fysieke
factoren activiteit, …
4
