Samenvatting Inleiding tot Fiscaliteit
1. DEEL 1: Basisprincipes van het Belgisch Fiscaal recht
1.1 Begrip belasting
Het begrip belasting heeft 5 bestanddelen
1) Een door de overheid
2) Eenzijdig opgelegde en verplichte bijdrage die
3) Volgens bepaalde rechtsregels
4) Opgelegd wordt aan personen/feiten die een band hebben met het territorium
5) En bestemd is om diensten van algemeen nut te financieren
Ontleding van het begrip
1) Verplicht bijdrage
Geen keuzemogelijkheid indien men zich in geviseerde situatie bevindt
Sancties en dwangmaatregelen mogelijk
Waarom? Essentiële functies van de staat: gezondheidszorg, infrastructuur en nationale
veiligheid
2) Opgelegd volgens rechtsregels
Geheven volgens wettelijke bepalingen = legaliteitsbeginsel
Goedgekeurd door bevoegde “Parlement” = democratische controle
Jaarlijkse toestemming tot heffen van belastingen (Financiewet) en doen van uitgaven
(Rijksmiddelenbegroting)
Fiscale wetgeving
o Diverse nationale rechtsbronnen: wet, uitvoeringsbesluiten
o Meer en meer impact internationale en supranationale normen:
dubbelbelastingverdragen, EU-Verdragen, Europese Richtlijnen (vooral in btw maar ook
steeds meer in directe belastingen)
Om een belasting in het leven te roepen of bestaande belastingen te wijzigen is er altijd
wetgeving nodig. Er moet een meerderheid zijn door het volk verkozen leden
3) Een bijdrage opgelegd door en betaald aan de overheid
Grondwet en bijzondere Financieringswetten en Gemeente en Provincie-wetten bepalen
welke overheid kan heffen
Federale staat, gewest, gemeenschap, provincies, gemeenten
4) Opgelegd aan personen/feiten die een band hebben met het territorium
Opleggen van belastingen vereist een link met de staat
5) Bestemd om diensten van algemeen nut te financieren
Overheid neemt beslissing omtrent gebruik fiscale opbrengsten
Afhankelijk noden maatschappij en de politieke en economische context
Overheid moet wel bepaalde regels respecteren
Gebruik voor algemeen nut ➔ verplichting om belasting te betalen ongeacht gebruik
openbare goederen/diensten, dus afwezigheid aanwijsbare of individuele tegenprestatie
Heffing die geen belasting zijn:
- Sociale zekerheidsbijdragen
= sociale bescherming door semioverheidsinstellingen
Economische gelijk aan belastingen
Verplicht maar specifiek: gesteund op verzekeringsbeginsel
- Retributies
1
, = vergoeding voor tegenprestatie door overheid in rechtstreeks en onmiddellijk belang
begunstigen
Beroep op dienst uit eigen belang
Vb: staanplaats rommelmarkt, betalend parkeren
- Strafrechtelijke boetes (te snel rijden)
- Inkomgelden van bijvoorbeeld musea en zwembaden
- Aankopen van vervoerbewijzen van openbare vervoersmaatschappijen
1.2 Waarom belasting
- Financieel: de belasting is een bijdrage waarmee de overheid haar uitgaven financiert. De
hoeveelheid belastingen die geïnd moeten worden is afhankelijk van de taken die de staat op
haar neemt
- Herverdeling: het fiscaal systeem kan gebruikt worden om de kosten te spreiden van de
uitgaven over de bevolking en hierdoor ook de inkomsten van de burgers te herverdelen. Dit
heeft voornamelijk een effect op de structuur van de heffing
- Regulering: staten kunnen via het fiscaal systeem het gedrag beïnvloeden van haar
rechtsonderhorigen. Dit kan zowel in positieve zin als door bestraffend werken.
De financiële functie
- Principe: belastingen bestaan bijna uitsluitend uit bijdragen in geld om de overheidsuitgaven te
helpen financieren
- België kent een hoge belastingsdruk (40-45%), gemiddeld in OESO landen 34,1%
De economische functie
- Invloed op op de prijsvorming
- Invloed op het spaarwezen
- Invloed op de consumptie
- Invloed op de investeringen
- Invloed op de tewerkstelling
De sociale functie
- Herverdeling van inkomens en vermogens
- Familiale aanpassing van belastingen
- Verlichting van BTW op levensnoodzakelijke goederen
1.3 Wie mag belastingen heffen?
- De staat (federale overheid)
- Gemeenschappen en gewesten (regionale overheid)
- Provincies en gemeenten (lokale overheid)
- Bepaalde publiekrechtelijke instellingen (vb. polders en wateringen)
- Internationale instellingen (vb. EU)
1.4 Hoe heffen we belasting?
Legaliteitsbeginsel
- Een belasting is pas rechtsgeldig als er over beslist is door “een beraadslagende vergadering die
democratisch is verkozen”
- Gevolg: essentiële elementen van belastingen moeten in “Wet” geregeld worden
Essentiële elementen = toepassingsgebied, grondslag, tarief,…
Delegatie aan uitvoerende macht
Klassieke structuur van een belastnig
1) Persoonlijk toepassingsgebied (wie betaald de belasting?)
2
, Voorbeelden:
o Het individu of gezinsverband bij inkomstenbelastingen of erfbelastingen
o Juridische entiteiten bij de vennootschapsbelasting (ook: belasting op niet-
winstgevende rechtspersonen, belasting op specifieke sectoren zoals banken,
verzekeraars)
o Individuen of entiteiten die economisch actief zijn bij consumptiebelastingen zoals de
btw
o Verkopers of producenten bij accijnzen
o De vervuiler: milieubelastingen
Juridische belastingplichtige is niet altijd de economische belastingplichtige
o Niet-afwentelbare belastingen: bv. erfbelasting of inkomstenbelasting
o Afwentelbare belasting: bv. Accijnzen
2) Materieel toepassingsgebied
Voorbeelden:
o Verdienen van inkomen in een bepaalde periode (inkomstenbelastingen voor
individuen of entiteiten)
o De levering van een goed of dienst (btw)
o Overdracht van vastgoed (registratierechten waaronder verkoopbelasting of
schenkbelasting)
o Verkoop van financiële instrumenten (beurstaks)
o Verkoop specifieke producten (accijnzen)
o Doneren van goederen (schenkbelasting)
o Overdracht goederen n.a.v. overlijden (erfbelasting)
3) Belastbare grondslag (waarop wordt de belasting berekend?)
Voorbeelden:
o Belastbaar inkomen (inkomstenbelastingen voor individuen of entiteiten)
o De prijs van een goed of dienst (btw)
o Waarde van vastgoed (registratierechten waaronder verkoopbelasting of
schenkbelasting)
o Waarde van financiële instrumenten (beurstaks
o Waarde van schenking of nalatenschap (schenkbelasting of erfbelasting)
4) Tarief (hoe hoog is de belasting?)
Meerdere parameters zijn mogelijk
o Progressieve belastingen: het tarief stijgt naarmate het inkomen groter is (vb.
personenbelasting, erfbelasting, schenkbelasting)
o Vaste tarieven: h (vb. vennootschapsbelasting, btw, verkooprecht, …)et tarief blijft
ongewijzigd bij stijging van het inkomen
o Regressieve belasting: het tarief daalt naarmate het inkomen stijgt
5) Formele regels (hoe verloopt de procedure?)
Formele regels bieden antwoorden op een aantal vragen
o Wat is het belastbaar tijdperk? Kalenderjaar (individuen) vs. Boekjaar (entiteiten); of
het ogenblik dat de overdracht plaatsvindt (bv. btw)
o Aangifte en aanslagregels
o Betaling en invordering (uitstel van betaling, edm.)
o Bewijs en controle (Wie bewijst wat? Welke bewijsmiddelen? Onrechtmatig verkregen
bewijs?)
o Antimisbruikregels (algemeen of specifiek)
3
, o Sancties
o Geschillen (administratieve geschillenregeling en gerechtelijk)
Grondwettelijke beginselen van belastingheffing
- Legaliteitsbeginsel (art. 170 G.W.)
- Eenjarigheidsbeginsel (art. 171 G.W.) = annualiteitsbeginsel
“Over de belasting t.b.v. de Staat wordt jaarlijks gestemd. Regelen die zij invoeren zijn
slechts voor een jaar van kracht indien zij niet worden vernieuwd”
Jaarlijkse goedkeuring van de belastingwetten door Parlement
- Gelijkheidsbeginsel (art. 172 G.W)
Principe: art 10, 11, 172 GW; geen voorrecht, vrijstelling of vermindering kan enkel dor wet
Het relatief karakter
o Verschillende fiscale behandeling = toegelaten mits objectieve en redelijke
verantwoording
o Bestaat zo'n verantwoording?
Beantwoorden aan het doel en de gevolgen van de belasting
Redelijke verhouding bestaan tussen aangewende middelen en beoogde doel
Controle op het gelijkheidsbeginsel
o Grondwettelijk hof
o Raad van State
o Hove en rechtbanken
1.5 Andere beginselen en kenmerken van het fiscaal recht
- Fiscaal recht is geen volstrekt autonome rechtstak
Het fiscaal recht hanteert eigen begrippen
Het gemeen recht determineert het fiscaal recht maar afwijkingen zijn mogelijk
- Fiscaal recht is DWINGEND recht (van openbare orde)
Wet bepaalt wie schuldenaar is van belasting
o Geen afwijkingen bij akkoord tussen fiscus en belastingplichtige
o Verschil “betalen van belasting” ó “dragen van belasting” (bv. BTW)
Dwingend ➔ geen afwijkingen door akkoorden met fiscus
Belastingontduiking is niet toegelaten
Is belastingontwijking toegelaten?
o Vroeger recht om de fiscaal goedkoopste weg te kiezen op voorwaarde dat alle
gevolgen van die keuze worden aanvaard
Tussenkomst = anti-misbruikbepaling: niet meer toegelaten om handelingen met
een puur fiscaal doen te stellen
- Het territoraliteitsbeginsel (persoonlijk & zakelijk)
Moet altijd een aanknoping zijn met een gebied
- Het beginsel van “non bis in idem”
Verbod van juridische dubbele belasting: dezelfde belastbare basis wordt in hoofde van
dezelfde persoon tweemaal aan dezelfde belasting onderworpen.
Bij grensoverschrijdende investeringen/activiteiten
Wel toegelaten = economische dubbele belasting: dezelfde belastbare basis wordt in
hoofde van twee verschillende personen tweemaal aan belasting onderworpen
Dividenduitkering : A keert dividend aan B, later keert B dit samen met de winst uit aan
haar aandeelhouder, dus het wordt meerdere keren belast
- Invloeden vanuit het internationaal recht
Verdragen ter vermijding van internationale dubbele belasting primeren op conflicterende
bepalingen uit interne recht
4
1. DEEL 1: Basisprincipes van het Belgisch Fiscaal recht
1.1 Begrip belasting
Het begrip belasting heeft 5 bestanddelen
1) Een door de overheid
2) Eenzijdig opgelegde en verplichte bijdrage die
3) Volgens bepaalde rechtsregels
4) Opgelegd wordt aan personen/feiten die een band hebben met het territorium
5) En bestemd is om diensten van algemeen nut te financieren
Ontleding van het begrip
1) Verplicht bijdrage
Geen keuzemogelijkheid indien men zich in geviseerde situatie bevindt
Sancties en dwangmaatregelen mogelijk
Waarom? Essentiële functies van de staat: gezondheidszorg, infrastructuur en nationale
veiligheid
2) Opgelegd volgens rechtsregels
Geheven volgens wettelijke bepalingen = legaliteitsbeginsel
Goedgekeurd door bevoegde “Parlement” = democratische controle
Jaarlijkse toestemming tot heffen van belastingen (Financiewet) en doen van uitgaven
(Rijksmiddelenbegroting)
Fiscale wetgeving
o Diverse nationale rechtsbronnen: wet, uitvoeringsbesluiten
o Meer en meer impact internationale en supranationale normen:
dubbelbelastingverdragen, EU-Verdragen, Europese Richtlijnen (vooral in btw maar ook
steeds meer in directe belastingen)
Om een belasting in het leven te roepen of bestaande belastingen te wijzigen is er altijd
wetgeving nodig. Er moet een meerderheid zijn door het volk verkozen leden
3) Een bijdrage opgelegd door en betaald aan de overheid
Grondwet en bijzondere Financieringswetten en Gemeente en Provincie-wetten bepalen
welke overheid kan heffen
Federale staat, gewest, gemeenschap, provincies, gemeenten
4) Opgelegd aan personen/feiten die een band hebben met het territorium
Opleggen van belastingen vereist een link met de staat
5) Bestemd om diensten van algemeen nut te financieren
Overheid neemt beslissing omtrent gebruik fiscale opbrengsten
Afhankelijk noden maatschappij en de politieke en economische context
Overheid moet wel bepaalde regels respecteren
Gebruik voor algemeen nut ➔ verplichting om belasting te betalen ongeacht gebruik
openbare goederen/diensten, dus afwezigheid aanwijsbare of individuele tegenprestatie
Heffing die geen belasting zijn:
- Sociale zekerheidsbijdragen
= sociale bescherming door semioverheidsinstellingen
Economische gelijk aan belastingen
Verplicht maar specifiek: gesteund op verzekeringsbeginsel
- Retributies
1
, = vergoeding voor tegenprestatie door overheid in rechtstreeks en onmiddellijk belang
begunstigen
Beroep op dienst uit eigen belang
Vb: staanplaats rommelmarkt, betalend parkeren
- Strafrechtelijke boetes (te snel rijden)
- Inkomgelden van bijvoorbeeld musea en zwembaden
- Aankopen van vervoerbewijzen van openbare vervoersmaatschappijen
1.2 Waarom belasting
- Financieel: de belasting is een bijdrage waarmee de overheid haar uitgaven financiert. De
hoeveelheid belastingen die geïnd moeten worden is afhankelijk van de taken die de staat op
haar neemt
- Herverdeling: het fiscaal systeem kan gebruikt worden om de kosten te spreiden van de
uitgaven over de bevolking en hierdoor ook de inkomsten van de burgers te herverdelen. Dit
heeft voornamelijk een effect op de structuur van de heffing
- Regulering: staten kunnen via het fiscaal systeem het gedrag beïnvloeden van haar
rechtsonderhorigen. Dit kan zowel in positieve zin als door bestraffend werken.
De financiële functie
- Principe: belastingen bestaan bijna uitsluitend uit bijdragen in geld om de overheidsuitgaven te
helpen financieren
- België kent een hoge belastingsdruk (40-45%), gemiddeld in OESO landen 34,1%
De economische functie
- Invloed op op de prijsvorming
- Invloed op het spaarwezen
- Invloed op de consumptie
- Invloed op de investeringen
- Invloed op de tewerkstelling
De sociale functie
- Herverdeling van inkomens en vermogens
- Familiale aanpassing van belastingen
- Verlichting van BTW op levensnoodzakelijke goederen
1.3 Wie mag belastingen heffen?
- De staat (federale overheid)
- Gemeenschappen en gewesten (regionale overheid)
- Provincies en gemeenten (lokale overheid)
- Bepaalde publiekrechtelijke instellingen (vb. polders en wateringen)
- Internationale instellingen (vb. EU)
1.4 Hoe heffen we belasting?
Legaliteitsbeginsel
- Een belasting is pas rechtsgeldig als er over beslist is door “een beraadslagende vergadering die
democratisch is verkozen”
- Gevolg: essentiële elementen van belastingen moeten in “Wet” geregeld worden
Essentiële elementen = toepassingsgebied, grondslag, tarief,…
Delegatie aan uitvoerende macht
Klassieke structuur van een belastnig
1) Persoonlijk toepassingsgebied (wie betaald de belasting?)
2
, Voorbeelden:
o Het individu of gezinsverband bij inkomstenbelastingen of erfbelastingen
o Juridische entiteiten bij de vennootschapsbelasting (ook: belasting op niet-
winstgevende rechtspersonen, belasting op specifieke sectoren zoals banken,
verzekeraars)
o Individuen of entiteiten die economisch actief zijn bij consumptiebelastingen zoals de
btw
o Verkopers of producenten bij accijnzen
o De vervuiler: milieubelastingen
Juridische belastingplichtige is niet altijd de economische belastingplichtige
o Niet-afwentelbare belastingen: bv. erfbelasting of inkomstenbelasting
o Afwentelbare belasting: bv. Accijnzen
2) Materieel toepassingsgebied
Voorbeelden:
o Verdienen van inkomen in een bepaalde periode (inkomstenbelastingen voor
individuen of entiteiten)
o De levering van een goed of dienst (btw)
o Overdracht van vastgoed (registratierechten waaronder verkoopbelasting of
schenkbelasting)
o Verkoop van financiële instrumenten (beurstaks)
o Verkoop specifieke producten (accijnzen)
o Doneren van goederen (schenkbelasting)
o Overdracht goederen n.a.v. overlijden (erfbelasting)
3) Belastbare grondslag (waarop wordt de belasting berekend?)
Voorbeelden:
o Belastbaar inkomen (inkomstenbelastingen voor individuen of entiteiten)
o De prijs van een goed of dienst (btw)
o Waarde van vastgoed (registratierechten waaronder verkoopbelasting of
schenkbelasting)
o Waarde van financiële instrumenten (beurstaks
o Waarde van schenking of nalatenschap (schenkbelasting of erfbelasting)
4) Tarief (hoe hoog is de belasting?)
Meerdere parameters zijn mogelijk
o Progressieve belastingen: het tarief stijgt naarmate het inkomen groter is (vb.
personenbelasting, erfbelasting, schenkbelasting)
o Vaste tarieven: h (vb. vennootschapsbelasting, btw, verkooprecht, …)et tarief blijft
ongewijzigd bij stijging van het inkomen
o Regressieve belasting: het tarief daalt naarmate het inkomen stijgt
5) Formele regels (hoe verloopt de procedure?)
Formele regels bieden antwoorden op een aantal vragen
o Wat is het belastbaar tijdperk? Kalenderjaar (individuen) vs. Boekjaar (entiteiten); of
het ogenblik dat de overdracht plaatsvindt (bv. btw)
o Aangifte en aanslagregels
o Betaling en invordering (uitstel van betaling, edm.)
o Bewijs en controle (Wie bewijst wat? Welke bewijsmiddelen? Onrechtmatig verkregen
bewijs?)
o Antimisbruikregels (algemeen of specifiek)
3
, o Sancties
o Geschillen (administratieve geschillenregeling en gerechtelijk)
Grondwettelijke beginselen van belastingheffing
- Legaliteitsbeginsel (art. 170 G.W.)
- Eenjarigheidsbeginsel (art. 171 G.W.) = annualiteitsbeginsel
“Over de belasting t.b.v. de Staat wordt jaarlijks gestemd. Regelen die zij invoeren zijn
slechts voor een jaar van kracht indien zij niet worden vernieuwd”
Jaarlijkse goedkeuring van de belastingwetten door Parlement
- Gelijkheidsbeginsel (art. 172 G.W)
Principe: art 10, 11, 172 GW; geen voorrecht, vrijstelling of vermindering kan enkel dor wet
Het relatief karakter
o Verschillende fiscale behandeling = toegelaten mits objectieve en redelijke
verantwoording
o Bestaat zo'n verantwoording?
Beantwoorden aan het doel en de gevolgen van de belasting
Redelijke verhouding bestaan tussen aangewende middelen en beoogde doel
Controle op het gelijkheidsbeginsel
o Grondwettelijk hof
o Raad van State
o Hove en rechtbanken
1.5 Andere beginselen en kenmerken van het fiscaal recht
- Fiscaal recht is geen volstrekt autonome rechtstak
Het fiscaal recht hanteert eigen begrippen
Het gemeen recht determineert het fiscaal recht maar afwijkingen zijn mogelijk
- Fiscaal recht is DWINGEND recht (van openbare orde)
Wet bepaalt wie schuldenaar is van belasting
o Geen afwijkingen bij akkoord tussen fiscus en belastingplichtige
o Verschil “betalen van belasting” ó “dragen van belasting” (bv. BTW)
Dwingend ➔ geen afwijkingen door akkoorden met fiscus
Belastingontduiking is niet toegelaten
Is belastingontwijking toegelaten?
o Vroeger recht om de fiscaal goedkoopste weg te kiezen op voorwaarde dat alle
gevolgen van die keuze worden aanvaard
Tussenkomst = anti-misbruikbepaling: niet meer toegelaten om handelingen met
een puur fiscaal doen te stellen
- Het territoraliteitsbeginsel (persoonlijk & zakelijk)
Moet altijd een aanknoping zijn met een gebied
- Het beginsel van “non bis in idem”
Verbod van juridische dubbele belasting: dezelfde belastbare basis wordt in hoofde van
dezelfde persoon tweemaal aan dezelfde belasting onderworpen.
Bij grensoverschrijdende investeringen/activiteiten
Wel toegelaten = economische dubbele belasting: dezelfde belastbare basis wordt in
hoofde van twee verschillende personen tweemaal aan belasting onderworpen
Dividenduitkering : A keert dividend aan B, later keert B dit samen met de winst uit aan
haar aandeelhouder, dus het wordt meerdere keren belast
- Invloeden vanuit het internationaal recht
Verdragen ter vermijding van internationale dubbele belasting primeren op conflicterende
bepalingen uit interne recht
4
