Onderzoeksmethoden- en technieken | Jill N.
ONDERZOEKSMETHODEN EN TECHNIEKEN
HOOFDSTUK 1: PSYCHOMETRIE
1. Wat zijn psychologische testen?
1.1. De eerste test die iedereen aflegt
• APGAR: scoring voor pasgeborenen. Voor elk teken wordt een score gegeven 1 en 5
minuten na de geboorte. Indien zich problemen voordoen wordt na 10 minuten opnieuw
gescoord. Een score van 7-10 wordt als normaal beschouwd, 4-7 aanleiding voor ingrijpen,
terwijl baby’s die 3 of lager scoren onmiddellijk gereanimeerd worden.
1.2. Waarom zijn psychologische tests belangrijk?
• Psychologische testen spelen een grote rol in ons dagelijks leven
• We komen doorheen ons leven allemaal in aanraking met psychologische testen
• Psychologische testen kunnen vergaande gevolgen hebben voor mensen
1.3. Vergaande gevolgen
Voorbeelden:
• Doodstraf in de VS: De doodstraf wordt pas uitgevoerd na een intelligentietest. Bij een IQ
onder de 70 wordt de straf niet opgelegd, boven de 70 wel. Dit maakt een nauwkeurige test
belangrijk, al is geen enkele test volledig betrouwbaar.
• België euthanasie: Bij een aanvraag voor euthanasie worden psychologische testen
gebruikt. Er wordt veel belang gehecht aan de nauwkeurigheid van deze tests, maar er
blijven veel vragen bestaan. Deze testen kunnen uiteindelijk beslissen over leven of dood.
1.4. Hoeveel vertrouwen kunnen we hebben in psychologische testen?
• Vertrouwen in psychologische testen bij sollicitaties: Bij sollicitaties worden tests
zoals de persoonlijkheidstest "The Disk" gebruikt, die mensen in vier categorieën verdeelt.
Er is echter weinig wetenschappelijke onderbouwing, en dezelfde test kan op
verschillende momenten verschillende resultaten geven, wat de betrouwbaarheid in
twijfel trekt.
Psychometrie: is de wetenschappelijke studie van de kwaliteit van psychologische
testen. De focus ligt op psychologische tests en assessments, maar het vakgebied is
ook toepasbaar op andere domeinen zoals criminologie, economie en
educatiewetenschappen.
1.5. Het belang van testen
Voor psychologen
• Stellen van diagnoses als klinisch psycholoog
o Testing: Een relatief eenvoudig proces waarbij een psychologische test wordt
afgenomen van een persoon en men tot een specifieke score op de test komt.
o Assessment: Een complex proces waarbij meerdere psychologische testen
worden afgenomen, aangevuld met informatie uit andere bronnen zoals
interviews en observaties, om zo tot een holistisch beeld te komen over het
functioneren van een persoon.
• Selecteren van beste kandidaat tijdens sollicitatieprocedure als arbeids- en
organisatiepsycholoog
1
, Onderzoeksmethoden- en technieken | Jill N.
Voor onderzoekers
• Verzamelen van data met behulp van een vragenlijst of een experiment.
Voor de maatschappij
• We vullen allemaal testen in, die een impact hebben op ons dagdagelijks leven (bv. We
gebruiken reviews om keuzes op te baseren).
• Impact van sociale media, big data, en AI.
1.6. De definitie
• Een psychologische test is een systematische procedure om het gedrag van twee of
meer personen te vergelijken (inter-individuele verschillen), of om het gedrag van een
persoon op verschillende momenten te vergelijken (intra-individuele verschillen).
Enkele kenmerken:
• Ze leveren een staal van gedrag op
• Ze gebruiken systematische procedures
• Ze leveren een testscore op
• Ze maken gebruik van normen
• Ze voorspellen gedrag buiten de test
1) Een staal van gedrag:
• Een test bestaat uit een eindig aantal items (vragen, stellingen of opdrachten). Een staal
is een selectie van items/vragen die helpen om een bepaald fenomeen te verklaren.
• De selectie van deze items is cruciaal; ze moeten een representatief "staal" van gedrag
meten.
• Deze items hoeven geen rechtstreekse afspiegeling te zijn van het gedrag dat we willen
meten.
o Voorbeeld: Wat je eet als ontbijt kan iets zeggen over extraversie. Hoewel dit
misschien vreemd lijkt voor de persoon die de test invult, kan het indirect inzicht
geven in de extraversie van die persoon.
2) Systematische procedures
Systematische procedures op 3 niveaus:
• Testontwikkeling:
o Psychologische testen worden ontwikkeld op basis van wetenschappelijk
onderzoek
o Testontwikkelaar stelt een itempool op
o Uit de itempool worden de beste items geselecteerd (items die goed scoren op of
bijdragen aan psychometrische kenmerken, zoals betrouwbaarheid, predictieve
validiteit, test accuraatheid, …)
o Psychometrische kwaliteit van test wordt op regelmatige basis opnieuw getest
2
, Onderzoeksmethoden- en technieken | Jill N.
• Testafname:
o Gestandaardiseerde manier om test af te nemen
o Voorbeeld Digit Span Test: hierbij wordt een steeds langere reeks cijfers gegeven
die de deelnemer moet herhalen (onthouden). De reeksen moeten op een
gestandaardiseerde manier worden aangeboden aan iedereen, zodat persoon X
dezelfde test uitvoert als persoon Y.
• Testscoring en interpretatie
o Hoe worden de antwoorden op de verschillende items omgezet in een score en
hoe moeten we deze interpreteren?
o Objectieve scoring: de antwoordmogelijkheden zijn op voorhand bekend.
o Subjectieve scoring: de antwoordmogelijkheden zijn niet op voorhand bekend.
Bij beide is er wel een duidelijke werkwijze omschreven.
3) Testscores
• "Whatever exists at all exists in some amount" (Thorndike, 1918).
• "Anything that exists in amount can be measured" (McCall, 1939).
Met een test willen we een bepaald psychologisch kenmerk (construct) meten, zoals bijvoorbeeld
intelligentie, depressie of creativiteit.
• We gaan ervan uit dat elke persoon dit kenmerk in zekere mate bezit.
• Een testscore is een schatting van de "mate" waarin dit kenmerk bij een persoon aanwezig
is.
• Elke testscore bevat echter een zekere meetfout: 𝑋 = 𝑇 + 𝐸, waarbij 𝑋 de testscore is, 𝑇 de
werkelijke score (of het ware kenmerk) en 𝐸 de meetfout.
4) Normen en standaarden
• Stel dat je een score 130 op een intelligentietest uitkomt. Hoe moet je dit interpreteren?
• Normen = een samenvatting van testresultaten voor een grote steekproef die
representatief is voor een populatie
• Maar, niet elke test heeft normen!
• Verschil tussen norm-referenced en criterion-referenced testen
oNorm-referenced: hierbij wordt de interpretatie van de score gedaan aan de hand
van normen. Je vergelijkt de antwoorden met de scores van andere personen (de
normgroep).
o Criterion-referenced: hierbij worden de scores vergeleken met een specifiek
criterium. Bijvoorbeeld bij examens: je vergelijkt de score niet met die van andere
studenten, maar met een vooraf bepaald criterium of standaard.
5) Gedrag voorspellen buiten de test:
• Uiteindelijk doel is niet om te voorspellen hoe iemand scoort op de test zelf, maar hoe
iemand zich zal gedragen buiten de test omstandigheden
• Voorbeeld: Balloon Analogue Risk Task (BART): is een test waarbij je een ballon opblaast
die gekoppeld is aan een bepaald bedrag. Je kiest of je de ballon verder opblaast (wat het
bedrag kan verhogen) of stopt (voorkomt dat de ballon ontploft). De test meet hoeveel
3
, Onderzoeksmethoden- en technieken | Jill N.
risico iemand bereid is te nemen, en het doel is niet het gedrag tijdens de test, maar hoe
iemand zich in het dagelijks leven zou gedragen ten aanzien van risico’s.
2. Geschiedenis van psychologische testen
2.1. Eerste psychologische testen
China – Zhou-dynastie (1046 – 256 v.Chr.)
• Tests werden gebruikt voor de selectie van ambtenaren.
• Het schriftelijke examen bestond uit onderwerpen zoals wiskunde, taalvaardigheid,
muziek en verantwoordelijkheid.
• De testafname duurde één volledige nacht en dag.
• De test werd afgenomen in een kleine, afgesloten ruimte.
• Slechts 1-7% van de deelnemers slaagde voor het examen.
• Dit systeem bleef bestaan tot de 19de eeuw na Christus.
Physiognomie
• Physiognomie is het afleiden van psychologische kenmerken uit het uiterlijk van een
persoon, zoals het aangezicht.
• Voorbeeld van Aristoteles: "Hair that hangs down without curling, if it be of a fair
complexion, thin, and soft withal, signifies a man to be naturally fainthearted, and of a
weak body but of a quiet and harmless disposition. Hair that is big, and thick, and short
withal, denotes a man to be of a strong constitution, secure, and deceitful…"
Phrenologie
• Phrenologie is het afleiden van psychologische kenmerken uit de knobbels op het hoofd.
• Deze theorie werd gepopulariseerd door Franz Joseph Gall (1758 - 1828).
2.2. Experimentele psychologie
• Vaak gezien als startpunt van moderne psychologische testen
• Einde 19de eeuw: experimenteel psychologen zetten zich af tegen subjectieve methoden
van onderzoek (bv. Introspectie)
• Focus op objectieve, reproduceerbare methoden in laboratoria
• Aandacht voor eenvoudige, sensorische processen en lichamelijke kenmerken
Wilhelm Wundt
• Eerste psychologisch lab in Leipzig in 1879
• Bedenkt allerlei testen zoals de ”gedachtenmeter”
• Verdiensten:
o Erkennen van individuele verschillen
o Empirische benadering
Hij gebruikte een toestel om de mentale toestanden van proefpersonen te
meten. Ze moesten aangeven op welk moment ze de bel hoorden. Hij ontdekte
dat er verschillen waren tussen mensen in hoe snel of precies ze deze prikkel
waarnamen, wat leidde tot het erkennen van individuele verschillen op het
gebied van mentale capaciteiten. 4
ONDERZOEKSMETHODEN EN TECHNIEKEN
HOOFDSTUK 1: PSYCHOMETRIE
1. Wat zijn psychologische testen?
1.1. De eerste test die iedereen aflegt
• APGAR: scoring voor pasgeborenen. Voor elk teken wordt een score gegeven 1 en 5
minuten na de geboorte. Indien zich problemen voordoen wordt na 10 minuten opnieuw
gescoord. Een score van 7-10 wordt als normaal beschouwd, 4-7 aanleiding voor ingrijpen,
terwijl baby’s die 3 of lager scoren onmiddellijk gereanimeerd worden.
1.2. Waarom zijn psychologische tests belangrijk?
• Psychologische testen spelen een grote rol in ons dagelijks leven
• We komen doorheen ons leven allemaal in aanraking met psychologische testen
• Psychologische testen kunnen vergaande gevolgen hebben voor mensen
1.3. Vergaande gevolgen
Voorbeelden:
• Doodstraf in de VS: De doodstraf wordt pas uitgevoerd na een intelligentietest. Bij een IQ
onder de 70 wordt de straf niet opgelegd, boven de 70 wel. Dit maakt een nauwkeurige test
belangrijk, al is geen enkele test volledig betrouwbaar.
• België euthanasie: Bij een aanvraag voor euthanasie worden psychologische testen
gebruikt. Er wordt veel belang gehecht aan de nauwkeurigheid van deze tests, maar er
blijven veel vragen bestaan. Deze testen kunnen uiteindelijk beslissen over leven of dood.
1.4. Hoeveel vertrouwen kunnen we hebben in psychologische testen?
• Vertrouwen in psychologische testen bij sollicitaties: Bij sollicitaties worden tests
zoals de persoonlijkheidstest "The Disk" gebruikt, die mensen in vier categorieën verdeelt.
Er is echter weinig wetenschappelijke onderbouwing, en dezelfde test kan op
verschillende momenten verschillende resultaten geven, wat de betrouwbaarheid in
twijfel trekt.
Psychometrie: is de wetenschappelijke studie van de kwaliteit van psychologische
testen. De focus ligt op psychologische tests en assessments, maar het vakgebied is
ook toepasbaar op andere domeinen zoals criminologie, economie en
educatiewetenschappen.
1.5. Het belang van testen
Voor psychologen
• Stellen van diagnoses als klinisch psycholoog
o Testing: Een relatief eenvoudig proces waarbij een psychologische test wordt
afgenomen van een persoon en men tot een specifieke score op de test komt.
o Assessment: Een complex proces waarbij meerdere psychologische testen
worden afgenomen, aangevuld met informatie uit andere bronnen zoals
interviews en observaties, om zo tot een holistisch beeld te komen over het
functioneren van een persoon.
• Selecteren van beste kandidaat tijdens sollicitatieprocedure als arbeids- en
organisatiepsycholoog
1
, Onderzoeksmethoden- en technieken | Jill N.
Voor onderzoekers
• Verzamelen van data met behulp van een vragenlijst of een experiment.
Voor de maatschappij
• We vullen allemaal testen in, die een impact hebben op ons dagdagelijks leven (bv. We
gebruiken reviews om keuzes op te baseren).
• Impact van sociale media, big data, en AI.
1.6. De definitie
• Een psychologische test is een systematische procedure om het gedrag van twee of
meer personen te vergelijken (inter-individuele verschillen), of om het gedrag van een
persoon op verschillende momenten te vergelijken (intra-individuele verschillen).
Enkele kenmerken:
• Ze leveren een staal van gedrag op
• Ze gebruiken systematische procedures
• Ze leveren een testscore op
• Ze maken gebruik van normen
• Ze voorspellen gedrag buiten de test
1) Een staal van gedrag:
• Een test bestaat uit een eindig aantal items (vragen, stellingen of opdrachten). Een staal
is een selectie van items/vragen die helpen om een bepaald fenomeen te verklaren.
• De selectie van deze items is cruciaal; ze moeten een representatief "staal" van gedrag
meten.
• Deze items hoeven geen rechtstreekse afspiegeling te zijn van het gedrag dat we willen
meten.
o Voorbeeld: Wat je eet als ontbijt kan iets zeggen over extraversie. Hoewel dit
misschien vreemd lijkt voor de persoon die de test invult, kan het indirect inzicht
geven in de extraversie van die persoon.
2) Systematische procedures
Systematische procedures op 3 niveaus:
• Testontwikkeling:
o Psychologische testen worden ontwikkeld op basis van wetenschappelijk
onderzoek
o Testontwikkelaar stelt een itempool op
o Uit de itempool worden de beste items geselecteerd (items die goed scoren op of
bijdragen aan psychometrische kenmerken, zoals betrouwbaarheid, predictieve
validiteit, test accuraatheid, …)
o Psychometrische kwaliteit van test wordt op regelmatige basis opnieuw getest
2
, Onderzoeksmethoden- en technieken | Jill N.
• Testafname:
o Gestandaardiseerde manier om test af te nemen
o Voorbeeld Digit Span Test: hierbij wordt een steeds langere reeks cijfers gegeven
die de deelnemer moet herhalen (onthouden). De reeksen moeten op een
gestandaardiseerde manier worden aangeboden aan iedereen, zodat persoon X
dezelfde test uitvoert als persoon Y.
• Testscoring en interpretatie
o Hoe worden de antwoorden op de verschillende items omgezet in een score en
hoe moeten we deze interpreteren?
o Objectieve scoring: de antwoordmogelijkheden zijn op voorhand bekend.
o Subjectieve scoring: de antwoordmogelijkheden zijn niet op voorhand bekend.
Bij beide is er wel een duidelijke werkwijze omschreven.
3) Testscores
• "Whatever exists at all exists in some amount" (Thorndike, 1918).
• "Anything that exists in amount can be measured" (McCall, 1939).
Met een test willen we een bepaald psychologisch kenmerk (construct) meten, zoals bijvoorbeeld
intelligentie, depressie of creativiteit.
• We gaan ervan uit dat elke persoon dit kenmerk in zekere mate bezit.
• Een testscore is een schatting van de "mate" waarin dit kenmerk bij een persoon aanwezig
is.
• Elke testscore bevat echter een zekere meetfout: 𝑋 = 𝑇 + 𝐸, waarbij 𝑋 de testscore is, 𝑇 de
werkelijke score (of het ware kenmerk) en 𝐸 de meetfout.
4) Normen en standaarden
• Stel dat je een score 130 op een intelligentietest uitkomt. Hoe moet je dit interpreteren?
• Normen = een samenvatting van testresultaten voor een grote steekproef die
representatief is voor een populatie
• Maar, niet elke test heeft normen!
• Verschil tussen norm-referenced en criterion-referenced testen
oNorm-referenced: hierbij wordt de interpretatie van de score gedaan aan de hand
van normen. Je vergelijkt de antwoorden met de scores van andere personen (de
normgroep).
o Criterion-referenced: hierbij worden de scores vergeleken met een specifiek
criterium. Bijvoorbeeld bij examens: je vergelijkt de score niet met die van andere
studenten, maar met een vooraf bepaald criterium of standaard.
5) Gedrag voorspellen buiten de test:
• Uiteindelijk doel is niet om te voorspellen hoe iemand scoort op de test zelf, maar hoe
iemand zich zal gedragen buiten de test omstandigheden
• Voorbeeld: Balloon Analogue Risk Task (BART): is een test waarbij je een ballon opblaast
die gekoppeld is aan een bepaald bedrag. Je kiest of je de ballon verder opblaast (wat het
bedrag kan verhogen) of stopt (voorkomt dat de ballon ontploft). De test meet hoeveel
3
, Onderzoeksmethoden- en technieken | Jill N.
risico iemand bereid is te nemen, en het doel is niet het gedrag tijdens de test, maar hoe
iemand zich in het dagelijks leven zou gedragen ten aanzien van risico’s.
2. Geschiedenis van psychologische testen
2.1. Eerste psychologische testen
China – Zhou-dynastie (1046 – 256 v.Chr.)
• Tests werden gebruikt voor de selectie van ambtenaren.
• Het schriftelijke examen bestond uit onderwerpen zoals wiskunde, taalvaardigheid,
muziek en verantwoordelijkheid.
• De testafname duurde één volledige nacht en dag.
• De test werd afgenomen in een kleine, afgesloten ruimte.
• Slechts 1-7% van de deelnemers slaagde voor het examen.
• Dit systeem bleef bestaan tot de 19de eeuw na Christus.
Physiognomie
• Physiognomie is het afleiden van psychologische kenmerken uit het uiterlijk van een
persoon, zoals het aangezicht.
• Voorbeeld van Aristoteles: "Hair that hangs down without curling, if it be of a fair
complexion, thin, and soft withal, signifies a man to be naturally fainthearted, and of a
weak body but of a quiet and harmless disposition. Hair that is big, and thick, and short
withal, denotes a man to be of a strong constitution, secure, and deceitful…"
Phrenologie
• Phrenologie is het afleiden van psychologische kenmerken uit de knobbels op het hoofd.
• Deze theorie werd gepopulariseerd door Franz Joseph Gall (1758 - 1828).
2.2. Experimentele psychologie
• Vaak gezien als startpunt van moderne psychologische testen
• Einde 19de eeuw: experimenteel psychologen zetten zich af tegen subjectieve methoden
van onderzoek (bv. Introspectie)
• Focus op objectieve, reproduceerbare methoden in laboratoria
• Aandacht voor eenvoudige, sensorische processen en lichamelijke kenmerken
Wilhelm Wundt
• Eerste psychologisch lab in Leipzig in 1879
• Bedenkt allerlei testen zoals de ”gedachtenmeter”
• Verdiensten:
o Erkennen van individuele verschillen
o Empirische benadering
Hij gebruikte een toestel om de mentale toestanden van proefpersonen te
meten. Ze moesten aangeven op welk moment ze de bel hoorden. Hij ontdekte
dat er verschillen waren tussen mensen in hoe snel of precies ze deze prikkel
waarnamen, wat leidde tot het erkennen van individuele verschillen op het
gebied van mentale capaciteiten. 4
