Mens en leren 1
ACADEMIEJAAR 2024-2025 AP HOGE SCHOOOL
MAYRA VERMEULEN
,Inhoud
1) Recht op privacy en geheimhouding ................................................................................................................................................ 7
1.1 Discretieplicht................................................................................................................................................................................. 7
1.2 Beroepsgeheim............................................................................................................................................................................... 7
1.3 Recht op privacy en geheimhouding .............................................................................................................................................. 8
2) Soorten diagnostiek ........................................................................................................................................................................ 8
2.1 Onderkennende diagnostiek ...................................................................................................................................................................... 9
2.2 Differentiaaldiagnostiek ............................................................................................................................................................................. 9
2.3 Verklarende diagnostiek ............................................................................................................................................................................. 9
2.4 Handelingsgerichte diagnostiek ................................................................................................................................................................. 9
3) Handelingsgericht werken (HGW) en handelingsgerichte diagnostiek (HGD) ...................................................................................10
3.1 Handelingsgericht werken ........................................................................................................................................................................ 10
3.2 Handelingsgerichte diagnostiek (HGD) ..................................................................................................................................................... 11
3.2.1 Intakefase ........................................................................................................................................................................................ 11
3.2.2 Strategiefase.................................................................................................................................................................................... 12
3.2.3 Onderzoeksfase ............................................................................................................................................................................... 12
3.2.4 Integratie-/aanbevelingsfase ........................................................................................................................................................... 12
3.2.5 Adviesfase ....................................................................................................................................................................................... 13
3.2.6 Interventie en evaluatie van interventie.......................................................................................................................................... 13
4) Diagnostische classificatiesystemen ...............................................................................................................................................13
4.1 Wereldwijde diagnostiek .......................................................................................................................................................................... 13
4.1.1 Voor- nadelen van classificeren ....................................................................................................................................................... 14
4.2 International Classification of Functioning, Disability and Health: ICF/ICF-CY .......................................................................................... 14
4.3 DSM/ICD vs. ICF........................................................................................................................................................................................ 16
5) Psycho-educatie .............................................................................................................................................................................17
5.1 Wat is het? ................................................................................................................................................................................... 17
5.2 Hoe krijgt het vorm? ..................................................................................................................................................................... 17
6) Wat is opvoeden? ..........................................................................................................................................................................17
6.1 Wat is het? ............................................................................................................................................................................................... 17
6.1.1 Existentieel ...................................................................................................................................................................................... 18
6.1.2 Klinisch ............................................................................................................................................................................................ 18
6.1.3 Levensbeschouwelijk ....................................................................................................................................................................... 18
6.2 Het opvoedingssysteem ........................................................................................................................................................................... 18
6.2.1 Variabele 1: Het kind ....................................................................................................................................................................... 19
a. Persoonlijkheidskenmerken v/h kind ......................................................................................................................................... 19
b. Manier waarop het kind reageert ............................................................................................................................................. 19
6.2.2 Variabele 2: De ouder/opvoeder ..................................................................................................................................................... 19
6.2.3 Variabele 3: Het opvoedingsprogramma ............................................................................................................................. 20
6.2.4 Variabele 4: de opvoedingscontext ...................................................................................................................................... 20
6.3 Opvoedingsmodellen ............................................................................................................................................................................... 21
6.3.1 Transactioneel opvoedingsmodel .................................................................................................................................................... 21
6.3.2 Balansmodel (Bakker) ...................................................................................................................................................................... 22
6.3.3 Bi-directioneel model (Belsky) ......................................................................................................................................................... 23
6.3.4 Coërcief model (Patterson) .............................................................................................................................................................. 24
7) De ouderlijke taken ........................................................................................................................................................................25
7.1 Aangaan van de ouder-kindrelatie ........................................................................................................................................................... 25
7.1.1 Algemeen ........................................................................................................................................................................................ 25
a. Acceptatie ................................................................................................................................................................................. 25
b. Tweezijdige communicatie ........................................................................................................................................................ 25
1
, c. Sensitiviteit – responsiviteit ....................................................................................................................................................... 26
I. Sensitieve responsiviteit ...................................................................................................................................................... 26
II. Mentaliseren .................................................................................................................................................................. 26
d. Liefdevolle, affectieve relatie ..................................................................................................................................................... 27
e. Hechting .................................................................................................................................................................................... 27
I. Ontstaan van gehechtheid ................................................................................................................................................... 27
II. Hechtingstheorie: Bowlby en Ainsworth ........................................................................................................................ 27
f. Veiligheid en geborgenheid ....................................................................................................................................................... 28
g. Loyaliteit ................................................................................................................................................................................... 28
I. Loyaliteitsconflict ................................................................................................................................................................. 29
II. Als HV met loyaliteitsconflict .......................................................................................................................................... 29
7.1.2 Adoptie............................................................................................................................................................................................ 29
a. Belangrijke psychologische processen bij adoptie ..................................................................................................................... 29
I. Trauma................................................................................................................................................................................. 29
II. Rouw .............................................................................................................................................................................. 30
III. Hechting ......................................................................................................................................................................... 30
7.1.3 Pleegzorg ......................................................................................................................................................................................... 30
a. Gevolgen voor pleegkinderen .................................................................................................................................................... 30
7.1.4 Adoptie en Pleegzorg verschillen & gelijkenissen ............................................................................................................................ 31
7.1.5 Methode: de draad (Vigerno) .......................................................................................................................................................... 31
a. De eerste draad ......................................................................................................................................................................... 31
b. De hechtingsdraad .................................................................................................................................................................... 32
c. De draad doorgeven.................................................................................................................................................................. 32
d. Zelf de draad in handen nemen ................................................................................................................................................. 33
e. Afstandsbediening .................................................................................................................................................................... 33
f. Contextuele draad ..................................................................................................................................................................... 33
g. De draad als netwerk ................................................................................................................................................................ 34
h. De rode draad ........................................................................................................................................................................... 34
7.2 Opvoedingsstijl ......................................................................................................................................................................................... 34
7.2.1 Welke opvoedingsstijlen zijn er? ..................................................................................................................................................... 34
a. Model Baumrind: ...................................................................................................................................................................... 34
b. Opvoeden aangepast a/d leeftijd – Peter Adriaenssens ............................................................................................................ 35
c. Welke opvoedingsstijl het meest aangwezen is ......................................................................................................................... 35
d. Waar doe je goed aan bij het opvoeden – Peter Adriaenssens .................................................................................................. 36
e. Nog andere opvoedingsstijl model Lamborn ............................................................................................................................. 36
7.2.2 Maatschappelijke tendensen........................................................................................................................................................... 36
7.2.3 Opvoeden in andere culturen .......................................................................................................................................................... 37
7.2.4 Trends in opvoeding ........................................................................................................................................................................ 38
a. Helikopterouders ....................................................................................................................................................................... 38
b. Curlingouders ≈ grasmaaierouders ........................................................................................................................................... 38
c. Achterbankgeneratie ................................................................................................................................................................. 38
I. Gelijkenissen met achterbankgeneratie, curlingouders en helikopterouders ...................................................................... 39
d. Neuroparenting ......................................................................................................................................................................... 39
a. Attachment parenting ≈ natuurlijk ouderschap ......................................................................................................................... 40
7.3 Vorm geven aan het opvoedingsprogramma en de opvoedingscontext ....................................................................................... 40
7.3.1 Vorm geven aan het opvoedingsprogramma als opvoedingstaak ........................................................................................ 40
a. Structurering ............................................................................................................................................................................. 41
b. Toegankelijkheid........................................................................................................................................................................ 41
c. Ontwikkelingsstimulerend ......................................................................................................................................................... 41
2
, 7.3.2 Opvoedingscontext .............................................................................................................................................................. 42
7.3.3 Thema 1: Games, sociale media en schermtijd.................................................................................................................... 43
a. Schermtijd en opvoedingsprogramma ...................................................................................................................................... 43
b. Sociale domeintheorie ............................................................................................................................................................... 43
c. Hulpmiddel voor ouders: Media-diamant ................................................................................................................................. 44
7.3.4 Thema 2: kinderopvang ....................................................................................................................................................... 44
a. Gebruik en behoefte van kinderopvang in Vlaanderen.............................................................................................................. 44
b. Goed of slecht idee? .................................................................................................................................................................. 45
I. Kwaliteit van de kinderopvang ............................................................................................................................................. 45
II. Kernvaardigheden pedagogisch medewerker ................................................................................................................ 45
III. Gevolgen van kinderopvang ........................................................................................................................................... 45
7.3.5 Thema 3: grootouders ......................................................................................................................................................... 46
a. De geschiedenis van grootouderschap ...................................................................................................................................... 46
b. Demografische & sociaal-maatschappelijke veranderingen...................................................................................................... 46
c. De invloed van de grootouder ................................................................................................................................................... 46
I. invloed op de opvoeding door de ouders ............................................................................................................................ 46
II. invloed op ongunstige omstandigheden ........................................................................................................................ 47
III. Invloed op verdere gezinsplannen.................................................................................................................................. 47
IV. Invloed op kleinkinderen ................................................................................................................................................ 47
V. Invloed op de grootouders zelf ....................................................................................................................................... 47
VI. Conclusie ........................................................................................................................................................................ 48
7.4 Bewaken van kwalitatief ouderschap ....................................................................................................................................................... 48
7.4.1 Bewaken kwaliteit opvoederschap .................................................................................................................................................. 48
7.4.2 Rol van de psychologisch consulent ................................................................................................................................................ 49
7.4.2 Opvoedingsondersteuning vs. Ouderbegeleiding ............................................................................................................................ 49
7.4.3 Wanneer spreken van een VOS?...................................................................................................................................................... 49
8) Werking van de hersenen...............................................................................................................................................................50
8.1 Het drievoudige brein .............................................................................................................................................................................. 50
8.2 Window of tolerance................................................................................................................................................................................ 51
8.3 ACE – adverse childhood experiences ...................................................................................................................................................... 52
9) Armoede .......................................................................................................................................................................................52
9.1 Wanneer spreken we over armoede? ...................................................................................................................................................... 52
9.2 Soorten armoede en risicofactoren .......................................................................................................................................................... 53
9.3 Impact van armoede ................................................................................................................................................................................ 53
9.3.1 Impact op ouders en hun ouderschap ............................................................................................................................................. 53
9.3.2 Pedagogiserend vs. Sociaal pedagogisch perspectief ...................................................................................................................... 54
9.3.3 Impact op kinderen ............................................................................................................................................................. 54
9.4 Hulpverlening ........................................................................................................................................................................................... 55
9.4.1 Algemeen ........................................................................................................................................................................................ 55
9.4.2 Thuiscontext .................................................................................................................................................................................... 55
9.4.3 Schoolse context ............................................................................................................................................................................. 55
10) Kinderen van ouders met psychische problemen of ouders met een afhankelijkheidsprobleem (KOPP & KOAP) ..............................56
10.1 Wat houdt KO(A)PP in? .......................................................................................................................................................................... 56
10.1.1 Kenmerken .................................................................................................................................................................................... 56
10.1.2 Algemene signalen en gedragskenmerken .................................................................................................................................... 56
10.13 Leeftijdsspecifieke signalen ............................................................................................................................................................ 56
a. Baby’s........................................................................................................................................................................................ 56
b. Peuters ...................................................................................................................................................................................... 56
c. Kleuters ..................................................................................................................................................................................... 57
3