SAMENVATTING RECHT
VERKENNEN
KATRIEN VAN DEN BOSCH
ARTEVELDEHOGESCHOOL
2022-2023
,RECHT VERKENNEN – INLEIDING
INLEIDING
RECHT IN DE OPLEIDING SOCIAAL WERK
- Recht is een middel om de samenleving te ordenen
- Veel vragen en problemen van mensen waarmee je als sociaal werker te maken
krijgt, omvatten ook juridische aspecten (rechten en plichten)
- Juridische beroepsprofielen sociaal werker
o Justitieassistenten
o Bemiddelaars
o Sociaal juridische dienstverlening
WAT IS RECHT
KENMERKEN EN DEFINITIE VAN HET RECHT
Vroeger: De 10 geboden -> enige regels
WAAR DENK JE AAN BIJ ‘RECHT’?
- REGELS
o Bv. Rechten & Plichten
o Je hebt recht op een leefloon (onder bepaalde voorwaarden), en je hebt
dan de plicht actief naar werk te zoeken.
= wat je moet doen (gebodsregels) bv. Respecteer je ouders
= wat je niet mag doen (verbodsregels) bv. Gij zult niet doden
o Wat mag, wat moet of wat niet mag wordt door ‘het recht’ geregeld
Heeft verschillende rechtstakken (bv. grondwettelijk, personen- en
familie, verkeers,...)
- Regel wordt rechtsregel
o Wanneer opgesteld / bekrachtigd door samenleving
o Regels worden opgelegd door de maatschappij en zijn ook nodig voor de
maatschappij. Ze zijn nodig om bepaalde dingen te kunnen doen en de
grenzen voor dit te doen zullen hierbij ook worden afgebakend.
Bv. Wanneer je recht krijgt op leefloon en hoeveel je krijgt
o Rechtsregels: regels die worden opgesteld door de maatschappij en
wanneer ze worden bekrachtigd en uitgevoerd door die maatschappij
-> je hebt ook morele regels (bv. Geloof)
o Wat hoor je te doen: geen rechtsregels, maar een morele regel (bv. Plaats
afstaan aan oudere persoon)
o Verschil rechtsregel: zijn opgelegd en opgesteld door de samenleving en
worden bekrachtigd door de samenleving -> zijn afdwingbaar en je kan
gestraft worden als je ze niet opvolgt
DOEL RECHT: ORDENEN VAN DE SAMENLEVING
(Over)leven en handelen als mensen binnen een samenleving (een groep)
- Om te handelen moeten we middelen hebben
Samenvatting Recht Verkennen
1
, o Onze eigen intellectuele en lichamelijke vermogens zijn onze eerste
middelen
o Stoffelijke zaken
- Belangrijke voorwaarde om het menselijke handelen in de samenleving
doeltreffend te laten verlopen:
o Duidelijkheid over wie wat mag doen met welke middelen; de bevoegdheid
om op te treden met middelen
o Die regels zijn rechtstreeks van toepassing op ons gedrag
- veronderstelt regels:
o over wie wat mag doen, met welke middelen
o (goederen, geld, rechten)
o over gedrag dat aanvaard wordt, en wat niet
Bv. Eigendomsrecht: bepaalde zaken zijn van u als persoon
Voor alle zaken waar mensen met elkaar in aanmerking komen,
bestaan er regels (ook bv. Bij de Coronapandemie)
OPGELEGD DOOR DE SAMENLEVING
Samenleven leidt tot conflicten
- Conflicten vergen oplossingen, en dus regels
- Via ‘wetgever’, en dus met akkoord van de samenleving (van ons)
- Het aanpassen van het recht aan de evoluerende opvattingen en omstandigheden
wordt toevertrouwd aan specifieke wetgevende organen (parlement)
o Vertegenwoordigen de wil van de leden van de samenleving en zijn ‘de
stem van het volk’
o Regels worden opgelegd door de samenleving via de wetgever (de
politiekers die wij ertoe verkiezen -> politiek mandaat)
Volgens wettelijke procedures die strikt nageleefd worden
Wie mag meebeslissen over de nieuwe regels, is geregeld in
rechtsregels
o -> parlementen die de wetgeving vormen en daar gaan stemmen om zo
onze wetten te maken en op te stellen
Samenleving is continu in verandering:
- wetgeving is een dynamisch gegeven
- Recht is nooit af!
o Wetten en regelgeving kan veranderen doorheen de tijd (wetswijzigingen) -
> in het ene domein veel frequenter dan het ander
bv. Werkloosheidsreglementering: verandert zeer veel
o Waarom verandert wetgeving steeds: de samenleving verandert steeds en
dan moeten die regels mee veranderen -> anders zouden ze niet meer
kloppen bij de samenleving (als ideeën veranderen in een bepaalde
samenleving)
Bv. Homohuwelijk, euthanasie, abortus,... (ethische kwesties zijn
altijd goede voorbeelden)
o Goede huisvader: gewijzigd in het burgerlijk recht door de
genderneutraliteit -> nieuw begrip: voorzichtig en redelijk persoon
- Ook omgekeerd: soms gaat men iets veranderen in de wetgeving, om een
verandering in de samenleving te doen ontwikkelen -> instrument tot verandering
(het gedrag van de mensen veranderen)
Samenvatting Recht Verkennen
2
, HOE BESLIST DE SAMENLEVING HIEROVER?
- Rechtstreekse democratie (directe democratie) – gebeurt veel minder
o Via het referendum
o Soort van volksvergadering rond bepaald punt, waarbij bewoners zelf hun
stem kunnen uitbrengen (enkel op niveau van gemeentes of steden)
Bv. Aanleg ondergrondse parking
o Stadsbestuur is hier niet aan gebonden (ze kunnen nog van de keuze
afwijken)
- Vertegenwoordigende democratie (indirecte democratie)
o Via vertegenwoordigers van het volk
Regel wordt rechtsregel wanneer opgesteld / bekrachtigd door politieke autoriteit
- Door een zeer complexe samenleving, is het voor vele mensen moeilijk om dit bij
te houden -> rol sociaal werker (helpen en doorverwijzen)
RECHT IS AFDWINGBAAR
- In tegenstelling tot regels
- Zonder afdwinging geen recht
o Verplichtend karakter
o Gevolgen bij niet-naleving
o Structuren, instellingen & procedures
- Niet alle rechtsregels zijn even afdwingbaar
o Default-regels: bv. contract gaat voor op de ‘aanvullende’ wet (rechtsregels
die alleen maar gelden voor zover mensen zelf geen bepalingen voorzien
hebben in het contract die ze afgesloten hebben)
o Niet alles regelen bij wet
o Onder elkaar regelen (persoonlijke regels tussen de personen die samen
het contract afsluiten)
- Je moet niet alleen de rechtsregel hebben over het ding dat het zelf gaat, maar
ook regels over wat de sancties zijn als die regel niet wordt nageleefd. (de
instellingen moeten geregeld zijn, er moeten rechtbanken en hoven zijn,...)
- Je moet kunnen weten hoe je iemand kan verplichten om iets te doen (bv. Betalen
bij iets gekocht te hebben)
Rechtsregels zijn duidelijk te onderscheiden van andere maatschappelijke gedragsregels
zoals morele, conventionele en religieuze regels:
- Maatschappelijke gedragsregels zoals morele, conventionele en religieuze regels:
o Bepalen niet de subjectieve rechten, maar regelen de wijze waarop iemand
van zijn rechten en vrijheden gebruik hoort te maken
o Ontbreekt georganiseerde structuur om ze af te dwingen of te veranderen
o Gelden alleen voor degenen die ze vrijwillig willen volgen
- Rechtsregels:
o Afdwingbaar
o Bij niet-naleving -> gevolgen
o Er bestaan structuren en instellingen, evenals procedures die het burgers
mogelijk maken om een recht af te dwingen, of de schending van een recht
et beteugelen
SOORTEN REGELS
Samenvatting Recht Verkennen
3
VERKENNEN
KATRIEN VAN DEN BOSCH
ARTEVELDEHOGESCHOOL
2022-2023
,RECHT VERKENNEN – INLEIDING
INLEIDING
RECHT IN DE OPLEIDING SOCIAAL WERK
- Recht is een middel om de samenleving te ordenen
- Veel vragen en problemen van mensen waarmee je als sociaal werker te maken
krijgt, omvatten ook juridische aspecten (rechten en plichten)
- Juridische beroepsprofielen sociaal werker
o Justitieassistenten
o Bemiddelaars
o Sociaal juridische dienstverlening
WAT IS RECHT
KENMERKEN EN DEFINITIE VAN HET RECHT
Vroeger: De 10 geboden -> enige regels
WAAR DENK JE AAN BIJ ‘RECHT’?
- REGELS
o Bv. Rechten & Plichten
o Je hebt recht op een leefloon (onder bepaalde voorwaarden), en je hebt
dan de plicht actief naar werk te zoeken.
= wat je moet doen (gebodsregels) bv. Respecteer je ouders
= wat je niet mag doen (verbodsregels) bv. Gij zult niet doden
o Wat mag, wat moet of wat niet mag wordt door ‘het recht’ geregeld
Heeft verschillende rechtstakken (bv. grondwettelijk, personen- en
familie, verkeers,...)
- Regel wordt rechtsregel
o Wanneer opgesteld / bekrachtigd door samenleving
o Regels worden opgelegd door de maatschappij en zijn ook nodig voor de
maatschappij. Ze zijn nodig om bepaalde dingen te kunnen doen en de
grenzen voor dit te doen zullen hierbij ook worden afgebakend.
Bv. Wanneer je recht krijgt op leefloon en hoeveel je krijgt
o Rechtsregels: regels die worden opgesteld door de maatschappij en
wanneer ze worden bekrachtigd en uitgevoerd door die maatschappij
-> je hebt ook morele regels (bv. Geloof)
o Wat hoor je te doen: geen rechtsregels, maar een morele regel (bv. Plaats
afstaan aan oudere persoon)
o Verschil rechtsregel: zijn opgelegd en opgesteld door de samenleving en
worden bekrachtigd door de samenleving -> zijn afdwingbaar en je kan
gestraft worden als je ze niet opvolgt
DOEL RECHT: ORDENEN VAN DE SAMENLEVING
(Over)leven en handelen als mensen binnen een samenleving (een groep)
- Om te handelen moeten we middelen hebben
Samenvatting Recht Verkennen
1
, o Onze eigen intellectuele en lichamelijke vermogens zijn onze eerste
middelen
o Stoffelijke zaken
- Belangrijke voorwaarde om het menselijke handelen in de samenleving
doeltreffend te laten verlopen:
o Duidelijkheid over wie wat mag doen met welke middelen; de bevoegdheid
om op te treden met middelen
o Die regels zijn rechtstreeks van toepassing op ons gedrag
- veronderstelt regels:
o over wie wat mag doen, met welke middelen
o (goederen, geld, rechten)
o over gedrag dat aanvaard wordt, en wat niet
Bv. Eigendomsrecht: bepaalde zaken zijn van u als persoon
Voor alle zaken waar mensen met elkaar in aanmerking komen,
bestaan er regels (ook bv. Bij de Coronapandemie)
OPGELEGD DOOR DE SAMENLEVING
Samenleven leidt tot conflicten
- Conflicten vergen oplossingen, en dus regels
- Via ‘wetgever’, en dus met akkoord van de samenleving (van ons)
- Het aanpassen van het recht aan de evoluerende opvattingen en omstandigheden
wordt toevertrouwd aan specifieke wetgevende organen (parlement)
o Vertegenwoordigen de wil van de leden van de samenleving en zijn ‘de
stem van het volk’
o Regels worden opgelegd door de samenleving via de wetgever (de
politiekers die wij ertoe verkiezen -> politiek mandaat)
Volgens wettelijke procedures die strikt nageleefd worden
Wie mag meebeslissen over de nieuwe regels, is geregeld in
rechtsregels
o -> parlementen die de wetgeving vormen en daar gaan stemmen om zo
onze wetten te maken en op te stellen
Samenleving is continu in verandering:
- wetgeving is een dynamisch gegeven
- Recht is nooit af!
o Wetten en regelgeving kan veranderen doorheen de tijd (wetswijzigingen) -
> in het ene domein veel frequenter dan het ander
bv. Werkloosheidsreglementering: verandert zeer veel
o Waarom verandert wetgeving steeds: de samenleving verandert steeds en
dan moeten die regels mee veranderen -> anders zouden ze niet meer
kloppen bij de samenleving (als ideeën veranderen in een bepaalde
samenleving)
Bv. Homohuwelijk, euthanasie, abortus,... (ethische kwesties zijn
altijd goede voorbeelden)
o Goede huisvader: gewijzigd in het burgerlijk recht door de
genderneutraliteit -> nieuw begrip: voorzichtig en redelijk persoon
- Ook omgekeerd: soms gaat men iets veranderen in de wetgeving, om een
verandering in de samenleving te doen ontwikkelen -> instrument tot verandering
(het gedrag van de mensen veranderen)
Samenvatting Recht Verkennen
2
, HOE BESLIST DE SAMENLEVING HIEROVER?
- Rechtstreekse democratie (directe democratie) – gebeurt veel minder
o Via het referendum
o Soort van volksvergadering rond bepaald punt, waarbij bewoners zelf hun
stem kunnen uitbrengen (enkel op niveau van gemeentes of steden)
Bv. Aanleg ondergrondse parking
o Stadsbestuur is hier niet aan gebonden (ze kunnen nog van de keuze
afwijken)
- Vertegenwoordigende democratie (indirecte democratie)
o Via vertegenwoordigers van het volk
Regel wordt rechtsregel wanneer opgesteld / bekrachtigd door politieke autoriteit
- Door een zeer complexe samenleving, is het voor vele mensen moeilijk om dit bij
te houden -> rol sociaal werker (helpen en doorverwijzen)
RECHT IS AFDWINGBAAR
- In tegenstelling tot regels
- Zonder afdwinging geen recht
o Verplichtend karakter
o Gevolgen bij niet-naleving
o Structuren, instellingen & procedures
- Niet alle rechtsregels zijn even afdwingbaar
o Default-regels: bv. contract gaat voor op de ‘aanvullende’ wet (rechtsregels
die alleen maar gelden voor zover mensen zelf geen bepalingen voorzien
hebben in het contract die ze afgesloten hebben)
o Niet alles regelen bij wet
o Onder elkaar regelen (persoonlijke regels tussen de personen die samen
het contract afsluiten)
- Je moet niet alleen de rechtsregel hebben over het ding dat het zelf gaat, maar
ook regels over wat de sancties zijn als die regel niet wordt nageleefd. (de
instellingen moeten geregeld zijn, er moeten rechtbanken en hoven zijn,...)
- Je moet kunnen weten hoe je iemand kan verplichten om iets te doen (bv. Betalen
bij iets gekocht te hebben)
Rechtsregels zijn duidelijk te onderscheiden van andere maatschappelijke gedragsregels
zoals morele, conventionele en religieuze regels:
- Maatschappelijke gedragsregels zoals morele, conventionele en religieuze regels:
o Bepalen niet de subjectieve rechten, maar regelen de wijze waarop iemand
van zijn rechten en vrijheden gebruik hoort te maken
o Ontbreekt georganiseerde structuur om ze af te dwingen of te veranderen
o Gelden alleen voor degenen die ze vrijwillig willen volgen
- Rechtsregels:
o Afdwingbaar
o Bij niet-naleving -> gevolgen
o Er bestaan structuren en instellingen, evenals procedures die het burgers
mogelijk maken om een recht af te dwingen, of de schending van een recht
et beteugelen
SOORTEN REGELS
Samenvatting Recht Verkennen
3
