Deel 2, nieuwe tijd
Inhoudsopgave
Deel 2, nieuwe tijd.........................................................................................1
Hoofdstuk 10: verlichting religie wetenschap en politiek.................................3
1.1 Inleiding, redelijke burgers........................................................................................ 3
1.2 Wetenschap en religie............................................................................................... 3
A. Apologie van het geloof..........................................................................................3
A. Religie kritiek.......................................................................................................... 4
1.3 Globale kennis........................................................................................................... 5
1.4 Religieuze emancipatie............................................................................................. 6
A. Denken over tolerantie........................................................................................... 6
B. Implementatie van tolerantie...................................................................................7
C. Secularisering.......................................................................................................... 8
1.5 Politiek en burgerij.................................................................................................... 8
A. Absolutisme VS. Volksoevereiniteit..........................................................................8
B. Constitutionalisme en de scheiding der machten....................................................9
C. Ideaal van directe democratie...............................................................................10
2 Economie I: bevolking, landbouw en industrie.............................................10
2.1 Bevolking en urbanisatie.........................................................................................10
2.2 Levenstandaard...................................................................................................... 11
A. Koopkracht............................................................................................................ 11
1. Consumptie............................................................................................................ 12
2.3 Landbouw................................................................................................................ 12
2.4 Rurale nijverheid..................................................................................................... 13
2.5 Stedelijke nijverheid................................................................................................15
2.6 Aanloop naar industrialisatie...................................................................................16
3 Economie II: Hoogtij van Handel.................................................................18
3.1 Handelstromen........................................................................................................ 18
3.2 Transcontimentale handel.......................................................................................19
3.3 Atlantisch- indische handel.....................................................................................20
3.4 Verval transcontimentale handel.............................................................................21
3.5 Gouden eeuw van de Republiek.............................................................................22
3.6 Genese van het Britse rijk.......................................................................................23
3.7 Atlantische driehoekshandel..................................................................................25
A. Suiker en slaven..................................................................................................... 25
Suikerproductie.......................................................................................................... 25
B. Driehoekshandel.................................................................................................... 25
,4 De Grand Siècle van Frankrijk ( 1648-1713)................................................26
4.1 Nulpunt Westfalen................................................................................................... 26
4.2 Triomf van het absolutisme.....................................................................................26
4.2.1 Broos herstel..................................................................................................... 26
4.2.2 Kardinaal met spierballen.................................................................................27
4.2.3 God in Frankrijk: Lodewijk XIV...........................................................................29
4.3 La France Gourmande.............................................................................................30
4.3.1 Frans -Spaans conflict.......................................................................................31
4.3.2 Devolutieoorlog (1667-1668)............................................................................31
4.3.3 Hollandse oorlog ( 1672-1678)..........................................................................32
4.3.4 Guerre des réunions ( 1679-1684)....................................................................32
4.4 Engels Parlementair stelsel.....................................................................................32
4.4.1 Een crissi als nieuw begin.................................................................................33
4.4.2 De dictatuur van Cromwell................................................................................33
4.4.3 Van Restauratie naar revolutie..........................................................................34
4.5 Republiek onder vuur.............................................................................................. 35
4.5.1 De Vadermoord................................................................................................. 35
4.5.2 Stadhouderloos tijdperk....................................................................................36
4.5.3 Woelingen in Nederlandse wateren...................................................................37
4.5.4 De terugkeer van Oranje...................................................................................37
4.6 Bloedige ontknoping...............................................................................................37
4.6.1 Negenjaarige oorlog ( 1688-1667)....................................................................37
5 Het Europa van de 5 mogendheden............................................................41
5.1 De Pentarchie.......................................................................................................... 41
5.1.1 Frankrijk: de ‘oude dame’ van Europa...............................................................41
5.1.2 Engeland: een vroegmodere thalassocratie......................................................42
5.1.3 Oostenrijk: groei van de Hausmacht.................................................................43
5.1.4 Pruisen: de nieuwe politieke grondmacht..........................................................44
5.1.5 Rusland: het ambitieuze tsarenrijk....................................................................45
5.2 De clash der Titanen............................................................................................... 46
5.2.1 De 7 jarige oorlog............................................................................................ 47
5.2.2 De Poolse deling................................................................................................ 47
5.2.3 Verlicht absolutisme.......................................................................................... 48
5.3 Einde van het Ancien Régime..................................................................................50
6 Eindspel in de kolonies (1650-1783)...........................................................51
6.1 Koloniaal imperia..................................................................................................... 51
6.2 Kolonies als oorlogsbuit...........................................................................................51
, Hoofdstuk 10: verlichting religie
wetenschap en politiek
1.1 Inleiding, redelijke burgers
- Immanuel Kant (1724-1804): Was ist Aufkläring (1784)
Verlichting is de uittocht van de mens uit de onmondigheid, die hij
aan zichzelf te wijten heeft. Onmondigheid is het onvermogen zich
van zijn verstand te bedienen zonder de leiding van een ander.
Men heeft deze onmondigheid aan zichzelf te wijten, wanneer de
oorzaak ervan niet in gebrek aan verstand maar in een gebrek aan
vastberadenheid en moed ligt. Sapere aude! Durf te denken! is de
kernspreuk van de Verlichting”
- Verlichting: Europees en Noord-Amerikaans feno-meen, eind 17 de en
vooral 18de eeuw
- Zoektocht naar bevrijding met de rede als leidsman
- Zelfstandig en kritisch denken ipv. autoriteit, traditie en openbaring
- Normen, waarden en wetten niet langer ‘van bovenaf’ opgedrongen, maar
ruimte voor burgerparticipatie
- Onstaan van de publieke sfeer (Jürgen Habermas): autonome en rationele
maatschapelijke inbreng van burgers
- Verlichting loopt verder door.
- De verlichting heeft een heel zwaar accent in Europa, ook in de
Amerikaanse kolonies. Oosrpronkelijk kwam de verliching uit engelstalige
gebieden, maar hij zet zich door doorheen Europa. Het zelfstandig kritisch
denken staat centraal en dat kan iedereen.
-
1.2 Wetenschap en religie
- Newtoniaanse fysica enorme impact op de weten-schap van de Verlichting
Basis van wetenschappelijke vooruitgang, maar ook bredere sociale,
intellectuele, religieuze, ... toepassing
Idee dat complexe fysische realiteit in aantal wetten te vatten is,
inspireert filosofen om ook andere maatschappelijke vraagstukken
te herleiden tot aantal principes
- Hergebruik van newtoniaanse wetenschap in debat rond religie: apologie
en religiekritiek
- Door de wetenschappelijke ontdekkingen, komen veel elementen van de
godsdiensten op losse schroeven te staan.
A. Apologie van het geloof
1.1.1.1 Natuurlijke theologie in Engeland
- Fysico-theologie of natuurlijke theologie: wetenschap in dienst van religie
, - Idee dat Gods activiteit in de wereld zich openbaart via natuurwetten
- Natuurkundige lezing van theologische kwesties: schep-ping, zondvloed,
Godsvraag, mirakels, ...
- God toont zich niet in eenmalige, ‘tegen-natuurlijke’ gebeurtenissen (bv.
mirakels) maar in perfecte, continue functioneren van schepping
- Vertegenwoordigers:
William Derham (1657-1735)
Richard Bentley (1662-1742)
Samuel Clarke (1675-1729)
William Whiston (1667-1752)
1.1.1.2 Natuurlijke historie in Frankrijk
- Georges-Louis Leclerc, graaf de Buffon (1708-1788): Franse newtoniaan,
verzet zich tegen natuurlijke theologie
- Geen goddelijke interventie in natuur: religie en natuurkunde scheiden om
religieuze zuiver te houden
- Historicisering van de natuur: natuurkundige geschiedenis van de aarde
en het ontstaan van het leven in zeven fasen
- Geeft historische dimensie aan Newtons kosmologie
- Graaf de buffon schrijft er een boek over, hij zegt dat er een duidelijke
evolutie is om waar te nemen, hij zegt dat God niet meteen in alles heeft
gedaan. Intussen zijn heeft men ontdenkt dat er dieren zijn die
uitgestorven zijn.
1.1.1.3
- Theologische geschiedenis van schepping ingeruild voor een natuurlijke
geschiedenis: wijkt af van scheppingsverhaal, introduceert historische
dimensie, ...
- Blijft niettemin ook binnen raamwerk van het bijbelse scheppingsverhaal:
symbolische lectuur Genesis, verwerpt idee ‘evolutie’ (degeneratie) van
soorten
A. Religie kritiek
- Wetenschap ook gerecupereerd voor kritiek op geïnstitutionaliseerde
religie (ihb. rooms-katholicisme)
1.1.1.4 Deïsme
- Rationeel godsbegrip: Dieu Hor-loger van Voltaire (1694-1778)
- Universum werkt volgens onveranderlijke natuurwetten
- God als eerste oorzaak, geen immante aanwezigheid
- Impliceert kritiek op katholieke vertrouwen op gebeden, mirakels, etc. die
interveniërende God veronderstellen
- Rol wetenschap in deïsme: studie natuurwetten om tot mysterie van
schepping door te dringen
Inhoudsopgave
Deel 2, nieuwe tijd.........................................................................................1
Hoofdstuk 10: verlichting religie wetenschap en politiek.................................3
1.1 Inleiding, redelijke burgers........................................................................................ 3
1.2 Wetenschap en religie............................................................................................... 3
A. Apologie van het geloof..........................................................................................3
A. Religie kritiek.......................................................................................................... 4
1.3 Globale kennis........................................................................................................... 5
1.4 Religieuze emancipatie............................................................................................. 6
A. Denken over tolerantie........................................................................................... 6
B. Implementatie van tolerantie...................................................................................7
C. Secularisering.......................................................................................................... 8
1.5 Politiek en burgerij.................................................................................................... 8
A. Absolutisme VS. Volksoevereiniteit..........................................................................8
B. Constitutionalisme en de scheiding der machten....................................................9
C. Ideaal van directe democratie...............................................................................10
2 Economie I: bevolking, landbouw en industrie.............................................10
2.1 Bevolking en urbanisatie.........................................................................................10
2.2 Levenstandaard...................................................................................................... 11
A. Koopkracht............................................................................................................ 11
1. Consumptie............................................................................................................ 12
2.3 Landbouw................................................................................................................ 12
2.4 Rurale nijverheid..................................................................................................... 13
2.5 Stedelijke nijverheid................................................................................................15
2.6 Aanloop naar industrialisatie...................................................................................16
3 Economie II: Hoogtij van Handel.................................................................18
3.1 Handelstromen........................................................................................................ 18
3.2 Transcontimentale handel.......................................................................................19
3.3 Atlantisch- indische handel.....................................................................................20
3.4 Verval transcontimentale handel.............................................................................21
3.5 Gouden eeuw van de Republiek.............................................................................22
3.6 Genese van het Britse rijk.......................................................................................23
3.7 Atlantische driehoekshandel..................................................................................25
A. Suiker en slaven..................................................................................................... 25
Suikerproductie.......................................................................................................... 25
B. Driehoekshandel.................................................................................................... 25
,4 De Grand Siècle van Frankrijk ( 1648-1713)................................................26
4.1 Nulpunt Westfalen................................................................................................... 26
4.2 Triomf van het absolutisme.....................................................................................26
4.2.1 Broos herstel..................................................................................................... 26
4.2.2 Kardinaal met spierballen.................................................................................27
4.2.3 God in Frankrijk: Lodewijk XIV...........................................................................29
4.3 La France Gourmande.............................................................................................30
4.3.1 Frans -Spaans conflict.......................................................................................31
4.3.2 Devolutieoorlog (1667-1668)............................................................................31
4.3.3 Hollandse oorlog ( 1672-1678)..........................................................................32
4.3.4 Guerre des réunions ( 1679-1684)....................................................................32
4.4 Engels Parlementair stelsel.....................................................................................32
4.4.1 Een crissi als nieuw begin.................................................................................33
4.4.2 De dictatuur van Cromwell................................................................................33
4.4.3 Van Restauratie naar revolutie..........................................................................34
4.5 Republiek onder vuur.............................................................................................. 35
4.5.1 De Vadermoord................................................................................................. 35
4.5.2 Stadhouderloos tijdperk....................................................................................36
4.5.3 Woelingen in Nederlandse wateren...................................................................37
4.5.4 De terugkeer van Oranje...................................................................................37
4.6 Bloedige ontknoping...............................................................................................37
4.6.1 Negenjaarige oorlog ( 1688-1667)....................................................................37
5 Het Europa van de 5 mogendheden............................................................41
5.1 De Pentarchie.......................................................................................................... 41
5.1.1 Frankrijk: de ‘oude dame’ van Europa...............................................................41
5.1.2 Engeland: een vroegmodere thalassocratie......................................................42
5.1.3 Oostenrijk: groei van de Hausmacht.................................................................43
5.1.4 Pruisen: de nieuwe politieke grondmacht..........................................................44
5.1.5 Rusland: het ambitieuze tsarenrijk....................................................................45
5.2 De clash der Titanen............................................................................................... 46
5.2.1 De 7 jarige oorlog............................................................................................ 47
5.2.2 De Poolse deling................................................................................................ 47
5.2.3 Verlicht absolutisme.......................................................................................... 48
5.3 Einde van het Ancien Régime..................................................................................50
6 Eindspel in de kolonies (1650-1783)...........................................................51
6.1 Koloniaal imperia..................................................................................................... 51
6.2 Kolonies als oorlogsbuit...........................................................................................51
, Hoofdstuk 10: verlichting religie
wetenschap en politiek
1.1 Inleiding, redelijke burgers
- Immanuel Kant (1724-1804): Was ist Aufkläring (1784)
Verlichting is de uittocht van de mens uit de onmondigheid, die hij
aan zichzelf te wijten heeft. Onmondigheid is het onvermogen zich
van zijn verstand te bedienen zonder de leiding van een ander.
Men heeft deze onmondigheid aan zichzelf te wijten, wanneer de
oorzaak ervan niet in gebrek aan verstand maar in een gebrek aan
vastberadenheid en moed ligt. Sapere aude! Durf te denken! is de
kernspreuk van de Verlichting”
- Verlichting: Europees en Noord-Amerikaans feno-meen, eind 17 de en
vooral 18de eeuw
- Zoektocht naar bevrijding met de rede als leidsman
- Zelfstandig en kritisch denken ipv. autoriteit, traditie en openbaring
- Normen, waarden en wetten niet langer ‘van bovenaf’ opgedrongen, maar
ruimte voor burgerparticipatie
- Onstaan van de publieke sfeer (Jürgen Habermas): autonome en rationele
maatschapelijke inbreng van burgers
- Verlichting loopt verder door.
- De verlichting heeft een heel zwaar accent in Europa, ook in de
Amerikaanse kolonies. Oosrpronkelijk kwam de verliching uit engelstalige
gebieden, maar hij zet zich door doorheen Europa. Het zelfstandig kritisch
denken staat centraal en dat kan iedereen.
-
1.2 Wetenschap en religie
- Newtoniaanse fysica enorme impact op de weten-schap van de Verlichting
Basis van wetenschappelijke vooruitgang, maar ook bredere sociale,
intellectuele, religieuze, ... toepassing
Idee dat complexe fysische realiteit in aantal wetten te vatten is,
inspireert filosofen om ook andere maatschappelijke vraagstukken
te herleiden tot aantal principes
- Hergebruik van newtoniaanse wetenschap in debat rond religie: apologie
en religiekritiek
- Door de wetenschappelijke ontdekkingen, komen veel elementen van de
godsdiensten op losse schroeven te staan.
A. Apologie van het geloof
1.1.1.1 Natuurlijke theologie in Engeland
- Fysico-theologie of natuurlijke theologie: wetenschap in dienst van religie
, - Idee dat Gods activiteit in de wereld zich openbaart via natuurwetten
- Natuurkundige lezing van theologische kwesties: schep-ping, zondvloed,
Godsvraag, mirakels, ...
- God toont zich niet in eenmalige, ‘tegen-natuurlijke’ gebeurtenissen (bv.
mirakels) maar in perfecte, continue functioneren van schepping
- Vertegenwoordigers:
William Derham (1657-1735)
Richard Bentley (1662-1742)
Samuel Clarke (1675-1729)
William Whiston (1667-1752)
1.1.1.2 Natuurlijke historie in Frankrijk
- Georges-Louis Leclerc, graaf de Buffon (1708-1788): Franse newtoniaan,
verzet zich tegen natuurlijke theologie
- Geen goddelijke interventie in natuur: religie en natuurkunde scheiden om
religieuze zuiver te houden
- Historicisering van de natuur: natuurkundige geschiedenis van de aarde
en het ontstaan van het leven in zeven fasen
- Geeft historische dimensie aan Newtons kosmologie
- Graaf de buffon schrijft er een boek over, hij zegt dat er een duidelijke
evolutie is om waar te nemen, hij zegt dat God niet meteen in alles heeft
gedaan. Intussen zijn heeft men ontdenkt dat er dieren zijn die
uitgestorven zijn.
1.1.1.3
- Theologische geschiedenis van schepping ingeruild voor een natuurlijke
geschiedenis: wijkt af van scheppingsverhaal, introduceert historische
dimensie, ...
- Blijft niettemin ook binnen raamwerk van het bijbelse scheppingsverhaal:
symbolische lectuur Genesis, verwerpt idee ‘evolutie’ (degeneratie) van
soorten
A. Religie kritiek
- Wetenschap ook gerecupereerd voor kritiek op geïnstitutionaliseerde
religie (ihb. rooms-katholicisme)
1.1.1.4 Deïsme
- Rationeel godsbegrip: Dieu Hor-loger van Voltaire (1694-1778)
- Universum werkt volgens onveranderlijke natuurwetten
- God als eerste oorzaak, geen immante aanwezigheid
- Impliceert kritiek op katholieke vertrouwen op gebeden, mirakels, etc. die
interveniërende God veronderstellen
- Rol wetenschap in deïsme: studie natuurwetten om tot mysterie van
schepping door te dringen
