Cultuur- en Diversiteitsstudies -
Samenvatting
‣ Studiepunten: 4
‣ 100% schriftelijk examen
Combinatie open en gesloten vragen
‣ Cursus + PP + leerpaden + opnames
, Cultuur- en diversiteitsstudies – samenvatting 2024-2025
HOOFDSTUK 1 – ENKELE KADERS ROND CULTUUR
Over Cultuur & de impact
Cultuur is deel van wie we zijn, deels verbindend, verdelend
‣ Cultuur is alles: wat en hoe we iets beleven
‣ Alles toegevoegd aan natuur
‣ Cultuur bepaalt de spelregels: wat en hoe we beleven in hier en nu; geeft ook aan hoe we met onze
objecten, idee, omgaan (bv: kunst en cultuur)
‣ Hoe zijn we bepaald? → elementen uit het heden en verleden van cultuur beïnvloeden ons en maken
ons tot wat we zijn: materieel, kunst, literatuur, muziek, ideeën, beleid, …
‣ Doet iets met ons: willen ons zo onderscheiden, identificeren, gelijken definiëren!
‣ Impact van cultuur = een constante interactie
‣ Menselijke natuur is wat we
universeel delen met alle
menselijke wezens
‣ Cultuur is alles wat we als mens
toevoegen aan de natuur/
bewerken en beheersen van natuur
O Specifiek voor de groep of
categorie waartoe iemand behoort
O Wordt aangeleerd
‣ Persoonlijkheid is wat je
daarboven nog zelf toevoegt o
Wie je bent, als individu
In antropologie gebaseerd op de visie van Kroeber
‣Dit schema geeft een mogelijke blik op hoe cultuur ons beïnvloed weer
‣Cultuur = ‘alles wat aan de natuur toegevoegd wordt’
‣Cultuur overstijgt het biologische bestaan en het individuele
‣Het is een autonome entiteit met specifieke dimensies (sociale historische)
Kritieken op dit schema:
‣ Het is een statisch schema → in werkelijkheid: meer wisselwerking tussen de mens als
individu en cultuur → cultuur is meer fluïde en dynamisch
o Individu op zich heeft geen impact op cultuur tenzij het een verandering is die
opgepikt wordt door andere individuen en die een continue beweging in gang zet!
o Cultuur is onderhevig aan veranderingen maar die gaan zeer traag, tenzij iets in shock
gebeurt
1
, Cultuur- en diversiteitsstudies – 2024-2025
o Er is een wederzijdse impact tussen cultuur en wie we zijn als individuen
Impact?
‣Geeft aan hoe mens zich tot natuur verhoudt
‣= vrij statisch (Of cultuur Of natuur)
‣Mens manipuleert natuur tot nieuwe realiteit, groeit organisch…
‣MAAR, toont ook omgekeerde: de impact van de mens op cultuur
‣Cultuur bepaalt onze manier van samenleven
‣ Relatief, minimaal
‣ Na bepaalde tijd – constante invloeden – via bewegingen/ groepen of na shock
Mens = cultuur, impact als mens op cultuur?
‣ Lijkt logisch
‣ Impact gebeurtenissen op gedrag (= zichtbaar)
‣ ‘Collectief’ wet verandering in gang
Cultuur in Sociaal werk:
‣ Bepaalt mee onze context en kleurt onze praktijken in SW
‣ We doen interventies in een bepaald tijds/cultuur kader en grijpen daardoor in op dat kader
‣ Nodig om wereld rondom te kaderen
‣ Vergelijkend perspectief innemen – waar staat dit voor?
‣ En impact te zien: als SW’er handel je in complexe context
‣ Standpunt innemen – sociaal politiek bewustzijn
‣ = algemene (culturele) competenties en actieve participatie, hefboom tot goed samenleven
Sociaal handelen
Sociaal-politiek bewustzijn
Complexe
Reflexieve contexten
professional
Vlaanderen:
‣ Elke samenleving heeft eigen waarden en normen
‣ Vlaanderen hecht veel belang aan maatschappelijke solidariteit, scheiding kerk en staat en respect
voor individu en gelijke behandeling
‣ Leopold II & rubberplantages
‣ Vanuit mentale + fysische meerderwaardigheid
‣ Beeldvorming, wetenschapsvorming onder ontwikkeling van antropologie en invloed op handelen
‣ Dehumanisering: de hottentot: de zoo humain = begraafplaats Congolezen die overgebracht werden
om op de wereldtentoonstelling als figurant ‘de primitieve’ te spelen stierven in België door de
koude, de griep… pas recent werden ze in ere hersteld.
‣ Op de Wereldtentoonstelling van 1913 in Gent werden 128 Senegalezen en 60 Filippijnen in
nagebouwde dorpen tentoongesteld. Ze moesten er ‘authentieke’ taferelen naspelen.
2
, Cultuur- en diversiteitsstudies – samenvatting 2024-2025
1.1. ANTROPOLOGIE ALS VERTREKPUNT
‣ Probeert het beter te doen als cultuur
‣ Kleur van definitievorming zal haar invloed hebben op visie en invulling ervan
‣ De context bekijken waarin iets vormgegeven wordt om ten volle de betekenis te begrijpen
Van etnologie naar antropologie:
‣ Etnologie en volkenkunde = waren de terminologie die gebruikt werd
‣ Toenmalige visie op mensen en cultuur
‣ Primitieven = groepen mensen die men indeelde in een bepaalde cultuur, met specifieke
gewoontes en gebruiken
‣ Realiteit: beperkt tot etnografie = het beschrijven van 1 bepaald volk (nog liefst in de traditie
van natuurwetenschappen)
‣ Mensen werden als object benadert
‣ Aarzelden ook niet om mensenrechten mee te nemen
Jaren 50:
‣ Meer interpretatieve, humanistische benadering ipv een wetenschap in de traditie van de
natuurwetenschappen
‣ Sindsdien: antropologie
‣ Middel om na te denken over hedendaags samenleven en indien mogelijk een bijdrage te leveren aan
concrete vraagstukken
ONTSTAAN VAN ANTROPOLOGIE:
‣ Ontstaan in bepaalde tijds- en denkkaders
o In de nasleep van de zogenaamde 'ontdekkingen' door Europa.
o In een tijd waarin het wetenschapsveld sterk evolueert, de sociale wetenschappen zich
ontwikkelen, de menswetenschappen een plek opeisen in navolging van de
natuurwetenschappen.
o In een kader van kolonialisme.
‣ Beinvloed door natuur en sociale wetenschappen
‣ Ook wel etnologen genoemd
‣ Het ontwikkelde zich in een tijdsgeest een kader van sociaal Darwinisme, Kolonialisme
‣ Pas na jaren ’50: grondig veldwerk en mensen als gelijkwaardig zien
‣ ‘Vergelijkend perspectief’ (cultuurrelativisme)
‣ Ontstaat als wetenschap
3
Samenvatting
‣ Studiepunten: 4
‣ 100% schriftelijk examen
Combinatie open en gesloten vragen
‣ Cursus + PP + leerpaden + opnames
, Cultuur- en diversiteitsstudies – samenvatting 2024-2025
HOOFDSTUK 1 – ENKELE KADERS ROND CULTUUR
Over Cultuur & de impact
Cultuur is deel van wie we zijn, deels verbindend, verdelend
‣ Cultuur is alles: wat en hoe we iets beleven
‣ Alles toegevoegd aan natuur
‣ Cultuur bepaalt de spelregels: wat en hoe we beleven in hier en nu; geeft ook aan hoe we met onze
objecten, idee, omgaan (bv: kunst en cultuur)
‣ Hoe zijn we bepaald? → elementen uit het heden en verleden van cultuur beïnvloeden ons en maken
ons tot wat we zijn: materieel, kunst, literatuur, muziek, ideeën, beleid, …
‣ Doet iets met ons: willen ons zo onderscheiden, identificeren, gelijken definiëren!
‣ Impact van cultuur = een constante interactie
‣ Menselijke natuur is wat we
universeel delen met alle
menselijke wezens
‣ Cultuur is alles wat we als mens
toevoegen aan de natuur/
bewerken en beheersen van natuur
O Specifiek voor de groep of
categorie waartoe iemand behoort
O Wordt aangeleerd
‣ Persoonlijkheid is wat je
daarboven nog zelf toevoegt o
Wie je bent, als individu
In antropologie gebaseerd op de visie van Kroeber
‣Dit schema geeft een mogelijke blik op hoe cultuur ons beïnvloed weer
‣Cultuur = ‘alles wat aan de natuur toegevoegd wordt’
‣Cultuur overstijgt het biologische bestaan en het individuele
‣Het is een autonome entiteit met specifieke dimensies (sociale historische)
Kritieken op dit schema:
‣ Het is een statisch schema → in werkelijkheid: meer wisselwerking tussen de mens als
individu en cultuur → cultuur is meer fluïde en dynamisch
o Individu op zich heeft geen impact op cultuur tenzij het een verandering is die
opgepikt wordt door andere individuen en die een continue beweging in gang zet!
o Cultuur is onderhevig aan veranderingen maar die gaan zeer traag, tenzij iets in shock
gebeurt
1
, Cultuur- en diversiteitsstudies – 2024-2025
o Er is een wederzijdse impact tussen cultuur en wie we zijn als individuen
Impact?
‣Geeft aan hoe mens zich tot natuur verhoudt
‣= vrij statisch (Of cultuur Of natuur)
‣Mens manipuleert natuur tot nieuwe realiteit, groeit organisch…
‣MAAR, toont ook omgekeerde: de impact van de mens op cultuur
‣Cultuur bepaalt onze manier van samenleven
‣ Relatief, minimaal
‣ Na bepaalde tijd – constante invloeden – via bewegingen/ groepen of na shock
Mens = cultuur, impact als mens op cultuur?
‣ Lijkt logisch
‣ Impact gebeurtenissen op gedrag (= zichtbaar)
‣ ‘Collectief’ wet verandering in gang
Cultuur in Sociaal werk:
‣ Bepaalt mee onze context en kleurt onze praktijken in SW
‣ We doen interventies in een bepaald tijds/cultuur kader en grijpen daardoor in op dat kader
‣ Nodig om wereld rondom te kaderen
‣ Vergelijkend perspectief innemen – waar staat dit voor?
‣ En impact te zien: als SW’er handel je in complexe context
‣ Standpunt innemen – sociaal politiek bewustzijn
‣ = algemene (culturele) competenties en actieve participatie, hefboom tot goed samenleven
Sociaal handelen
Sociaal-politiek bewustzijn
Complexe
Reflexieve contexten
professional
Vlaanderen:
‣ Elke samenleving heeft eigen waarden en normen
‣ Vlaanderen hecht veel belang aan maatschappelijke solidariteit, scheiding kerk en staat en respect
voor individu en gelijke behandeling
‣ Leopold II & rubberplantages
‣ Vanuit mentale + fysische meerderwaardigheid
‣ Beeldvorming, wetenschapsvorming onder ontwikkeling van antropologie en invloed op handelen
‣ Dehumanisering: de hottentot: de zoo humain = begraafplaats Congolezen die overgebracht werden
om op de wereldtentoonstelling als figurant ‘de primitieve’ te spelen stierven in België door de
koude, de griep… pas recent werden ze in ere hersteld.
‣ Op de Wereldtentoonstelling van 1913 in Gent werden 128 Senegalezen en 60 Filippijnen in
nagebouwde dorpen tentoongesteld. Ze moesten er ‘authentieke’ taferelen naspelen.
2
, Cultuur- en diversiteitsstudies – samenvatting 2024-2025
1.1. ANTROPOLOGIE ALS VERTREKPUNT
‣ Probeert het beter te doen als cultuur
‣ Kleur van definitievorming zal haar invloed hebben op visie en invulling ervan
‣ De context bekijken waarin iets vormgegeven wordt om ten volle de betekenis te begrijpen
Van etnologie naar antropologie:
‣ Etnologie en volkenkunde = waren de terminologie die gebruikt werd
‣ Toenmalige visie op mensen en cultuur
‣ Primitieven = groepen mensen die men indeelde in een bepaalde cultuur, met specifieke
gewoontes en gebruiken
‣ Realiteit: beperkt tot etnografie = het beschrijven van 1 bepaald volk (nog liefst in de traditie
van natuurwetenschappen)
‣ Mensen werden als object benadert
‣ Aarzelden ook niet om mensenrechten mee te nemen
Jaren 50:
‣ Meer interpretatieve, humanistische benadering ipv een wetenschap in de traditie van de
natuurwetenschappen
‣ Sindsdien: antropologie
‣ Middel om na te denken over hedendaags samenleven en indien mogelijk een bijdrage te leveren aan
concrete vraagstukken
ONTSTAAN VAN ANTROPOLOGIE:
‣ Ontstaan in bepaalde tijds- en denkkaders
o In de nasleep van de zogenaamde 'ontdekkingen' door Europa.
o In een tijd waarin het wetenschapsveld sterk evolueert, de sociale wetenschappen zich
ontwikkelen, de menswetenschappen een plek opeisen in navolging van de
natuurwetenschappen.
o In een kader van kolonialisme.
‣ Beinvloed door natuur en sociale wetenschappen
‣ Ook wel etnologen genoemd
‣ Het ontwikkelde zich in een tijdsgeest een kader van sociaal Darwinisme, Kolonialisme
‣ Pas na jaren ’50: grondig veldwerk en mensen als gelijkwaardig zien
‣ ‘Vergelijkend perspectief’ (cultuurrelativisme)
‣ Ontstaat als wetenschap
3
