ARRAHMOUNI I.
Politicologie
Les 1 –Prof Willems (10/2)
Het belang van politiek:
De politiek beïnvloedt alles in het dagdagelijks leven (bv. proper water,
voedselvoorwaarden, wat er met je data gebeurt). Politiek beslist over hoe
middelen worden verdeeld, hoe we de maatschappij organiseren.
Concreet: gordel dragen in de auto (vroeger raar, nu automatisme –je hebt zelfs
biep-signalen die je er aan herinneren). Of nu met het regeerakkoord dat er een
rookverbod is buiten op terras.
Er is een beperkte maakbaarheid van de samenleving: er zijn grenzen van wat er
met beleid kan worden verwacht (bv. in de pandemie dat mensen zich niet aan
de avondklok wouden houden à mensen moeten het recht legitiem vinden,
anders is het recht zelf nutteloos OF extern bv. een natuurramp).
Nationale politiek verliest zijn greep: veel supranationale beslissingen (EU) (“EU
bepaalt 60-70% van het beleid”). Een ander element is bv. de macht van grote
bedrijven bv. Elon Musk die goed bevriend is met Trump en daardoor als
ondemocratisch lid veel meer te zeggen heeft dan bep. verkozenen daar.
Evengoed gaat het over de hoeveelheid data die bedrijven zoals Apple, META, X
hebben en daarmee hun algoritmes op sturen.
Vanuit het belang van de politiek ontstaat er een drang om de politieke
wetenschappen onder de loep te brengen en te bestuderen. Kijken naar
politieke fenomenen en complexe fenomenen te vereenvoudigen.
Instituties en rollen determineren gedrag en vice versa
Patronen ontdekken door te vergelijken, twee wijzen:
- Groot aantal observaties
- Selectie van beperkt aantal specifieke gevallen
Belang bestuderen van politicologie in de rechtenopleiding?
Politiek vangt het signaal binnen de samenleving op en vormt dit in recht.
Bijvoorbeeld: we zijn te laks in het bestrijden van verkeersongevallen; in
het nieuwe regeerakkoord wordt dit meegenomen en willen ze hier
aandacht aan geven.
’Primaat van het politiek’ (het is de politiek die eerst richting geeft naar
waar we naartoe moeten gaan met het recht), maar politici zijn natuurlijk
zelf ook gebonden aan het recht. Bijvoorbeeld: Het GWH oordeelde dat de
vrijheid van onderwijs in gedrang kwam in hoe ver de politiek ging, de
staat ging dus te ver.
Het recht kan de politiek ook versnellen (bv. coronapandemie). Vanuit
ministeriële besluiten ingegrepen op het leven van de mensen à er moest
een pandemiewet worden ingestemd (bescherming voor de burgers).
Het recht als juridisch systeem is vervat met waarden en normen vanuit de
maatschappij en is dus ideologisch gekleurd (bijvoorbeeld: Roe v Wade >
1
,ARRAHMOUNI I.
recht op abortus niet federaal door interpretatie van rechters OF N-VA wil
“activistische rechters” terugdringen)
Vooral te zien in klimaatzaken: een meer uitgebreide
interpretatie wordt gezien binnen een recht (wat miss eerst
als een inspanningsverbintenis werd gezien).
H1: Politiek
Wat is politiek? En wat is het niet?
Politiek = ordenen en besturen van een samenleving
Politiek is overal waar er regels bestaan, zoals in verengingen, scholen,
bedrijven… “schools of democracy’’ (op een impliciete manier neem je deel
binnen de politiek). De term is afkomstig van het Oudgriekse politea (politika).
Politiek = ordenen en besturen van een territoriaal afgebakende
samenleving
Staatsinrichting & instellingen
Gedrag: strategie &conflict/samenwerking (doelbewust optreden)
Beleid
Je moet je eraan houden, het is dwingend en je kan er niet aan ontsnappen.
Terwijl het niet-territoriaal politiek eerder functioneel is en vrijblijvend, als je het
er niet mee eens bent, ga je weg.
Het is niet altijd zo geweest, zo deden mensen vrijblijvend mee met de regels van
de katholieke kerk die een sterke invloed had op het dagdagelijks leven.
Evolutie:
19e eeuw, Nachtwakersstaat
- Politiek = beperkte aangelegenheid
- Staat gaat waken over burgerlijke rechten en vrijheden, de basisregels (bv.
eigendomsrecht) + waken over justitie en binnenlandse zaken
- De Staat had als voornaamste taak bescherming kunnen geven aan
grenzen (en mensen): defensie, buitenlandse zaken
- Belastingen: financiën
20e eeuw, Sociale Welvaartstaat
Door de arbeidsbewegingen komt er sociale bescherming op economisch vlak.
Het heeft de nefaste gevolgen van vrij economisch handelen tegengegaan door
sociale bescherming. Er wordt meer ingezet op de gezondheid van de mensen,
onderwijs te voorzien, werkgelegenheid (= verzorgingsstaat)
Politiek wordt dus een ingrijpende aangelegenheid.
21e eeuw, Regulerende Staat
- Politiek= allesomvattende impact op het leven. Het behandelt echt alles
(bv. privacy).
2
,ARRAHMOUNI I.
- Luc Huyse: “ruimtelijke onteigening van de staat’’ Denk aan
regionalisering en nationalisering > bevoegdheden zijn overgeheveld naar
gewesten, gemeenschappen, provincies…
Politieke cultuur als grondslag: behoeften in de samenleving, grenzen tussen
privé en publiek. Bijv. homohuwelijken zijn toegelaten –het is dus de staat die
zowel rechten geeft (gelijkheidswetten), maar je kan het ook zien als de staat die
zich niet moeit met wie je trouwt.
Ook roken in de auto met een kind op de achterbank willen ze verbieden, hier
gaat de politiek het niet meer zien als iets dat enkel wordt overgelaten in de
privésfeer, maar eerder als een verantwoordelijkheid om zeker de gezondheid
van kinderen te kunnen beschermen.
Politiek = Ordenen en besturen van een territoriaal afgebakende
samenleving door middel van machtsuitoefening
Wat is macht?
Bindende regels = politieke regelgeving kan alleen
functioneren als ze ook opgelegd worden aan de leden van de
samenleving. Als er geen naleving is, dan volgen sancties.
<-> Burgerlijke ongehoorzaamheid = publieke, niet-gewelddadige en bewuste
daad die ingaat tegen de wet en die tot doel heeft een wijziging in beleid of
wetgeving te realiseren.
Vorm van protest
Vreedzaam
Aanvaarden van gevolgen van de niet-naleving
Voorbeelden:
Henry Thoreau: hij betaalt geen belastingen, omdat hij tegen oorlogvoering is in
de VS; middel om de oorlog aan te klagen. Dit was vreedzaam. En ze aanvaarden
ook de gevolgen van niet-naleving.
Ander voorbeeld is Rosa Parks die haar plaats op de bus niet afstond aan een
witte persoon ook al moest dit van de wet, dit gebeurde ook vreedzaam.
Klimaatprotestanten die zich kleven aan kunst om politieke aandacht en media-
aandacht te krijgen. Ze aanvaarden ook de sancties die eraan verbonden zijn en
het gebeurt vreedzaam.
Boerenprotesten; initieel probeerde ze een probleem aan te kaarten, zonder
geweld en ze aanvaardden de sancties.
De meeste regels gaan we onbewust volgen, zonder al te veel erover na te
denken. We hebben die regels geïnternaliseerd (bv. rechts rijden, rookverbod,
gordel aanhebben). ➔ Regels opleggen en afdwingen door middel van
machtsuitoefening
Macht versus gezag
3
,ARRAHMOUNI I.
Robert DAHL: Macht = actor A heeft de mogelijkheid om ervoor te zorgen dat
actor B een handeling verricht die B anders niet zou verrichten. Een kanttekening
hierbij is dat de handeling van B niet noodzakelijk in overeenstemming is met wat
A wil (onbedoelde effecten).
Bijv. Een leraar (Actor A) zegt tegen een leerling (Actor B) dat als hij zijn
huiswerk niet maakt, hij strafstudie krijgt. De leerling maakt zijn huiswerk —
maar niet omdat hij het belangrijk vindt of iets wil leren, maar enkel om straf
te vermijden. Onbedoeld effect: De leerling ontwikkelt een negatieve houding
tegenover leren of school.
Max WEBER: Macht = mogelijkheid van actor om een wil op te leggen aan
anderen, ook tegen eventuele weerstand in.
Beide definities benadrukken dat macht wordt uitgedrukt in
een sociale context, het wordt niet uitgeoefend in een
vacuüm maar echt in relaties.
WEBER gaat een stapje verder en hij onderscheidt macht en gezag van elkaar. Hij
onderscheidt 3 vormen van gezag:
1) Traditionele gezag (bv. traditie en gewoonte, denk aan de koning –het is
gw zo).
2) Charismatische gezag (persoonlijke eigenschappen die ervoor zorgen dat
het publiek bewondering in hem hebben en voor zijn visie, zijn Latijnse
spreuken…)
3) Rationeel-legalistisch gezag (bv. een democratisch verkozen regering die
zijn gezag krijgt vanuit het respect van de regels en het systeem. De
legitimiteit komt vanuit het systeem zelf, we aanvaardden het omdat we in
het systeem vertrouwen –het heeft de geijkte procedures gevolgd).
Doorheen de geschiedenis kunnen we zien dat het van een eerder traditioneel
gezag zijn gegaan naar een rationeel-legalistisch gezag die geïnstitutionaliseerd
zijn.
SCHARPF & SCHMIDT: Legitieme machtsuitoefening uit respect voor de regels
bronnen/types (democratische) legitimiteit
Input: de mate waarmee burgers hun voorkeuren laten horen aan politici en dat
politici dit dan meenemen (basically Tyler over participatiewetgeving). Je krijgt
legitimiteit doordat de burger heeft kunnen participeren.
Throughput: hier gaat het over de kwaliteit van besluitvormingsprocedures. De
legitimiteit stamt af van de procedures die het moet volgen en doorstaan.
Output: Probleemoplossend, welvaart vermogen > als het niet effectief is dan
geen legitimiteit
3 faces of power –Steven LUKES
1. Power of decision-making/beslissen en bevelen:
- Macht dat zichtbaar is
- Macht waar sancties en dwangmiddelen aan hangen
Vb. maximumsnelheid op de weg
2. Non-decision-making power/agenda-setting (BACHRACH & BARATZ):
4
,ARRAHMOUNI I.
- Prioriteit van thema’s op politieke agenda
- Positief: je geeft aandacht, het wordt zichtbaar
- Negatief: het wordt onzichtbaar (bv. singles worden
vergeten, vooral gekeken naar gezinnen binnen politiek
debat).
Bijvoorbeeld; Werkgelegenheid wordt belangrijker geacht dan onze
luchtverontreiniging; de werkgelegenheid worden dus prioriteit gesteld (dus er
worden rijstroken voorzien voor auto’s zodat je naar je werk kan rijden).
3. Ideological power/ ideologische hegemonie
- Bepalen wat er gedacht wordt, bestaande orde die niet
ter discussie zijn, onzichtbaar
- Cultureel kader
- Bv. onze kapitalistische samenleving > we kunnen ons
niets anders voorstellen dan zo’n samenleving.
Amartya SEN
Ongelijkheid = macht (onderdrukking) waardoor mensen niet al hun
mogelijkheden ontwikkelen DUS geen ‘’echte vrijheid’’.
Veel van de machtsuitoefening is onzichtbaar, het staat niet per se
neergeschreven in bronnen en je kan het ook niet altijd achterhalen uit
interviews etc. Het aantonen en bewijzen gaat heel moeilijk als gevolg.
Heel veel machtsuitoefening ligt op de anticipatie van
gevolgen van acties (je wil geen boete, dus je volgt de wet
maar)
Ideologisch > je doet iets (niet) omdat je er in gelooft.
Macht zit in een machtsstrijd tussen actoren, wisselwerking – wederzijds
Causaliteit van macht vaststellen is heel lastig
Macht van één actor isoleren is problematisch (waarom komt
een punt wel of niet op de agenda?)
Macht is vaak alleen negatief (veto players)
Macht wordt vaak als negatief gezien omdat het gebruikt kan
worden om verandering tegen te houden. “Veto players” zijn
actoren die beslissingen kunnen blokkeren, zelfs als er brede
steun is. Dit leidt tot politieke stilstand en frustratie bij andere
actoren die vooruitgang willen boeken.
Macht van de staat
Staat concentreert veel macht. En een Natiestaat is langzaam gegroeid doorheen
de tijd (proces van staatsvorming). Op een gegeven moment, vooral in de 19 e
eeuw, zien we veel ontwikkelingen.
Er is steeds een grotere concentratie van machtsmiddelen
(geld, expertise) ten koste van concurrenten (adel, kerk)
5
, ARRAHMOUNI I.
Verwerven van legitimiteit (aanvaard) (charismatisch gezag)
Depersonalisatie van gezag (rationeel-legalistisch gezag)
Homogenisering (regels op geheel grondbied)
Natiestaat want bevolking, taal, cultuur (de natie, het volk) vallen samen.
Er valt niet aan staatsmacht te ontkomen (ondanks vervagende grenzen):
er is steeds politiek (en dus machtsuitoefening) daar waar mensen
samenleven
WEBER: Staat = monopolie op legitiem geweld = alleen staat mag regels met
geweld afdwingen; geen privétaak. Ook voor de Staat zijn er begrenzingen:
- Privatisering van de ordehandhaving (bv. winkelcentra,
festivals…)
- Staatsgeweld moet altijd proportioneel zijn (bv. Er mag
geen etnische profilering zijn)
- Alleen geweld als het nodig is voor een doel (bv.
foltering)
= Als het doel bereikt is, stopt het geweld
Denk aan: boerenprotesten waarbij er waterkannonen worden voorzien bij
escalerend geweld, maar dit moet altijd in proportie zijn.
Wat voorkomt dan machtsmisbruik?
‘’Alle machten gaan uit van de natie. Zij worden uitgeoefend op de wijze
bij de Grondwet bepaald.’’ –Art 33 Gw.
De grondwet is de eerste en belangrijkste ‘regel’ van het land
1) Bevat basisregels van het functioneren van politiek systeem
2) Bevat grondrechten- en vrijheden
3) Bevat socio-economische rechten (in tegenstelling tot het eerder
opgenoemde zijn deze niet afdwingbaar, maar het gaat hier eerder over
een inspanning die de Staat moet doen bv. in onderwijs, arbeid,
leefomgeving…)
Hier komt vaak een ander geïnterpreteerde betekenis van de
grondwet (denk aan klimaatzaak). Ook evolueert het steeds,
daarom nu bv. mensen met een handicap en dieren
opgenomen.
Bijzondere regels om de Grondwet te veranderen > zie codex
grondwetsherziening
Een Grondwet is niet altijd neergeschreven, zo heb je in het V.K.: het is hier
historisch gegroeid geheel aan teksten en gewoonte (Magna Carta 1215) –er
staat dus niets hoger dan het parlement (denk aan een GwH) = dit kan een
zwakkere positie van een burger betekenen in hun desbetreffende staat.
Een Grondwet heeft vaak ook een symbolische betekenis, EU wilde een
grondwet:
- Mislukt
- NL en FR waren er bv niet mee eens
- Vervangen door Verdrag van Lissabon 2007 + Handvest van de
Grondrechten 2012
6
Politicologie
Les 1 –Prof Willems (10/2)
Het belang van politiek:
De politiek beïnvloedt alles in het dagdagelijks leven (bv. proper water,
voedselvoorwaarden, wat er met je data gebeurt). Politiek beslist over hoe
middelen worden verdeeld, hoe we de maatschappij organiseren.
Concreet: gordel dragen in de auto (vroeger raar, nu automatisme –je hebt zelfs
biep-signalen die je er aan herinneren). Of nu met het regeerakkoord dat er een
rookverbod is buiten op terras.
Er is een beperkte maakbaarheid van de samenleving: er zijn grenzen van wat er
met beleid kan worden verwacht (bv. in de pandemie dat mensen zich niet aan
de avondklok wouden houden à mensen moeten het recht legitiem vinden,
anders is het recht zelf nutteloos OF extern bv. een natuurramp).
Nationale politiek verliest zijn greep: veel supranationale beslissingen (EU) (“EU
bepaalt 60-70% van het beleid”). Een ander element is bv. de macht van grote
bedrijven bv. Elon Musk die goed bevriend is met Trump en daardoor als
ondemocratisch lid veel meer te zeggen heeft dan bep. verkozenen daar.
Evengoed gaat het over de hoeveelheid data die bedrijven zoals Apple, META, X
hebben en daarmee hun algoritmes op sturen.
Vanuit het belang van de politiek ontstaat er een drang om de politieke
wetenschappen onder de loep te brengen en te bestuderen. Kijken naar
politieke fenomenen en complexe fenomenen te vereenvoudigen.
Instituties en rollen determineren gedrag en vice versa
Patronen ontdekken door te vergelijken, twee wijzen:
- Groot aantal observaties
- Selectie van beperkt aantal specifieke gevallen
Belang bestuderen van politicologie in de rechtenopleiding?
Politiek vangt het signaal binnen de samenleving op en vormt dit in recht.
Bijvoorbeeld: we zijn te laks in het bestrijden van verkeersongevallen; in
het nieuwe regeerakkoord wordt dit meegenomen en willen ze hier
aandacht aan geven.
’Primaat van het politiek’ (het is de politiek die eerst richting geeft naar
waar we naartoe moeten gaan met het recht), maar politici zijn natuurlijk
zelf ook gebonden aan het recht. Bijvoorbeeld: Het GWH oordeelde dat de
vrijheid van onderwijs in gedrang kwam in hoe ver de politiek ging, de
staat ging dus te ver.
Het recht kan de politiek ook versnellen (bv. coronapandemie). Vanuit
ministeriële besluiten ingegrepen op het leven van de mensen à er moest
een pandemiewet worden ingestemd (bescherming voor de burgers).
Het recht als juridisch systeem is vervat met waarden en normen vanuit de
maatschappij en is dus ideologisch gekleurd (bijvoorbeeld: Roe v Wade >
1
,ARRAHMOUNI I.
recht op abortus niet federaal door interpretatie van rechters OF N-VA wil
“activistische rechters” terugdringen)
Vooral te zien in klimaatzaken: een meer uitgebreide
interpretatie wordt gezien binnen een recht (wat miss eerst
als een inspanningsverbintenis werd gezien).
H1: Politiek
Wat is politiek? En wat is het niet?
Politiek = ordenen en besturen van een samenleving
Politiek is overal waar er regels bestaan, zoals in verengingen, scholen,
bedrijven… “schools of democracy’’ (op een impliciete manier neem je deel
binnen de politiek). De term is afkomstig van het Oudgriekse politea (politika).
Politiek = ordenen en besturen van een territoriaal afgebakende
samenleving
Staatsinrichting & instellingen
Gedrag: strategie &conflict/samenwerking (doelbewust optreden)
Beleid
Je moet je eraan houden, het is dwingend en je kan er niet aan ontsnappen.
Terwijl het niet-territoriaal politiek eerder functioneel is en vrijblijvend, als je het
er niet mee eens bent, ga je weg.
Het is niet altijd zo geweest, zo deden mensen vrijblijvend mee met de regels van
de katholieke kerk die een sterke invloed had op het dagdagelijks leven.
Evolutie:
19e eeuw, Nachtwakersstaat
- Politiek = beperkte aangelegenheid
- Staat gaat waken over burgerlijke rechten en vrijheden, de basisregels (bv.
eigendomsrecht) + waken over justitie en binnenlandse zaken
- De Staat had als voornaamste taak bescherming kunnen geven aan
grenzen (en mensen): defensie, buitenlandse zaken
- Belastingen: financiën
20e eeuw, Sociale Welvaartstaat
Door de arbeidsbewegingen komt er sociale bescherming op economisch vlak.
Het heeft de nefaste gevolgen van vrij economisch handelen tegengegaan door
sociale bescherming. Er wordt meer ingezet op de gezondheid van de mensen,
onderwijs te voorzien, werkgelegenheid (= verzorgingsstaat)
Politiek wordt dus een ingrijpende aangelegenheid.
21e eeuw, Regulerende Staat
- Politiek= allesomvattende impact op het leven. Het behandelt echt alles
(bv. privacy).
2
,ARRAHMOUNI I.
- Luc Huyse: “ruimtelijke onteigening van de staat’’ Denk aan
regionalisering en nationalisering > bevoegdheden zijn overgeheveld naar
gewesten, gemeenschappen, provincies…
Politieke cultuur als grondslag: behoeften in de samenleving, grenzen tussen
privé en publiek. Bijv. homohuwelijken zijn toegelaten –het is dus de staat die
zowel rechten geeft (gelijkheidswetten), maar je kan het ook zien als de staat die
zich niet moeit met wie je trouwt.
Ook roken in de auto met een kind op de achterbank willen ze verbieden, hier
gaat de politiek het niet meer zien als iets dat enkel wordt overgelaten in de
privésfeer, maar eerder als een verantwoordelijkheid om zeker de gezondheid
van kinderen te kunnen beschermen.
Politiek = Ordenen en besturen van een territoriaal afgebakende
samenleving door middel van machtsuitoefening
Wat is macht?
Bindende regels = politieke regelgeving kan alleen
functioneren als ze ook opgelegd worden aan de leden van de
samenleving. Als er geen naleving is, dan volgen sancties.
<-> Burgerlijke ongehoorzaamheid = publieke, niet-gewelddadige en bewuste
daad die ingaat tegen de wet en die tot doel heeft een wijziging in beleid of
wetgeving te realiseren.
Vorm van protest
Vreedzaam
Aanvaarden van gevolgen van de niet-naleving
Voorbeelden:
Henry Thoreau: hij betaalt geen belastingen, omdat hij tegen oorlogvoering is in
de VS; middel om de oorlog aan te klagen. Dit was vreedzaam. En ze aanvaarden
ook de gevolgen van niet-naleving.
Ander voorbeeld is Rosa Parks die haar plaats op de bus niet afstond aan een
witte persoon ook al moest dit van de wet, dit gebeurde ook vreedzaam.
Klimaatprotestanten die zich kleven aan kunst om politieke aandacht en media-
aandacht te krijgen. Ze aanvaarden ook de sancties die eraan verbonden zijn en
het gebeurt vreedzaam.
Boerenprotesten; initieel probeerde ze een probleem aan te kaarten, zonder
geweld en ze aanvaardden de sancties.
De meeste regels gaan we onbewust volgen, zonder al te veel erover na te
denken. We hebben die regels geïnternaliseerd (bv. rechts rijden, rookverbod,
gordel aanhebben). ➔ Regels opleggen en afdwingen door middel van
machtsuitoefening
Macht versus gezag
3
,ARRAHMOUNI I.
Robert DAHL: Macht = actor A heeft de mogelijkheid om ervoor te zorgen dat
actor B een handeling verricht die B anders niet zou verrichten. Een kanttekening
hierbij is dat de handeling van B niet noodzakelijk in overeenstemming is met wat
A wil (onbedoelde effecten).
Bijv. Een leraar (Actor A) zegt tegen een leerling (Actor B) dat als hij zijn
huiswerk niet maakt, hij strafstudie krijgt. De leerling maakt zijn huiswerk —
maar niet omdat hij het belangrijk vindt of iets wil leren, maar enkel om straf
te vermijden. Onbedoeld effect: De leerling ontwikkelt een negatieve houding
tegenover leren of school.
Max WEBER: Macht = mogelijkheid van actor om een wil op te leggen aan
anderen, ook tegen eventuele weerstand in.
Beide definities benadrukken dat macht wordt uitgedrukt in
een sociale context, het wordt niet uitgeoefend in een
vacuüm maar echt in relaties.
WEBER gaat een stapje verder en hij onderscheidt macht en gezag van elkaar. Hij
onderscheidt 3 vormen van gezag:
1) Traditionele gezag (bv. traditie en gewoonte, denk aan de koning –het is
gw zo).
2) Charismatische gezag (persoonlijke eigenschappen die ervoor zorgen dat
het publiek bewondering in hem hebben en voor zijn visie, zijn Latijnse
spreuken…)
3) Rationeel-legalistisch gezag (bv. een democratisch verkozen regering die
zijn gezag krijgt vanuit het respect van de regels en het systeem. De
legitimiteit komt vanuit het systeem zelf, we aanvaardden het omdat we in
het systeem vertrouwen –het heeft de geijkte procedures gevolgd).
Doorheen de geschiedenis kunnen we zien dat het van een eerder traditioneel
gezag zijn gegaan naar een rationeel-legalistisch gezag die geïnstitutionaliseerd
zijn.
SCHARPF & SCHMIDT: Legitieme machtsuitoefening uit respect voor de regels
bronnen/types (democratische) legitimiteit
Input: de mate waarmee burgers hun voorkeuren laten horen aan politici en dat
politici dit dan meenemen (basically Tyler over participatiewetgeving). Je krijgt
legitimiteit doordat de burger heeft kunnen participeren.
Throughput: hier gaat het over de kwaliteit van besluitvormingsprocedures. De
legitimiteit stamt af van de procedures die het moet volgen en doorstaan.
Output: Probleemoplossend, welvaart vermogen > als het niet effectief is dan
geen legitimiteit
3 faces of power –Steven LUKES
1. Power of decision-making/beslissen en bevelen:
- Macht dat zichtbaar is
- Macht waar sancties en dwangmiddelen aan hangen
Vb. maximumsnelheid op de weg
2. Non-decision-making power/agenda-setting (BACHRACH & BARATZ):
4
,ARRAHMOUNI I.
- Prioriteit van thema’s op politieke agenda
- Positief: je geeft aandacht, het wordt zichtbaar
- Negatief: het wordt onzichtbaar (bv. singles worden
vergeten, vooral gekeken naar gezinnen binnen politiek
debat).
Bijvoorbeeld; Werkgelegenheid wordt belangrijker geacht dan onze
luchtverontreiniging; de werkgelegenheid worden dus prioriteit gesteld (dus er
worden rijstroken voorzien voor auto’s zodat je naar je werk kan rijden).
3. Ideological power/ ideologische hegemonie
- Bepalen wat er gedacht wordt, bestaande orde die niet
ter discussie zijn, onzichtbaar
- Cultureel kader
- Bv. onze kapitalistische samenleving > we kunnen ons
niets anders voorstellen dan zo’n samenleving.
Amartya SEN
Ongelijkheid = macht (onderdrukking) waardoor mensen niet al hun
mogelijkheden ontwikkelen DUS geen ‘’echte vrijheid’’.
Veel van de machtsuitoefening is onzichtbaar, het staat niet per se
neergeschreven in bronnen en je kan het ook niet altijd achterhalen uit
interviews etc. Het aantonen en bewijzen gaat heel moeilijk als gevolg.
Heel veel machtsuitoefening ligt op de anticipatie van
gevolgen van acties (je wil geen boete, dus je volgt de wet
maar)
Ideologisch > je doet iets (niet) omdat je er in gelooft.
Macht zit in een machtsstrijd tussen actoren, wisselwerking – wederzijds
Causaliteit van macht vaststellen is heel lastig
Macht van één actor isoleren is problematisch (waarom komt
een punt wel of niet op de agenda?)
Macht is vaak alleen negatief (veto players)
Macht wordt vaak als negatief gezien omdat het gebruikt kan
worden om verandering tegen te houden. “Veto players” zijn
actoren die beslissingen kunnen blokkeren, zelfs als er brede
steun is. Dit leidt tot politieke stilstand en frustratie bij andere
actoren die vooruitgang willen boeken.
Macht van de staat
Staat concentreert veel macht. En een Natiestaat is langzaam gegroeid doorheen
de tijd (proces van staatsvorming). Op een gegeven moment, vooral in de 19 e
eeuw, zien we veel ontwikkelingen.
Er is steeds een grotere concentratie van machtsmiddelen
(geld, expertise) ten koste van concurrenten (adel, kerk)
5
, ARRAHMOUNI I.
Verwerven van legitimiteit (aanvaard) (charismatisch gezag)
Depersonalisatie van gezag (rationeel-legalistisch gezag)
Homogenisering (regels op geheel grondbied)
Natiestaat want bevolking, taal, cultuur (de natie, het volk) vallen samen.
Er valt niet aan staatsmacht te ontkomen (ondanks vervagende grenzen):
er is steeds politiek (en dus machtsuitoefening) daar waar mensen
samenleven
WEBER: Staat = monopolie op legitiem geweld = alleen staat mag regels met
geweld afdwingen; geen privétaak. Ook voor de Staat zijn er begrenzingen:
- Privatisering van de ordehandhaving (bv. winkelcentra,
festivals…)
- Staatsgeweld moet altijd proportioneel zijn (bv. Er mag
geen etnische profilering zijn)
- Alleen geweld als het nodig is voor een doel (bv.
foltering)
= Als het doel bereikt is, stopt het geweld
Denk aan: boerenprotesten waarbij er waterkannonen worden voorzien bij
escalerend geweld, maar dit moet altijd in proportie zijn.
Wat voorkomt dan machtsmisbruik?
‘’Alle machten gaan uit van de natie. Zij worden uitgeoefend op de wijze
bij de Grondwet bepaald.’’ –Art 33 Gw.
De grondwet is de eerste en belangrijkste ‘regel’ van het land
1) Bevat basisregels van het functioneren van politiek systeem
2) Bevat grondrechten- en vrijheden
3) Bevat socio-economische rechten (in tegenstelling tot het eerder
opgenoemde zijn deze niet afdwingbaar, maar het gaat hier eerder over
een inspanning die de Staat moet doen bv. in onderwijs, arbeid,
leefomgeving…)
Hier komt vaak een ander geïnterpreteerde betekenis van de
grondwet (denk aan klimaatzaak). Ook evolueert het steeds,
daarom nu bv. mensen met een handicap en dieren
opgenomen.
Bijzondere regels om de Grondwet te veranderen > zie codex
grondwetsherziening
Een Grondwet is niet altijd neergeschreven, zo heb je in het V.K.: het is hier
historisch gegroeid geheel aan teksten en gewoonte (Magna Carta 1215) –er
staat dus niets hoger dan het parlement (denk aan een GwH) = dit kan een
zwakkere positie van een burger betekenen in hun desbetreffende staat.
Een Grondwet heeft vaak ook een symbolische betekenis, EU wilde een
grondwet:
- Mislukt
- NL en FR waren er bv niet mee eens
- Vervangen door Verdrag van Lissabon 2007 + Handvest van de
Grondrechten 2012
6
