RECHTSFILOSOFIE
Gedoceerd aan de Universiteit van
Antwerpen
2024-2025
Samenvatting rechtsfilosofie aan de hand van de PowerPoint en lesnotities.
Aurelie Ansoms
, Prof. Kristof Van Assche
Rechtsfilosofie
Inhoudsopgave
1. Rechtsfilosofie en recht: wat en waarom?..................................................................3
Deel 1. Conflict............................................................................................................3
Deel 3. Recht...............................................................................................................4
Functie.....................................................................................................................4
Verhouding tussen recht en moraal.........................................................................5
Kenmerken vh rechtssysteem..................................................................................5
Opbouw vh rechtssysteem.......................................................................................5
Dwang als basiskenmerk..........................................................................................6
2. Van de premoderne wereld nr de modernitiet............................................................6
Deel 1. De premoderne rechtsfilosofie........................................................................6
De pre-socratische rechtsfilosofie............................................................................7
Plato.........................................................................................................................7
Aristoteles................................................................................................................8
Thomas van Aquino..................................................................................................9
Het premoderne wereldbeeld.................................................................................10
Breuk in de premoderniteit....................................................................................11
Deel 3. Het 16e eeuwse relativisme...........................................................................12
3. Ontstaan van de moderne staat...............................................................................13
Deel 1. Thomas HOBBES...........................................................................................13
B. De natuurtoestand.............................................................................................13
C. Het sociaal contract...........................................................................................15
D. De staat.............................................................................................................15
E. De betekenis van Hobbes..................................................................................16
Deel 2. John LOCKE....................................................................................................18
B. De natuurtoestand.............................................................................................18
C. Het sociaal contract en de staat........................................................................18
D. De betekenis van Locke.....................................................................................19
Deel 3. Edmund BURKE.............................................................................................20
Achtergrond...........................................................................................................20
Kritiek op de Franse Revolutie................................................................................20
C. Belang van zeden en gewoonten.......................................................................21
1
, Prof. Kristof Van Assche
De betekenis van Burke.........................................................................................22
Deel 4. Thomas PAINE...............................................................................................23
B. Natuurtoestand..................................................................................................23
C. Sociaal contract en staat...................................................................................24
D. De betekenis van Paine.....................................................................................25
4. Autonomie en vrijheid..............................................................................................25
Deel 3. Vrijheid in het recht.......................................................................................25
A. Locke: de staat als beschermer van negatieve vrijheid.....................................25
B. Montesquieu: de scheiding der machten...........................................................27
C. Mill: schadebeginsel...........................................................................................28
D. Berlin: positieve vrijheid....................................................................................29
E. Feinberg: aanstootgevendheid...........................................................................30
F. Dworkin: Paternalisme........................................................................................31
G. Andere legitieme inperkingen van vrijheid 1. voorzorgsprincipe:......................32
Wat zijn rechten?..........................................................................................................35
Deel 1. Soorten en structuur van rechten - VORM....................................................35
A. Afbakening vd 4 soorten rechten.......................................................................36
Deel 2. Functie van rechten – FUNCTIE........................................................................39
(2) Rechten hebben als functie om de keuze/wil vd rechthebbende te beschermen
...............................................................................................................................40
(3) Rechten hebben als functie om de belangen vd rechthebbende te beschermen
...............................................................................................................................41
Deel 1. Eigendom: een cluster van rechten..................................................................43
Bundeltheorie............................................................................................................43
Exclusietheorie..........................................................................................................45
Geïntegreerde theorie...............................................................................................46
Deel 2. Waarom private eigendom?.............................................................................47
Tragedy of the Commons..........................................................................................48
Tragedy of the Free Rider..........................................................................................50
Prisoners’ Dilemma...................................................................................................50
1. Top-down theorieën..................................................................................................52
A. Eigendomsrechten toegekend via algemene toestemming van de mensheid......52
A. Hugo Grotius......................................................................................................53
B. Samuel von Pufendorf .......................................................................................54
B. Toekenning door de staat......................................................................................55
2
, Prof. Kristof Van Assche
1. Eigendomsrechten toegekend door de absolutistische vorst.............................55
2. Bottum-up theorieën.............................................................................................57
A. Eigendom als natuurrecht..................................................................................57
4. Klassieke natuurrecht ..............................................................................................60
A. Thomas van Aquino (1225-1274)..........................................................................61
3. Ondergang van natuurrecht.....................................................................................62
A. Het “is-ought” - probleem..................................................................................62
B. Bentham (1747-1832)........................................................................................62
3. De opkomst van het rechtspositivisme....................................................................63
A. Austin (1790-1859)...............................................................................................64
B. Kelsen (1881-1973)...............................................................................................65
C. Hart (1907-1992)..................................................................................................66
1. Het rechtspositivisme bekritiseerd...........................................................................68
Kritiek op rechtspositivisme......................................................................................68
2. De reanimatie van het natuurrecht..........................................................................69
3. Het moderne natuurrecht.........................................................................................70
A. Fuller (1902 – 1978)..............................................................................................70
INTERNATIONAL MORALITY OF LAW.......................................................................71
B. Dworking (1931 – 2013)........................................................................................72
Concept van gelijkheid – ppt kijken vr rode bollen!......................................................75
A. Premoderniteit.......................................................................................................76
B. Gelijkheid van rechten..........................................................................................78
C. Kritiek op loutere gelijkheid van rechten..............................................................80
D. Gelijkheid van kansen (equality of opportunity)...................................................80
E. Gelijkheid van bronnen (equality of resources).....................................................83
F. Gelijkheid van realiseringsmogelijkheid (capabilities)...........................................85
A. Amartya Sen (1933 -).........................................................................................85
B. Martha Nussbaum (1947 -)................................................................................86
1.Rechtsfilosofie en recht: wat en waarom?
Deel 1. Conflict
Recht zorgt vr ordening id samenleving. Recht is een systeem om conflicten te voorkomen, beheersen of
oplossen stabiele en vreedzame samenleving
3
Gedoceerd aan de Universiteit van
Antwerpen
2024-2025
Samenvatting rechtsfilosofie aan de hand van de PowerPoint en lesnotities.
Aurelie Ansoms
, Prof. Kristof Van Assche
Rechtsfilosofie
Inhoudsopgave
1. Rechtsfilosofie en recht: wat en waarom?..................................................................3
Deel 1. Conflict............................................................................................................3
Deel 3. Recht...............................................................................................................4
Functie.....................................................................................................................4
Verhouding tussen recht en moraal.........................................................................5
Kenmerken vh rechtssysteem..................................................................................5
Opbouw vh rechtssysteem.......................................................................................5
Dwang als basiskenmerk..........................................................................................6
2. Van de premoderne wereld nr de modernitiet............................................................6
Deel 1. De premoderne rechtsfilosofie........................................................................6
De pre-socratische rechtsfilosofie............................................................................7
Plato.........................................................................................................................7
Aristoteles................................................................................................................8
Thomas van Aquino..................................................................................................9
Het premoderne wereldbeeld.................................................................................10
Breuk in de premoderniteit....................................................................................11
Deel 3. Het 16e eeuwse relativisme...........................................................................12
3. Ontstaan van de moderne staat...............................................................................13
Deel 1. Thomas HOBBES...........................................................................................13
B. De natuurtoestand.............................................................................................13
C. Het sociaal contract...........................................................................................15
D. De staat.............................................................................................................15
E. De betekenis van Hobbes..................................................................................16
Deel 2. John LOCKE....................................................................................................18
B. De natuurtoestand.............................................................................................18
C. Het sociaal contract en de staat........................................................................18
D. De betekenis van Locke.....................................................................................19
Deel 3. Edmund BURKE.............................................................................................20
Achtergrond...........................................................................................................20
Kritiek op de Franse Revolutie................................................................................20
C. Belang van zeden en gewoonten.......................................................................21
1
, Prof. Kristof Van Assche
De betekenis van Burke.........................................................................................22
Deel 4. Thomas PAINE...............................................................................................23
B. Natuurtoestand..................................................................................................23
C. Sociaal contract en staat...................................................................................24
D. De betekenis van Paine.....................................................................................25
4. Autonomie en vrijheid..............................................................................................25
Deel 3. Vrijheid in het recht.......................................................................................25
A. Locke: de staat als beschermer van negatieve vrijheid.....................................25
B. Montesquieu: de scheiding der machten...........................................................27
C. Mill: schadebeginsel...........................................................................................28
D. Berlin: positieve vrijheid....................................................................................29
E. Feinberg: aanstootgevendheid...........................................................................30
F. Dworkin: Paternalisme........................................................................................31
G. Andere legitieme inperkingen van vrijheid 1. voorzorgsprincipe:......................32
Wat zijn rechten?..........................................................................................................35
Deel 1. Soorten en structuur van rechten - VORM....................................................35
A. Afbakening vd 4 soorten rechten.......................................................................36
Deel 2. Functie van rechten – FUNCTIE........................................................................39
(2) Rechten hebben als functie om de keuze/wil vd rechthebbende te beschermen
...............................................................................................................................40
(3) Rechten hebben als functie om de belangen vd rechthebbende te beschermen
...............................................................................................................................41
Deel 1. Eigendom: een cluster van rechten..................................................................43
Bundeltheorie............................................................................................................43
Exclusietheorie..........................................................................................................45
Geïntegreerde theorie...............................................................................................46
Deel 2. Waarom private eigendom?.............................................................................47
Tragedy of the Commons..........................................................................................48
Tragedy of the Free Rider..........................................................................................50
Prisoners’ Dilemma...................................................................................................50
1. Top-down theorieën..................................................................................................52
A. Eigendomsrechten toegekend via algemene toestemming van de mensheid......52
A. Hugo Grotius......................................................................................................53
B. Samuel von Pufendorf .......................................................................................54
B. Toekenning door de staat......................................................................................55
2
, Prof. Kristof Van Assche
1. Eigendomsrechten toegekend door de absolutistische vorst.............................55
2. Bottum-up theorieën.............................................................................................57
A. Eigendom als natuurrecht..................................................................................57
4. Klassieke natuurrecht ..............................................................................................60
A. Thomas van Aquino (1225-1274)..........................................................................61
3. Ondergang van natuurrecht.....................................................................................62
A. Het “is-ought” - probleem..................................................................................62
B. Bentham (1747-1832)........................................................................................62
3. De opkomst van het rechtspositivisme....................................................................63
A. Austin (1790-1859)...............................................................................................64
B. Kelsen (1881-1973)...............................................................................................65
C. Hart (1907-1992)..................................................................................................66
1. Het rechtspositivisme bekritiseerd...........................................................................68
Kritiek op rechtspositivisme......................................................................................68
2. De reanimatie van het natuurrecht..........................................................................69
3. Het moderne natuurrecht.........................................................................................70
A. Fuller (1902 – 1978)..............................................................................................70
INTERNATIONAL MORALITY OF LAW.......................................................................71
B. Dworking (1931 – 2013)........................................................................................72
Concept van gelijkheid – ppt kijken vr rode bollen!......................................................75
A. Premoderniteit.......................................................................................................76
B. Gelijkheid van rechten..........................................................................................78
C. Kritiek op loutere gelijkheid van rechten..............................................................80
D. Gelijkheid van kansen (equality of opportunity)...................................................80
E. Gelijkheid van bronnen (equality of resources).....................................................83
F. Gelijkheid van realiseringsmogelijkheid (capabilities)...........................................85
A. Amartya Sen (1933 -).........................................................................................85
B. Martha Nussbaum (1947 -)................................................................................86
1.Rechtsfilosofie en recht: wat en waarom?
Deel 1. Conflict
Recht zorgt vr ordening id samenleving. Recht is een systeem om conflicten te voorkomen, beheersen of
oplossen stabiele en vreedzame samenleving
3
