SAMENVATTING JEUGDCRIMINOLOGIE
EN JEUGD(BESCHERMINGS)RECHT
INHOUD
deel I: Introductie jeugdcriminologie .....................................................................................................4
hoofdstuk 1: Jeugdcriminaliteit als actueel en brandend vraagstuk .....................................................4
kapstok ........................................................................................................................................5
deel II: Naar een nieuwe ‘staat van de jeugd’ .........................................................................................6
‘Staat van de jeugd’ ..........................................................................................................................6
Tussen continuïteit en actualiteit.......................................................................................................7
JOP-monitor 2023 .............................................................................................................................7
Respons ..........................................................................................................................................7
Wie zijn de jongeren uit de JOP-monitor 2023? ...................................................................................8
School en werk .................................................................................................................................9
Schoolbeleving: een klassiek JOP-thema ........................................................................................9
Sociale uitsluiting .........................................................................................................................9
Wie voelt zich meer uitgesloten? .................................................................................................. 10
responsiviteit .............................................................................................................................. 10
Wie ervaart de leerkrachten en school als minder responsief? ....................................................... 11
Vrije tijd en media ........................................................................................................................... 12
Vrije tijd: klassiek JOP-thema met nieuwe twist ............................................................................. 12
Grote deelname aan het verenigingsleven … ................................................................................. 12
… en aan populaire verenigingstypes … ........................................................................................ 12
… maar niet door alle jongeren! ................................................................................................... 13
Andere sportieve en culturele vrijetijdsactiviteiten ........................................................................ 13
Jongeren en media: ..................................................................................................................... 14
jongeren en hun vrijwillig engagement ............................................................................................. 14
Jongeren en engagement ............................................................................................................. 14
Jongeren en politiek ........................................................................................................................ 14
Politieke interesse ...................................................................................................................... 14
De groei naar politieke volwassenheid ......................................................................................... 15
Sociale-politieke opvattingen ...................................................................................................... 15
Politieke gedrag en activiteiten .................................................................................................... 16
welbevinden en mentale gezondheid ............................................................................................... 16
Mentale gezondheid .................................................................................................................... 16
1
,deel III: jongeren in en met problemen in cijfers (deel 1) ....................................................................... 20
Cijfers en statistieken ..................................................................................................................... 20
Inleiding ..................................................................................................................................... 20
Officiële statistieken ................................................................................................................... 21
Self-report onderzoek ................................................................................................................. 28
Slachtofferschap, hulpzoekgedrag en daderschap ........................................................................... 28
Daderschap ................................................................................................................................ 28
cijfers en statistieken .................................................................................................................. 29
deel III: de officiële statistieken van de jeugdparketten (gastcollege Ellen Van Dael) .............................. 33
deel III: Jongeren in met problemen in cijfers (deel 2) ............................................................................ 33
Cijfers en statisieken ...................................................................................................................... 33
Conclusies officiële statistieken .................................................................................................. 33
Conclusies survey-onderzoek ...................................................................................................... 33
Zie Lessen van de XXIe eeuw en bijdrage: “Watskeburt?! Criminaliteit door de jeugd van tegenwoordig
.................................................................................................................................................. 33
Trends in jeugddelinquentie (▲,▼) .............................................................................................. 34
Hypothesen en verklaringen ........................................................................................................ 34
deel IV: Verklaringen voor jeugdcriminaliteit: micro-meso-macro ......................................................... 37
Verklaringen (deel 1) ....................................................................................................................... 37
Inhoud ....................................................................................................................................... 37
situering ..................................................................................................................................... 37
Continuüm tussen normaal en afwijkend traject ........................................................................... 38
vroeger beïnvloed later ................................................................................................................ 40
Conclusie ................................................................................................................................... 46
verklaringen deel 2 ......................................................................................................................... 46
§ 1Klassieke verklaringen voor (jeugd)delinquentie ....................................................................... 46
§ 2 Historische krachtlijnen en actuele ontwikkelingen .................................................................. 50
§3 Epiloog ................................................................................................................................... 51
deel V: jeugdrechtmodellen ................................................................................................................ 54
Jeugdrechtmodellen in theorie ........................................................................................................ 55
§1. beschermingsmodel .............................................................................................................. 56
§2. Strafmodel ............................................................................................................................ 57
§3. Herstelmodel ........................................................................................................................ 57
§4. Sanctiemodel ........................................................................................................................ 58
§5. Risicomanagementmodel ...................................................................................................... 59
Jeugdrechtmodellen in wetgeving .................................................................................................... 60
Wet van 15 mei 1912 ................................................................................................................... 60
2
, Wet van 8 april 1965 .................................................................................................................... 60
Hervorming in 2006 ..................................................................................................................... 61
Vlaams decreet jeugddelinquentierecht ....................................................................................... 62
Deel VI: interventies bij jeugdcriminaliteit ............................................................................................ 64
hoofdstuk 1: Wat werkt? ................................................................................................................. 64
Decreet Jeugddelinquentierecht .................................................................................................. 64
Effectiviteit van straf/jeugdrechtelijke interventies ........................................................................ 65
Achtergrond ............................................................................................................................... 66
Wat weten we wel over ‘wat werkt?’ ............................................................................................. 67
‘Wat werkt?’-beginselen .............................................................................................................. 68
En wat werkt niet? ....................................................................................................................... 69
hoofdstuk 2: RNR en GLM in de aanpak van jeugddelinquentie .......................................................... 70
Jeugddelinquenten...................................................................................................................... 70
Risicogerichte aanpak ................................................................................................................. 70
GLM als complementaire aanpak................................................................................................. 71
Studie Colinda Serie.................................................................................................................... 73
hoofdstuk 3: bredere discussie over ‘evidence based’ praktijk .......................................................... 76
Bredere discussie over ‘evidence based’ praktijk adhv een methodiek en praktijkvoorbeeld:
ontheming .................................................................................................................................. 76
Bredere discussie over ‘evidence-based’ werken .......................................................................... 77
Conclusie ................................................................................................................................... 81
Deel VII: preventie van jeugdcriminaliteit ............................................................................................. 82
Preventie en preventiemodellen ...................................................................................................... 82
§1. Preventie ............................................................................................................................... 82
Deel VIII Besluitvorming en beslissingspraktijk .................................................................................... 91
§1. Besluitvorming en beslissingspraktijk ......................................................................................... 91
(1) Doctoraatsonderzoek Goedseels ............................................................................................ 92
(2) NICC onderzoek ..................................................................................................................... 95
Deel IX: Jongeren en slachtofferschap ............................................................................................... 100
De ontdekking van het slachtoffer ................................................................................................. 100
Traditioneel .............................................................................................................................. 100
Halverwege 20ste eeuw .............................................................................................................. 101
Jaren 70 van 20ste eeuw .............................................................................................................. 101
Het jonge, vergeten slachtoffer ...................................................................................................... 102
Slachtofferschap meten en verklaren ............................................................................................ 103
Meten....................................................................................................................................... 103
Verklaren .................................................................................................................................. 103
3
, Onderzoek naar slachtofferschap bij kinderen en jongeren ............................................................. 104
Onderzoek door het Jeugdonderzoeksplatform ........................................................................... 105
Onderzoek ‘Geweld, gemeten en geteld’ .................................................................................... 106
Enkele conclusies ........................................................................................................................ 107
DEEL I: INTRODUCTIE JEUGDCRIMINOLOGIE
Examen:
- 1 examen voor beide delen, 1 punt voor allebei.
HOOFDSTUK 1: JEUGDCRIMINALITEIT ALS ACTUEEL EN BRANDEND VRAAGSTUK
Met 80% gestegen →gaat wel niet enkel over criminele feiten
maar ook vaststellingen MAAE absolute aantal komt overeen
‘spijbelen’ zit er ook in, kan je dit wel als criminaliteit beschouwen?
• Wet op de dancings. Minderjarigen beneden 16 jaar mogen niet zonder begeleiding in dancings
komen.
• Wet op de jeugdbescherming. Het betreft bijvoorbeeld het overtreden van de voorwaarden
opgelegd door de jeugdrechter (huisarrest, omgaan met bepaalde jongere(n), verbod zich te
begeven op een bepaalde plaats).
o Een inbreuk op deze voorwaarden, is dit criminaliteit? (staat ook in de cijfers)
• Wet op de leerplicht. Leerplicht geldt van 6 tot 18 jaar en betreft niet enkel schoolplicht gezien
huisonderwijs ook mogelijk is. De ouders moeten toezien op de leerplicht van hun kind.
• Artikel 2.18 Hinderlijk gedrag in of bij gebouwen
o Het verbod van artikel 2.18 kan worden ingezet tegen degenen die zich zonder redelijk
doel of anderszins hinderlijk ophouden bij of in voor gemeenschappelijk gebruik
bestemde ruimten van gebouwen, en andere voor het publiek toegankelijke
voorzieningen, zoals haltehuisjes, portieken en parkeergarages.
4
, o Nog daargelaten of dit gepaard gaat met concreet overlastgevend gedrag in de vorm
van bijvoorbeeld schreeuwen, uitschelden, bedreigen of de doorgang versperren, roept
het doelloos rondhangen van personen of groepen in voor het publiek bestemde
ruimten dikwijls sterke gevoelens van onbehagen en onveiligheid op, waardoor een
normaal gebruik van deze ruimten wordt belemmerd.
o Een verbod op dit gedrag is daarom op zijn plaats. De toevoeging “zonder redelijk doel”
beoogt uit te sluiten dat bijvoorbeeld een glazenwasser onder de verbodsbepaling zou
vallen.
>link met onveiligheid w gelegd
=> vraag: is dit criminaliteit en is het correct om dit als een stijging te kaderen? moet worden
genuanceerd: vroeger ook met deze problematiek geconfronteerd
KAPSTOK
~ criminaliteit en onveiligheid in onze samenleving
- ‘onrust is van alle tijden’ (van Weringh, 1978): vroeger problematiek ook al aan de orde maar
minder uitvergroot als nu
- ‘chronocentrisme’: denken dat we voor het eerst geconfronteerd worden met iets terwijl dat
eigenlijk niet het geval is
- Met breedmaatschappelijke observaties kunnen we veel leren in wat voor samenleving we leven
- (laat)moderne risicomaatschappij (Beck, 1992): samenleving waar risico’s en het beheersen
ervan bepalend is
o onvoorwaardelijke geloof in wetenschap en kennis
o productie van welvaart < productie van risico’s
o toenemend risicobewustzijn, dalende risicoacceptatie
o ‘voorzorgsprincipe’: soort voorzorgsamenleving
“Dat is de succesparadox: hoe veiliger, welvarender en gezonder we worden, hoe panischer
we reageren op het laatste stukje tekort dat er nog is.” (interview met Marc Schuilenburg)
→manier van criminaliteitsbestreiding is in dezelfde gedachte geworteld
- Paradigmawissel
o van verzorgingsstaat naar een veiligheidsstaat
o van een post-crime naar een pre-crime samenleving
▪ post-crime: als je een misdrijf pleegt, wordt je gestraft
▪ pre-crime: we gaan vroeger ingrijpen om misdrijven te voorkomen
• we wachten niet meer tot het gepleegd wordt maar grijpen vroeger in
• bv vroeger ingrijpen om terroristische aanvallen te voorkomen
- pre-crime samenleving
o strafrechtelijke inbreuk < reductie van veiligheidsrisico’s
o discussies over overlast, leefbaarheid, regulering van gedrag, normen en waarden,
fatsoen… → gaat uit van deterministisch mensbeeld
▪ bv GAS-boetes
- we leven in een
o controlecultuur, incidentencultuur → wanneer de controle faalt leven we in een
incidentencultuur
- ‘gevoel van urgentie’ en morele paniek
5
, - ‘populaire mythen’ over (jeugd)criminaliteit (mythen: betekend niet dat ze onwaar zijn, maar wel
dat ze hardnekking aanwezig zijn) → houden zichzelf in stand en nemen toe in kracht
o ‘jeugddelinquentie stijgt spectaculair’
o ‘jeugddelinquenten beginnen steeds jonger’
o ‘jeugd wordt gewelddadiger’
o ‘jeugdcriminaliteit is etnisch gekleurd’
- ‘beeld is niet eenduidig’
- meerderheid is ‘relatief braaf’, niettemin…
o verschillende soorten jeugdcriminaliteit
o typische jeugdcriminaliteit en ernstige (gedrags)problematiek
jeugdcriminologie als wetenschap
=>grootste deel vd criminaliteit w gepleegd door jongeren
- jeugdcriminologie
o jeugdgerichte specialisatie in de criminologie
- definitieproblemen in de criminologie
o studiedomein is breder geworden
o criminologie tussen wetenschap en beleid
- een nieuwe identiteit voor de criminologie?
o nieuwe veiligheidsvraagstukken
o interdisciplinariteit is geen evidentie: het is moeilijk om alle invalshoeken te combineren
o eigen begrippenkader en theorieën
- criminologie als kruispuntwetenschap
o dialectiek tussen normatieve- en gedragswetenschappen (samenkomen)
o bewaken van fundamenteel democratische principes
verzelfstandiging van een subdiscipline
- evolutie in het leven adolescenten
o langer ‘afhankelijk’, vroeger ‘volwassen’
o ‘moratorium van de jeugd’: jongeren claimen een aparte fase in het leven (vroeger
minder het geval)
- zie volgende les(sen)
DEEL II: NAAR EEN NIEUWE ‘STAAT VAN DE JEUGD’
‘STAAT VAN DE JEUGD’
• Jeugdonderzoeksplatform (JOP)
• interuniversitair en interdisciplinair steunpunt
• gefinancierd door Vlaamse overheid
• minister van jeugd (Benjamin Dalle)
• Monitoren als opdracht van het JOP
• klassieke JOP-monitor en JOP-schoolmonitor/grootstedelijke monitor
• Decretale basis sinds 2008
6
, • één van de basisinstrumenten voor jeugd- en kinderrechtenbeleid
Opdrachten:
- inventariseren vh wetenschappelijk onderzoek naar jongeren in Vlaanderen + internationale
studies
o Vroeger zeer versnipperd
- Monitoren van de vlaamse jeugd
o Grootschalige bevraging aan jeugd
TUSSEN CONTINUÏTEIT EN ACTUALITEIT
• ‘Staat van de jeugd’ → focus op heden + longitudinale ontwikkelingen
• belang van (exacte) herhaling
• inspelen op actuele thema’s
• Input stuurgroep en actoren uit diverse beleidsdomeinen en organisaties
• Volledig digitale afname
• maximaal afstemmen op respondent
• gebruik van roterende modules
JOP-MONITOR 2023
RESPONS
7
EN JEUGD(BESCHERMINGS)RECHT
INHOUD
deel I: Introductie jeugdcriminologie .....................................................................................................4
hoofdstuk 1: Jeugdcriminaliteit als actueel en brandend vraagstuk .....................................................4
kapstok ........................................................................................................................................5
deel II: Naar een nieuwe ‘staat van de jeugd’ .........................................................................................6
‘Staat van de jeugd’ ..........................................................................................................................6
Tussen continuïteit en actualiteit.......................................................................................................7
JOP-monitor 2023 .............................................................................................................................7
Respons ..........................................................................................................................................7
Wie zijn de jongeren uit de JOP-monitor 2023? ...................................................................................8
School en werk .................................................................................................................................9
Schoolbeleving: een klassiek JOP-thema ........................................................................................9
Sociale uitsluiting .........................................................................................................................9
Wie voelt zich meer uitgesloten? .................................................................................................. 10
responsiviteit .............................................................................................................................. 10
Wie ervaart de leerkrachten en school als minder responsief? ....................................................... 11
Vrije tijd en media ........................................................................................................................... 12
Vrije tijd: klassiek JOP-thema met nieuwe twist ............................................................................. 12
Grote deelname aan het verenigingsleven … ................................................................................. 12
… en aan populaire verenigingstypes … ........................................................................................ 12
… maar niet door alle jongeren! ................................................................................................... 13
Andere sportieve en culturele vrijetijdsactiviteiten ........................................................................ 13
Jongeren en media: ..................................................................................................................... 14
jongeren en hun vrijwillig engagement ............................................................................................. 14
Jongeren en engagement ............................................................................................................. 14
Jongeren en politiek ........................................................................................................................ 14
Politieke interesse ...................................................................................................................... 14
De groei naar politieke volwassenheid ......................................................................................... 15
Sociale-politieke opvattingen ...................................................................................................... 15
Politieke gedrag en activiteiten .................................................................................................... 16
welbevinden en mentale gezondheid ............................................................................................... 16
Mentale gezondheid .................................................................................................................... 16
1
,deel III: jongeren in en met problemen in cijfers (deel 1) ....................................................................... 20
Cijfers en statistieken ..................................................................................................................... 20
Inleiding ..................................................................................................................................... 20
Officiële statistieken ................................................................................................................... 21
Self-report onderzoek ................................................................................................................. 28
Slachtofferschap, hulpzoekgedrag en daderschap ........................................................................... 28
Daderschap ................................................................................................................................ 28
cijfers en statistieken .................................................................................................................. 29
deel III: de officiële statistieken van de jeugdparketten (gastcollege Ellen Van Dael) .............................. 33
deel III: Jongeren in met problemen in cijfers (deel 2) ............................................................................ 33
Cijfers en statisieken ...................................................................................................................... 33
Conclusies officiële statistieken .................................................................................................. 33
Conclusies survey-onderzoek ...................................................................................................... 33
Zie Lessen van de XXIe eeuw en bijdrage: “Watskeburt?! Criminaliteit door de jeugd van tegenwoordig
.................................................................................................................................................. 33
Trends in jeugddelinquentie (▲,▼) .............................................................................................. 34
Hypothesen en verklaringen ........................................................................................................ 34
deel IV: Verklaringen voor jeugdcriminaliteit: micro-meso-macro ......................................................... 37
Verklaringen (deel 1) ....................................................................................................................... 37
Inhoud ....................................................................................................................................... 37
situering ..................................................................................................................................... 37
Continuüm tussen normaal en afwijkend traject ........................................................................... 38
vroeger beïnvloed later ................................................................................................................ 40
Conclusie ................................................................................................................................... 46
verklaringen deel 2 ......................................................................................................................... 46
§ 1Klassieke verklaringen voor (jeugd)delinquentie ....................................................................... 46
§ 2 Historische krachtlijnen en actuele ontwikkelingen .................................................................. 50
§3 Epiloog ................................................................................................................................... 51
deel V: jeugdrechtmodellen ................................................................................................................ 54
Jeugdrechtmodellen in theorie ........................................................................................................ 55
§1. beschermingsmodel .............................................................................................................. 56
§2. Strafmodel ............................................................................................................................ 57
§3. Herstelmodel ........................................................................................................................ 57
§4. Sanctiemodel ........................................................................................................................ 58
§5. Risicomanagementmodel ...................................................................................................... 59
Jeugdrechtmodellen in wetgeving .................................................................................................... 60
Wet van 15 mei 1912 ................................................................................................................... 60
2
, Wet van 8 april 1965 .................................................................................................................... 60
Hervorming in 2006 ..................................................................................................................... 61
Vlaams decreet jeugddelinquentierecht ....................................................................................... 62
Deel VI: interventies bij jeugdcriminaliteit ............................................................................................ 64
hoofdstuk 1: Wat werkt? ................................................................................................................. 64
Decreet Jeugddelinquentierecht .................................................................................................. 64
Effectiviteit van straf/jeugdrechtelijke interventies ........................................................................ 65
Achtergrond ............................................................................................................................... 66
Wat weten we wel over ‘wat werkt?’ ............................................................................................. 67
‘Wat werkt?’-beginselen .............................................................................................................. 68
En wat werkt niet? ....................................................................................................................... 69
hoofdstuk 2: RNR en GLM in de aanpak van jeugddelinquentie .......................................................... 70
Jeugddelinquenten...................................................................................................................... 70
Risicogerichte aanpak ................................................................................................................. 70
GLM als complementaire aanpak................................................................................................. 71
Studie Colinda Serie.................................................................................................................... 73
hoofdstuk 3: bredere discussie over ‘evidence based’ praktijk .......................................................... 76
Bredere discussie over ‘evidence based’ praktijk adhv een methodiek en praktijkvoorbeeld:
ontheming .................................................................................................................................. 76
Bredere discussie over ‘evidence-based’ werken .......................................................................... 77
Conclusie ................................................................................................................................... 81
Deel VII: preventie van jeugdcriminaliteit ............................................................................................. 82
Preventie en preventiemodellen ...................................................................................................... 82
§1. Preventie ............................................................................................................................... 82
Deel VIII Besluitvorming en beslissingspraktijk .................................................................................... 91
§1. Besluitvorming en beslissingspraktijk ......................................................................................... 91
(1) Doctoraatsonderzoek Goedseels ............................................................................................ 92
(2) NICC onderzoek ..................................................................................................................... 95
Deel IX: Jongeren en slachtofferschap ............................................................................................... 100
De ontdekking van het slachtoffer ................................................................................................. 100
Traditioneel .............................................................................................................................. 100
Halverwege 20ste eeuw .............................................................................................................. 101
Jaren 70 van 20ste eeuw .............................................................................................................. 101
Het jonge, vergeten slachtoffer ...................................................................................................... 102
Slachtofferschap meten en verklaren ............................................................................................ 103
Meten....................................................................................................................................... 103
Verklaren .................................................................................................................................. 103
3
, Onderzoek naar slachtofferschap bij kinderen en jongeren ............................................................. 104
Onderzoek door het Jeugdonderzoeksplatform ........................................................................... 105
Onderzoek ‘Geweld, gemeten en geteld’ .................................................................................... 106
Enkele conclusies ........................................................................................................................ 107
DEEL I: INTRODUCTIE JEUGDCRIMINOLOGIE
Examen:
- 1 examen voor beide delen, 1 punt voor allebei.
HOOFDSTUK 1: JEUGDCRIMINALITEIT ALS ACTUEEL EN BRANDEND VRAAGSTUK
Met 80% gestegen →gaat wel niet enkel over criminele feiten
maar ook vaststellingen MAAE absolute aantal komt overeen
‘spijbelen’ zit er ook in, kan je dit wel als criminaliteit beschouwen?
• Wet op de dancings. Minderjarigen beneden 16 jaar mogen niet zonder begeleiding in dancings
komen.
• Wet op de jeugdbescherming. Het betreft bijvoorbeeld het overtreden van de voorwaarden
opgelegd door de jeugdrechter (huisarrest, omgaan met bepaalde jongere(n), verbod zich te
begeven op een bepaalde plaats).
o Een inbreuk op deze voorwaarden, is dit criminaliteit? (staat ook in de cijfers)
• Wet op de leerplicht. Leerplicht geldt van 6 tot 18 jaar en betreft niet enkel schoolplicht gezien
huisonderwijs ook mogelijk is. De ouders moeten toezien op de leerplicht van hun kind.
• Artikel 2.18 Hinderlijk gedrag in of bij gebouwen
o Het verbod van artikel 2.18 kan worden ingezet tegen degenen die zich zonder redelijk
doel of anderszins hinderlijk ophouden bij of in voor gemeenschappelijk gebruik
bestemde ruimten van gebouwen, en andere voor het publiek toegankelijke
voorzieningen, zoals haltehuisjes, portieken en parkeergarages.
4
, o Nog daargelaten of dit gepaard gaat met concreet overlastgevend gedrag in de vorm
van bijvoorbeeld schreeuwen, uitschelden, bedreigen of de doorgang versperren, roept
het doelloos rondhangen van personen of groepen in voor het publiek bestemde
ruimten dikwijls sterke gevoelens van onbehagen en onveiligheid op, waardoor een
normaal gebruik van deze ruimten wordt belemmerd.
o Een verbod op dit gedrag is daarom op zijn plaats. De toevoeging “zonder redelijk doel”
beoogt uit te sluiten dat bijvoorbeeld een glazenwasser onder de verbodsbepaling zou
vallen.
>link met onveiligheid w gelegd
=> vraag: is dit criminaliteit en is het correct om dit als een stijging te kaderen? moet worden
genuanceerd: vroeger ook met deze problematiek geconfronteerd
KAPSTOK
~ criminaliteit en onveiligheid in onze samenleving
- ‘onrust is van alle tijden’ (van Weringh, 1978): vroeger problematiek ook al aan de orde maar
minder uitvergroot als nu
- ‘chronocentrisme’: denken dat we voor het eerst geconfronteerd worden met iets terwijl dat
eigenlijk niet het geval is
- Met breedmaatschappelijke observaties kunnen we veel leren in wat voor samenleving we leven
- (laat)moderne risicomaatschappij (Beck, 1992): samenleving waar risico’s en het beheersen
ervan bepalend is
o onvoorwaardelijke geloof in wetenschap en kennis
o productie van welvaart < productie van risico’s
o toenemend risicobewustzijn, dalende risicoacceptatie
o ‘voorzorgsprincipe’: soort voorzorgsamenleving
“Dat is de succesparadox: hoe veiliger, welvarender en gezonder we worden, hoe panischer
we reageren op het laatste stukje tekort dat er nog is.” (interview met Marc Schuilenburg)
→manier van criminaliteitsbestreiding is in dezelfde gedachte geworteld
- Paradigmawissel
o van verzorgingsstaat naar een veiligheidsstaat
o van een post-crime naar een pre-crime samenleving
▪ post-crime: als je een misdrijf pleegt, wordt je gestraft
▪ pre-crime: we gaan vroeger ingrijpen om misdrijven te voorkomen
• we wachten niet meer tot het gepleegd wordt maar grijpen vroeger in
• bv vroeger ingrijpen om terroristische aanvallen te voorkomen
- pre-crime samenleving
o strafrechtelijke inbreuk < reductie van veiligheidsrisico’s
o discussies over overlast, leefbaarheid, regulering van gedrag, normen en waarden,
fatsoen… → gaat uit van deterministisch mensbeeld
▪ bv GAS-boetes
- we leven in een
o controlecultuur, incidentencultuur → wanneer de controle faalt leven we in een
incidentencultuur
- ‘gevoel van urgentie’ en morele paniek
5
, - ‘populaire mythen’ over (jeugd)criminaliteit (mythen: betekend niet dat ze onwaar zijn, maar wel
dat ze hardnekking aanwezig zijn) → houden zichzelf in stand en nemen toe in kracht
o ‘jeugddelinquentie stijgt spectaculair’
o ‘jeugddelinquenten beginnen steeds jonger’
o ‘jeugd wordt gewelddadiger’
o ‘jeugdcriminaliteit is etnisch gekleurd’
- ‘beeld is niet eenduidig’
- meerderheid is ‘relatief braaf’, niettemin…
o verschillende soorten jeugdcriminaliteit
o typische jeugdcriminaliteit en ernstige (gedrags)problematiek
jeugdcriminologie als wetenschap
=>grootste deel vd criminaliteit w gepleegd door jongeren
- jeugdcriminologie
o jeugdgerichte specialisatie in de criminologie
- definitieproblemen in de criminologie
o studiedomein is breder geworden
o criminologie tussen wetenschap en beleid
- een nieuwe identiteit voor de criminologie?
o nieuwe veiligheidsvraagstukken
o interdisciplinariteit is geen evidentie: het is moeilijk om alle invalshoeken te combineren
o eigen begrippenkader en theorieën
- criminologie als kruispuntwetenschap
o dialectiek tussen normatieve- en gedragswetenschappen (samenkomen)
o bewaken van fundamenteel democratische principes
verzelfstandiging van een subdiscipline
- evolutie in het leven adolescenten
o langer ‘afhankelijk’, vroeger ‘volwassen’
o ‘moratorium van de jeugd’: jongeren claimen een aparte fase in het leven (vroeger
minder het geval)
- zie volgende les(sen)
DEEL II: NAAR EEN NIEUWE ‘STAAT VAN DE JEUGD’
‘STAAT VAN DE JEUGD’
• Jeugdonderzoeksplatform (JOP)
• interuniversitair en interdisciplinair steunpunt
• gefinancierd door Vlaamse overheid
• minister van jeugd (Benjamin Dalle)
• Monitoren als opdracht van het JOP
• klassieke JOP-monitor en JOP-schoolmonitor/grootstedelijke monitor
• Decretale basis sinds 2008
6
, • één van de basisinstrumenten voor jeugd- en kinderrechtenbeleid
Opdrachten:
- inventariseren vh wetenschappelijk onderzoek naar jongeren in Vlaanderen + internationale
studies
o Vroeger zeer versnipperd
- Monitoren van de vlaamse jeugd
o Grootschalige bevraging aan jeugd
TUSSEN CONTINUÏTEIT EN ACTUALITEIT
• ‘Staat van de jeugd’ → focus op heden + longitudinale ontwikkelingen
• belang van (exacte) herhaling
• inspelen op actuele thema’s
• Input stuurgroep en actoren uit diverse beleidsdomeinen en organisaties
• Volledig digitale afname
• maximaal afstemmen op respondent
• gebruik van roterende modules
JOP-MONITOR 2023
RESPONS
7
