KENNISMAKING MET HET OLOD
1 WAAROM IS PERSOONLIJKHEIDSPSYCHOLOGIE NUTTIG?
VERTALING NAAR ANDERE VAKGEBIEDEN:
- Arbeids- en organisatiepsychologie, sociale psychologie,… -> in kaart brengen van
persoonlijkheid
- Vragen zoals: Welke opleiding past bij mij? Welke job past bij mij? Hoe komt het
dat ik het zo moeilijk heb met contact maken in groepen, terwijl ik één-op-één
heel vlot ben? Ik ben gevoelig aan stress, hoe komt het dat andere mensen hier
minder last van hebben?
BELANGRIJKE DOELEN:
- Beschrijven hoe iemand in elkaar zit
- Verklaren waarom iemand zich op een bepaalde, soms irrationele manier
gedraagt
- Voorspellen of iemand bepaald gedrag opnieuw zal vertonen
Cruciaal in de begeleiding van mensen!
PERSOONLIJKHEID EN VERSLAVING:
- Er bestaat geen officiële diagnose voor een “verslaafde persoonlijkheid”
- Belangrijke persoonlijkheidstrekken die een rol kunnen spelen: impulsiviteit,
neiging naar sterke prikkels, angst, depressie, beloningsgevoeligheid,…
2 WAT IS PERSOONLIJKHEIDSPSYCHOLOGIE NIET?
COLD READING = gebruik van vage beschrijvingen die voor veel mensen herkenbaar
zijn.
- Bv. astrologie
BARUM EFFECT (= FORER EFFECT) = mensen accepteren algemene uitspraken als
specifiek en typerend voor zichzelf.
- Bv. je wilt graag aardig gevonden worden en hebt veel potentieel, maar bent
soms onzeker
Klinkt persoonlijk, maar geldt voor bijna iedereen!
Risico’s:
- Invloed op individuele beslissingen:
Bv. niet met iemand op date gaan omdat hij een Schorpioen is
- Invloed op feedback in groep:
Positieve feedback -> denken dat het alleen op jou slaat
Negatieve feedback -> denken dat het op het hele team slaat (en niet op jou)
Barum effect in AI-systemen:
- ChatGPT, Spotify-aanbevelingen, Netflix-suggesties lijken persoonlijk, maar zijn
dat niet echt
- Waarom?
Cognitieve bias -> mensen zoeken naar persoonlijke relevantie
Positieve uitspraken zijn aantrekkelijker dan kritiek
Bedrijven spelen hierop in (bv. “Discover Weekly” op Spotify)
,3 PERSOONLIJKHEIDSPSYCHOLOGIE ALS WETENSCHAP
PERSOONLIJKHEIDSPSYCHOLOGIE = de tak van de psychologie die zich bezighoudt
met het bestuderen van persoonlijkheid.
3.1 DRIE ANALYSENIVEAUS
ANALYSE VAN PERSOONLIJKHEID OP 3 VERSCHILLENDE NIVEAUS (KLUCKHOHN
& MURRAY):
Elk mens is zoals alle anderen (human nature):
- Gemeenschappelijke eigenschappen die iedereen deelt
- Basisbehoefte om ergens bij te horen
- Vbn: pubertijd, seksuele interesse, drang om deel uit te maken van een groep
- Persoonlijkheidskenmerken die in bepaalde mate bij iedereen aanwezig zijn
Elke mens is zoals sommige anderen (individuele verschillen):
- Mensen verschillen van elkaar, maar vertonen ook gelijkenissen binnen
bepaalde groepen
- Vbn: sporters kunnen meer perfectionistisch zijn, optimisten en pessimisten
verschillen in hun kijk op het leven
- Binnen een groep zijn mensen gelijk, maar groepen onderling kunnen sterk
verschillen
Elk mens is als geen ander (uniciteit):
- Iedereen is uniek en ervaart persoonlijkheidskenmerken op zijn eigen manier
- Vbn: iemand heeft een unieke manier van verdriet te verwerken, twee mensen
hebben dezelfde eigenschap en uiten deze totaal anders
- Persoonlijkheid is niet volledig in hokjes te plaatsen, omdat elk individu uniek
is
Voorbeeld: Leonie…
- Niveau 1: heeft nood aan een vriendengroep
- Niveau 2: hecht minder belang aan optimisme dan haar goed ingestelde vriendin
- Niveau 3: slaapt heel erg graag, wat haar uniek maakt
Examen: niveaus uit elkaar houden en kunnen toepassen
3.2 RIJKE GESCHIEDENIS
1937: KANTELPUNT DOOR GORDON ALLPORT:
- Persoonlijkheid werd meetbaar gemaakt
- Trekbenadering: persoonlijkheid bestaat uit meerdere eigenschappen
VERVOLG IN DE VS & EUROPA: gebaseerd op filosofische, psychologische en
psychiatrische ideeën
PERSOONLIJKHEID KAN NOMOTHETISCH OF IDIOGRAFISCH ONDERZOCHT
WORDEN:
Nomothetisch Idiografisch
Wat? Bestuderen van groepen Bestuderen van één
individu
, Focus “Between persons – Inter” “Within persons – Intra”
Hoe verschillen mensen van/lijken mensen op Individuele patronen
elkaar?
Waaro Universele wetmatigheden ontdekken over de Dieper begrip van het
m? mens individu
Hoe? Zelfrapportage, statistische analyses Interviews (kwalitatief)
(kwantitatief)
Nadeel Weinig kennis over de complexiteit en Moeilijk generaliseerbaar
dynamiek binnen individu
Combinatie van beide onderzoeken is ook mogelijk
INTERPERSOONLIJKE VERSCHILLEN (VERSCHILLEN TUSSEN INDIVIDUEN):
- Hoe en waarom verschillen mensen van elkaar?
- Nood aan grond voor vergelijking
- Gebruik van traits: basis voor persoonlijkheidsstructuur
- Stabiel doorheen de tijd (persoonlijkheidstrekken veranderen nauwelijks)
- Evolutie van topologische visie (statische types) naar dimensionele visie
(persoonlijkheid op een continuüm)
Traits = stabiele persoonlijkheidstrekken bij mensen
Hiermee kunnen we mensen met elkaar vergelijken
INTRAPERSOONLIJKE VERSCHILLEN (VERSCHILLEN BINNEN INDIVIDU):
- Hoe en waarom reageert een persoon anders in verschillende situaties?
- Variabiliteit binnen één individu: weergegeven als states
- States zijn vergankelijker dan traits (tijdelijk en situatieafhankelijk)
- Tijdelijke reacties
States = momentopnames, tijdelijke reacties
- Vb. een appel kan er vandaag fris uitzien, maar over een paar weken is hij
verschrompeld
Voorbeeld:
Angst als trait (stabiel):
- Lisa is over het algemeen angstiger dan haar broer Jan
- Persoon X is consistent angstiger dan persoon Y, ongeacht de situatie
Angst als state (tijdelijk):
- Ben fietst na het werk langs een slecht verlicht fietspad en voelt zich angstiger
dan op een goed verlicht fietspad
- Persoon X voelt zich in situatie A angstiger dan in situatie B
4 WAT IS PERSOONLIJKHEID
INTUÏTIEVE BENADERING: iedereen heeft een andere visie op persoonlijkheid.
Wetenschappelijke theorieën:
Entiteitstheorieën = persoonlijkheid is stabiel en onveranderlijk
Incrementele theorieën = persoonlijkheid is dynamisch en kan veranderen
Waarom is dit belangrijk?
- Persoonlijkheid speelt een grote rol in hoe we onszelf en anderen zien
- In een maatschappij met focus op het individu is een duidelijke definitie nodig
DEFINITIE VAN PERSOONLIJKHEID:
1 WAAROM IS PERSOONLIJKHEIDSPSYCHOLOGIE NUTTIG?
VERTALING NAAR ANDERE VAKGEBIEDEN:
- Arbeids- en organisatiepsychologie, sociale psychologie,… -> in kaart brengen van
persoonlijkheid
- Vragen zoals: Welke opleiding past bij mij? Welke job past bij mij? Hoe komt het
dat ik het zo moeilijk heb met contact maken in groepen, terwijl ik één-op-één
heel vlot ben? Ik ben gevoelig aan stress, hoe komt het dat andere mensen hier
minder last van hebben?
BELANGRIJKE DOELEN:
- Beschrijven hoe iemand in elkaar zit
- Verklaren waarom iemand zich op een bepaalde, soms irrationele manier
gedraagt
- Voorspellen of iemand bepaald gedrag opnieuw zal vertonen
Cruciaal in de begeleiding van mensen!
PERSOONLIJKHEID EN VERSLAVING:
- Er bestaat geen officiële diagnose voor een “verslaafde persoonlijkheid”
- Belangrijke persoonlijkheidstrekken die een rol kunnen spelen: impulsiviteit,
neiging naar sterke prikkels, angst, depressie, beloningsgevoeligheid,…
2 WAT IS PERSOONLIJKHEIDSPSYCHOLOGIE NIET?
COLD READING = gebruik van vage beschrijvingen die voor veel mensen herkenbaar
zijn.
- Bv. astrologie
BARUM EFFECT (= FORER EFFECT) = mensen accepteren algemene uitspraken als
specifiek en typerend voor zichzelf.
- Bv. je wilt graag aardig gevonden worden en hebt veel potentieel, maar bent
soms onzeker
Klinkt persoonlijk, maar geldt voor bijna iedereen!
Risico’s:
- Invloed op individuele beslissingen:
Bv. niet met iemand op date gaan omdat hij een Schorpioen is
- Invloed op feedback in groep:
Positieve feedback -> denken dat het alleen op jou slaat
Negatieve feedback -> denken dat het op het hele team slaat (en niet op jou)
Barum effect in AI-systemen:
- ChatGPT, Spotify-aanbevelingen, Netflix-suggesties lijken persoonlijk, maar zijn
dat niet echt
- Waarom?
Cognitieve bias -> mensen zoeken naar persoonlijke relevantie
Positieve uitspraken zijn aantrekkelijker dan kritiek
Bedrijven spelen hierop in (bv. “Discover Weekly” op Spotify)
,3 PERSOONLIJKHEIDSPSYCHOLOGIE ALS WETENSCHAP
PERSOONLIJKHEIDSPSYCHOLOGIE = de tak van de psychologie die zich bezighoudt
met het bestuderen van persoonlijkheid.
3.1 DRIE ANALYSENIVEAUS
ANALYSE VAN PERSOONLIJKHEID OP 3 VERSCHILLENDE NIVEAUS (KLUCKHOHN
& MURRAY):
Elk mens is zoals alle anderen (human nature):
- Gemeenschappelijke eigenschappen die iedereen deelt
- Basisbehoefte om ergens bij te horen
- Vbn: pubertijd, seksuele interesse, drang om deel uit te maken van een groep
- Persoonlijkheidskenmerken die in bepaalde mate bij iedereen aanwezig zijn
Elke mens is zoals sommige anderen (individuele verschillen):
- Mensen verschillen van elkaar, maar vertonen ook gelijkenissen binnen
bepaalde groepen
- Vbn: sporters kunnen meer perfectionistisch zijn, optimisten en pessimisten
verschillen in hun kijk op het leven
- Binnen een groep zijn mensen gelijk, maar groepen onderling kunnen sterk
verschillen
Elk mens is als geen ander (uniciteit):
- Iedereen is uniek en ervaart persoonlijkheidskenmerken op zijn eigen manier
- Vbn: iemand heeft een unieke manier van verdriet te verwerken, twee mensen
hebben dezelfde eigenschap en uiten deze totaal anders
- Persoonlijkheid is niet volledig in hokjes te plaatsen, omdat elk individu uniek
is
Voorbeeld: Leonie…
- Niveau 1: heeft nood aan een vriendengroep
- Niveau 2: hecht minder belang aan optimisme dan haar goed ingestelde vriendin
- Niveau 3: slaapt heel erg graag, wat haar uniek maakt
Examen: niveaus uit elkaar houden en kunnen toepassen
3.2 RIJKE GESCHIEDENIS
1937: KANTELPUNT DOOR GORDON ALLPORT:
- Persoonlijkheid werd meetbaar gemaakt
- Trekbenadering: persoonlijkheid bestaat uit meerdere eigenschappen
VERVOLG IN DE VS & EUROPA: gebaseerd op filosofische, psychologische en
psychiatrische ideeën
PERSOONLIJKHEID KAN NOMOTHETISCH OF IDIOGRAFISCH ONDERZOCHT
WORDEN:
Nomothetisch Idiografisch
Wat? Bestuderen van groepen Bestuderen van één
individu
, Focus “Between persons – Inter” “Within persons – Intra”
Hoe verschillen mensen van/lijken mensen op Individuele patronen
elkaar?
Waaro Universele wetmatigheden ontdekken over de Dieper begrip van het
m? mens individu
Hoe? Zelfrapportage, statistische analyses Interviews (kwalitatief)
(kwantitatief)
Nadeel Weinig kennis over de complexiteit en Moeilijk generaliseerbaar
dynamiek binnen individu
Combinatie van beide onderzoeken is ook mogelijk
INTERPERSOONLIJKE VERSCHILLEN (VERSCHILLEN TUSSEN INDIVIDUEN):
- Hoe en waarom verschillen mensen van elkaar?
- Nood aan grond voor vergelijking
- Gebruik van traits: basis voor persoonlijkheidsstructuur
- Stabiel doorheen de tijd (persoonlijkheidstrekken veranderen nauwelijks)
- Evolutie van topologische visie (statische types) naar dimensionele visie
(persoonlijkheid op een continuüm)
Traits = stabiele persoonlijkheidstrekken bij mensen
Hiermee kunnen we mensen met elkaar vergelijken
INTRAPERSOONLIJKE VERSCHILLEN (VERSCHILLEN BINNEN INDIVIDU):
- Hoe en waarom reageert een persoon anders in verschillende situaties?
- Variabiliteit binnen één individu: weergegeven als states
- States zijn vergankelijker dan traits (tijdelijk en situatieafhankelijk)
- Tijdelijke reacties
States = momentopnames, tijdelijke reacties
- Vb. een appel kan er vandaag fris uitzien, maar over een paar weken is hij
verschrompeld
Voorbeeld:
Angst als trait (stabiel):
- Lisa is over het algemeen angstiger dan haar broer Jan
- Persoon X is consistent angstiger dan persoon Y, ongeacht de situatie
Angst als state (tijdelijk):
- Ben fietst na het werk langs een slecht verlicht fietspad en voelt zich angstiger
dan op een goed verlicht fietspad
- Persoon X voelt zich in situatie A angstiger dan in situatie B
4 WAT IS PERSOONLIJKHEID
INTUÏTIEVE BENADERING: iedereen heeft een andere visie op persoonlijkheid.
Wetenschappelijke theorieën:
Entiteitstheorieën = persoonlijkheid is stabiel en onveranderlijk
Incrementele theorieën = persoonlijkheid is dynamisch en kan veranderen
Waarom is dit belangrijk?
- Persoonlijkheid speelt een grote rol in hoe we onszelf en anderen zien
- In een maatschappij met focus op het individu is een duidelijke definitie nodig
DEFINITIE VAN PERSOONLIJKHEID:
