Geschiedenis van het publiekrecht en de politiek
Lesweek 6
Hoofdstuk 5: De Vroegmoderne Tijd
Ontwikkeling van de soevereine nationale staat
HB. P. 123 - 154
De inzet van het Romaans-Canonieke recht zorgde ervoor dat men
evolueerde naar wat uiteindelijk een staat geworden is.
In de late middeleeuwen:
- Een soevereinstrevende vorst.
- Eilandjes die streven naar macht.
- Feodaliteit die macht uitbouwt.
- De heerlijkheden die willen macht uitoefenen.
Macht op alle niveaus
Door de inzet van het Canonieke recht krijgt men een hiërarchische
structuur. En zo ontstaat de soevereine staat.
Bj vele landen is dit een makkelijk gegeven.
- Maar in Nederland is men de speelbal van de grootmachten in
Europa.
- De Nederlanden waren kleine landjes die naast elkaar stonden
(Vlaanderen, Brabant, Holland…)
o Toch kan men niet zeggen dat er een “staat” is in het AR.
- Daaorm spreken we van “landen” zoals de Nederlanden.
De derde paragraaf is het belangrijkste in dit hoofdstuk.
1
,Geschiedenis van het publiekrecht en de politiek
1. Bourgondische, Spaanse, Oostenrijkse en bijne onafhankelijke
Nederlanden
A. Bourgondische hertogen
I. Bourgondiërs – regeren in Vlaanderen van 1384 tot 1484
De Nederlanden zijn een creatie van de Bourgondische Hertogen
- Filips De Stoute
- Jan Zonder Vrees
- Filips De Goede (+1467)
- Karel De Stoute (+1477)
- Maria Van Bourgondië (+1482 en vanaf dan gaat het over op de
Habsburgers)
2 DELEN:
1. Hertogdom Bourgondië
o Frans Gebied, streek van Dijon Pays de Par de là
o = De landen van Derwaarts-over
2. Vrij graafschap
o Streek van de Nederlandse vorstendommen
o = De landen van Herwaarts-over
EENMAKING
Personele unie: Op grond van de patrimoniumgedachte (huwelijk, koop,
pand) verzamelen ze de Nederlandse provincies in 1 hand en vormen ze
zodoende een composite state.
- Het blijven allemaal aparte staten, geleidelijk aan zal daar iets van
eenheid inkomen.
- In die individuele staten (gewesten / provincies) zullen ze het
bestuur en de rechtspraak moderniseren.
- Deze instellingen zijn meestal een vernieuwde justitieraad (zoals bv.
de Raad van Vlaanderen) en ook een instelling voor de financiën
(bv. De rekenkamer van Vlaanderen).
Deze evolutie van de instellingen gebeurt het eerst in Vlaanderen, logisch:
het gebied dat ze eerst in handen krijgen en het gebied dat het dichts bij
Frankrijk ligt en dat nog steeds een leenband heeft met Frankrijk.
- De instellingen zijn instellingen naar Frans model.
Statuut van Brabant:
- Brabant is het enige land dat in zijn volksvergadering akkoord is
gegaan met de nieuwe vorst.
- Voor de rest was het dus gegaan via de patrimonium gedachte.
2
,Geschiedenis van het publiekrecht en de politiek
CENTRALISERING
MIDDEN 15E EEUW – CREATIE VAN EEN AANTAL INSTELLINGEN OP
CENTRAAL NIVEAU Gemeenschappelijke bovenliggende instellingen.
Voorbeeld:
- De grote Raad van Mechelen (oorspronkelijk Parlement van
Mechelen; Is een rechtbank!), opgericht in 1473.
Voor al deze gewesten heb je ook een volksvertegenwoordiging:
- Dit zijn de De Staten
o (bv. Staten van Vlaanderen, Staten van Brabant
samenstelling verschilt van gewest tot gewest).
o Ook deze Staten zullen samengevoegd worden, waardoor we
de Staten-Generaal krijgen van de Nederlanden.
o Ze komen voor het eerst bijeen in 1464 te Brugge.
o Dit is een volksvertegenwoordiging, aangesteld door de
Provinciale Staten die bevoegd is voor de gehele Nederlanden.
- Vandaag: Staten-Generaal bestaat nog, nl. het Nederlandse
parlement (Den Haag).
Denk ook aan de rekenkamer.
Gevolg? Bourgondische Hertogen worden machtiger en machtiger. De
steden zien hun macht geleidelijk aan aftakelen.
KAREL DE STOUTE
Wou alle gewesten verenigen en daar 1 koninkrijk van maken.
- Zal niet gebeuren, krijgt de koningskroon niet van de Keizer.
- Daarenboven wil hij de Bourgondische gebieden met de Nederlandse
gebieden herenigen.
Oorlogen, kosten enorm veel geld + Hij verliest een aantal veldslagen
en sterft.
Enkel Maria Van Bourgondië blijft over (zijn dochter).
- Ze zal uiteindelijk huwen met Maximiliaan van Oostenrijk waardoor
de Habsburgers het overnemen.
De steden en de verschillende gewestelijke staten zien hun kansen om
een aantal vernieuwingen van de Bourgondiërs af te schaffen.
De oppositie tegen Karel de Stoute slaagt erin om van de Koningin het
Groot privilege (1477) af te dwingen:
- Ze wordt gedwongen om het parlement van Mechelen af te
schaffen.
- Enkele zeer machtige Bourgondische ambtenaren worden ter
3
, Geschiedenis van het publiekrecht en de politiek
dood veroordeeld.
- De kerkelijke jurisdictie over leken wordt aan banden gelegd.
Ook Frankrijk zal proberen Vlaanderen en Artesië te veroveren.
De orde van het Gulden Vlies – Top adel, gekoppeld aan de Bourgondische
Hertogen.
II. Karel V – 1500 tot 1555
Door het huwelijk van Maximiliaan komen we in de Habsburgse clan
terecht.
- De zoon van Maria en Maximiliaan is Filips de Schone, zijn zoon is
Karel V.
- Karel V is de vorst van alle Nederlandse staten, hij heeft ook via
Maximiliaan talrijke gebieden in het Duitse Rijk, hij is dus
terzelfdertijd koning van het HRR, hij wordt daar keizer van het
Duitse Rijk.
- Filips de Schone was gehuwd met een Spaanse erfdochter (Johanna
de Waanzinnige), hij krijgt het Spaanse Rijk (= Spanje + kolonieën)
DUS: grondgebied van Karel V omvat het Duitse Rijk, Spaanse Rijk en de
Nederlanden Personele Unie. Ze zijn gerechtelijk en bestuurlijk nooit
samen gekomen. Er zijn aparte instellingen voor elk gebied.
- Het rijk van “Keizer” Karel is dus meer dan de Nederlanden alleen.
- Het rijk waar de zon nooit onder ging.
In zijn tijd zijn we vooruit gegaan in de adminstratie en recht.
Er was sprake van een monarch en een personele unie met de
patrimonium gedachte.
- Hij heeft nooit boven al zijn eigendaom (patriumonium gedachte)
een centraal gezag gezet.
4
Lesweek 6
Hoofdstuk 5: De Vroegmoderne Tijd
Ontwikkeling van de soevereine nationale staat
HB. P. 123 - 154
De inzet van het Romaans-Canonieke recht zorgde ervoor dat men
evolueerde naar wat uiteindelijk een staat geworden is.
In de late middeleeuwen:
- Een soevereinstrevende vorst.
- Eilandjes die streven naar macht.
- Feodaliteit die macht uitbouwt.
- De heerlijkheden die willen macht uitoefenen.
Macht op alle niveaus
Door de inzet van het Canonieke recht krijgt men een hiërarchische
structuur. En zo ontstaat de soevereine staat.
Bj vele landen is dit een makkelijk gegeven.
- Maar in Nederland is men de speelbal van de grootmachten in
Europa.
- De Nederlanden waren kleine landjes die naast elkaar stonden
(Vlaanderen, Brabant, Holland…)
o Toch kan men niet zeggen dat er een “staat” is in het AR.
- Daaorm spreken we van “landen” zoals de Nederlanden.
De derde paragraaf is het belangrijkste in dit hoofdstuk.
1
,Geschiedenis van het publiekrecht en de politiek
1. Bourgondische, Spaanse, Oostenrijkse en bijne onafhankelijke
Nederlanden
A. Bourgondische hertogen
I. Bourgondiërs – regeren in Vlaanderen van 1384 tot 1484
De Nederlanden zijn een creatie van de Bourgondische Hertogen
- Filips De Stoute
- Jan Zonder Vrees
- Filips De Goede (+1467)
- Karel De Stoute (+1477)
- Maria Van Bourgondië (+1482 en vanaf dan gaat het over op de
Habsburgers)
2 DELEN:
1. Hertogdom Bourgondië
o Frans Gebied, streek van Dijon Pays de Par de là
o = De landen van Derwaarts-over
2. Vrij graafschap
o Streek van de Nederlandse vorstendommen
o = De landen van Herwaarts-over
EENMAKING
Personele unie: Op grond van de patrimoniumgedachte (huwelijk, koop,
pand) verzamelen ze de Nederlandse provincies in 1 hand en vormen ze
zodoende een composite state.
- Het blijven allemaal aparte staten, geleidelijk aan zal daar iets van
eenheid inkomen.
- In die individuele staten (gewesten / provincies) zullen ze het
bestuur en de rechtspraak moderniseren.
- Deze instellingen zijn meestal een vernieuwde justitieraad (zoals bv.
de Raad van Vlaanderen) en ook een instelling voor de financiën
(bv. De rekenkamer van Vlaanderen).
Deze evolutie van de instellingen gebeurt het eerst in Vlaanderen, logisch:
het gebied dat ze eerst in handen krijgen en het gebied dat het dichts bij
Frankrijk ligt en dat nog steeds een leenband heeft met Frankrijk.
- De instellingen zijn instellingen naar Frans model.
Statuut van Brabant:
- Brabant is het enige land dat in zijn volksvergadering akkoord is
gegaan met de nieuwe vorst.
- Voor de rest was het dus gegaan via de patrimonium gedachte.
2
,Geschiedenis van het publiekrecht en de politiek
CENTRALISERING
MIDDEN 15E EEUW – CREATIE VAN EEN AANTAL INSTELLINGEN OP
CENTRAAL NIVEAU Gemeenschappelijke bovenliggende instellingen.
Voorbeeld:
- De grote Raad van Mechelen (oorspronkelijk Parlement van
Mechelen; Is een rechtbank!), opgericht in 1473.
Voor al deze gewesten heb je ook een volksvertegenwoordiging:
- Dit zijn de De Staten
o (bv. Staten van Vlaanderen, Staten van Brabant
samenstelling verschilt van gewest tot gewest).
o Ook deze Staten zullen samengevoegd worden, waardoor we
de Staten-Generaal krijgen van de Nederlanden.
o Ze komen voor het eerst bijeen in 1464 te Brugge.
o Dit is een volksvertegenwoordiging, aangesteld door de
Provinciale Staten die bevoegd is voor de gehele Nederlanden.
- Vandaag: Staten-Generaal bestaat nog, nl. het Nederlandse
parlement (Den Haag).
Denk ook aan de rekenkamer.
Gevolg? Bourgondische Hertogen worden machtiger en machtiger. De
steden zien hun macht geleidelijk aan aftakelen.
KAREL DE STOUTE
Wou alle gewesten verenigen en daar 1 koninkrijk van maken.
- Zal niet gebeuren, krijgt de koningskroon niet van de Keizer.
- Daarenboven wil hij de Bourgondische gebieden met de Nederlandse
gebieden herenigen.
Oorlogen, kosten enorm veel geld + Hij verliest een aantal veldslagen
en sterft.
Enkel Maria Van Bourgondië blijft over (zijn dochter).
- Ze zal uiteindelijk huwen met Maximiliaan van Oostenrijk waardoor
de Habsburgers het overnemen.
De steden en de verschillende gewestelijke staten zien hun kansen om
een aantal vernieuwingen van de Bourgondiërs af te schaffen.
De oppositie tegen Karel de Stoute slaagt erin om van de Koningin het
Groot privilege (1477) af te dwingen:
- Ze wordt gedwongen om het parlement van Mechelen af te
schaffen.
- Enkele zeer machtige Bourgondische ambtenaren worden ter
3
, Geschiedenis van het publiekrecht en de politiek
dood veroordeeld.
- De kerkelijke jurisdictie over leken wordt aan banden gelegd.
Ook Frankrijk zal proberen Vlaanderen en Artesië te veroveren.
De orde van het Gulden Vlies – Top adel, gekoppeld aan de Bourgondische
Hertogen.
II. Karel V – 1500 tot 1555
Door het huwelijk van Maximiliaan komen we in de Habsburgse clan
terecht.
- De zoon van Maria en Maximiliaan is Filips de Schone, zijn zoon is
Karel V.
- Karel V is de vorst van alle Nederlandse staten, hij heeft ook via
Maximiliaan talrijke gebieden in het Duitse Rijk, hij is dus
terzelfdertijd koning van het HRR, hij wordt daar keizer van het
Duitse Rijk.
- Filips de Schone was gehuwd met een Spaanse erfdochter (Johanna
de Waanzinnige), hij krijgt het Spaanse Rijk (= Spanje + kolonieën)
DUS: grondgebied van Karel V omvat het Duitse Rijk, Spaanse Rijk en de
Nederlanden Personele Unie. Ze zijn gerechtelijk en bestuurlijk nooit
samen gekomen. Er zijn aparte instellingen voor elk gebied.
- Het rijk van “Keizer” Karel is dus meer dan de Nederlanden alleen.
- Het rijk waar de zon nooit onder ging.
In zijn tijd zijn we vooruit gegaan in de adminstratie en recht.
Er was sprake van een monarch en een personele unie met de
patrimonium gedachte.
- Hij heeft nooit boven al zijn eigendaom (patriumonium gedachte)
een centraal gezag gezet.
4
