ALGEMENE PSYCHOLOGIE
INHOUDSOPGAVE
1. wat is psychologie? ................................................................................................................... 4
wat is psychologie? ..........................................................................................................................4
ontwikkelingen richting psychologie ..................................................................................................4
het ontstaan van psychologie ............................................................................................................5
het behaviorisme ..............................................................................................................................5
cognitieve psychologie .....................................................................................................................5
onderzoeksmethoden van de psychologie .........................................................................................5
biologische focus .............................................................................................................................6
EEG en error monitoring ....................................................................................................................6
evolutie van technieken en methoden ................................................................................................7
biopsychosociaal model ...................................................................................................................7
2. biologische basis van het gedrag ............................................................................................... 8
de hedendaagse psychologie ............................................................................................................8
Het neuron (de zenuwcel): ................................................................................................................8
de hersenen ................................................................................................................................... 11
het endocriene systeem.................................................................................................................. 13
de biologische basis van het gedrag ................................................................................................. 14
3. waarneming .............................................................................................................................15
gewaarwording en waarneming ....................................................................................................... 15
waarneming: bottom-up en top-down .............................................................................................. 16
waarnemen van diepte (op basis van 2D beeld) ................................................................................ 17
waarneming & actie ........................................................................................................................ 18
hoeveel is aangeboren? .................................................................................................................. 19
waarneming ................................................................................................................................... 20
4. aandacht, cognitieve controle, bewustzijn ................................................................................21
selectieve aandacht ....................................................................................................................... 21
auditieve selectieve aandacht ......................................................................................................... 21
visuele selectieve aandacht ............................................................................................................ 22
hoe richten we de aandacht? of wordt onze aandacht gericht? .......................................................... 22
Bottom-up of top-down? ............................................................................................................. 22
hoe richten we onze aandacht? spotlight of zoomlens ................................................................... 23
, locaties of objecten? ................................................................................................................... 24
aandacht & inhibitie ........................................................................................................................ 24
selectieve aandacht ....................................................................................................................... 25
informatieverwerking ...................................................................................................................... 25
cognitieve controle ......................................................................................................................... 25
taakafwisseling: cognitieve flexibiliteit ............................................................................................. 26
taakafwisseling en individuele verschillen ........................................................................................ 26
dubbeltaken................................................................................................................................... 26
conflict monitoring ......................................................................................................................... 27
context controle ............................................................................................................................. 28
cognitieve controle ......................................................................................................................... 29
informatieverwerking zonder aandacht? .......................................................................................... 29
aandacht, controle en bewustzijn .................................................................................................... 31
5. leren en conditioneren .............................................................................................................32
klassieke conditionering ................................................................................................................. 32
operante conditionering .................................................................................................................. 34
observerend leren (social learning) .................................................................................................. 36
6. onthouden en vergeten.............................................................................................................37
het limbisch systeem ...................................................................................................................... 37
verschillende types ........................................................................................................................ 38
sensorische geheugens .................................................................................................................. 39
korte termijn geheugen ................................................................................................................... 39
lange termijn geheugen ................................................................................................................... 41
verschillende processen ................................................................................................................. 42
7. denken ....................................................................................................................................46
problemen oplossen....................................................................................................................... 46
redeneren ...................................................................................................................................... 48
beslissingen nemen ........................................................................................................................ 48
beïnvloedt door taal? ...................................................................................................................... 49
8. emotie en motivatie .................................................................................................................50
wat is emotie? ................................................................................................................................ 50
emotie en cognitie .......................................................................................................................... 52
Wat is motivatie? ............................................................................................................................ 53
,9. psychopathologie ....................................................................................................................54
wat zijn stoornissen? ...................................................................................................................... 54
Oorzaken ....................................................................................................................................... 54
classificatie van stoornissen ........................................................................................................... 55
10. sociale psychologie ................................................................................................................60
sociale beïnvloeding ....................................................................................................................... 60
, 1. WAT IS PSYCHOLOGIE?
WAT IS PSYCHOLOGIE?
Korte definitie:
Psychologie = wetenschappelijke studie van het gedrag
• Gedrag = spelen, lezen sport, fietsen, praten, luisteren, denken, beoordelen…
• Wetenschappelijke studie: bepaalt door de methode (= systematisch imperisme)
o Adhv experimenten tot kennis komen
Bredere definitie:
Psychologie = wetenschappelijke studie van het gedrag met als doel deze gedragsevidentie te gebruiken
om de interne processen te begrijpen die aan dit gedrag ten grondslag liggen
→ eerder kijken naar de oorzaak van gedrag (= informatieverwerking is het studieobject)
ONTWIKKELINGEN RICHTING PSYCHOLOGIE
Van waar komt de psychologie?
16e/17e eeuw: empirisme → er wordt gesteund op menselijke observatie (wat we met het blote oog
kunnen zien wordt beschouwd als werkelijkheid) → maar menselijjk oog maakt ook fouten → lokte
onderzoek uit
Eerste studies over menselijke informatieverwerking:
→ De observatie dat menselijke observatie blijkbaar niet zo objectief is
• Astronomie (1796) → het beginpunt van de psychologie
o ‘De persoonlijke fout’ = sommige mensen hebben meer tijd nodig om informatie te
verwerken dan anderen
• Von Helmholtz (1821 – 1894): fysiologische snelheid van informatieverwerking → snelheid van
overdracht van elektische impulsen
o Het doorgeven van impulsen vergt tijd → kan niet passief zijn
o Hiervoor dacht men dat de snelheid hiervoor oneindig groot was en niet te meten
• Donders (1818 – 1889): substractiemethode → inschatten hoelang mentale processen duren
o Ging na hoeveel tijd mensen nodig hadden om eenvoudige taken op te lossen
o Was het begin van de mentale chronometrie = techniek waarbij men de psychologische
processen in informatieverwerking probeert achter te halen door te kijken naar de
reactietijd die mensen nodig hebben om bepaalde taken uit te voeren
1e conditie: steeds dezelfde klank en 1 knopje → A-reactie
2e conditie: 3 verschillende klanken en 3 verschillende knopjes = perceptuele discriminatie → B-reactie
3e conditie: 3 verschillende klanken en enkel “ki” heeft een knopje = perceptuele discriminatie→C-reactie
→ motorisch dezelfde reactie, maar andere reactiesnelheid (substracties doen) → het perceptueel
discrimineren (denken of het “ki”, “ka” of “ke” is, duurt 46 ms)
INHOUDSOPGAVE
1. wat is psychologie? ................................................................................................................... 4
wat is psychologie? ..........................................................................................................................4
ontwikkelingen richting psychologie ..................................................................................................4
het ontstaan van psychologie ............................................................................................................5
het behaviorisme ..............................................................................................................................5
cognitieve psychologie .....................................................................................................................5
onderzoeksmethoden van de psychologie .........................................................................................5
biologische focus .............................................................................................................................6
EEG en error monitoring ....................................................................................................................6
evolutie van technieken en methoden ................................................................................................7
biopsychosociaal model ...................................................................................................................7
2. biologische basis van het gedrag ............................................................................................... 8
de hedendaagse psychologie ............................................................................................................8
Het neuron (de zenuwcel): ................................................................................................................8
de hersenen ................................................................................................................................... 11
het endocriene systeem.................................................................................................................. 13
de biologische basis van het gedrag ................................................................................................. 14
3. waarneming .............................................................................................................................15
gewaarwording en waarneming ....................................................................................................... 15
waarneming: bottom-up en top-down .............................................................................................. 16
waarnemen van diepte (op basis van 2D beeld) ................................................................................ 17
waarneming & actie ........................................................................................................................ 18
hoeveel is aangeboren? .................................................................................................................. 19
waarneming ................................................................................................................................... 20
4. aandacht, cognitieve controle, bewustzijn ................................................................................21
selectieve aandacht ....................................................................................................................... 21
auditieve selectieve aandacht ......................................................................................................... 21
visuele selectieve aandacht ............................................................................................................ 22
hoe richten we de aandacht? of wordt onze aandacht gericht? .......................................................... 22
Bottom-up of top-down? ............................................................................................................. 22
hoe richten we onze aandacht? spotlight of zoomlens ................................................................... 23
, locaties of objecten? ................................................................................................................... 24
aandacht & inhibitie ........................................................................................................................ 24
selectieve aandacht ....................................................................................................................... 25
informatieverwerking ...................................................................................................................... 25
cognitieve controle ......................................................................................................................... 25
taakafwisseling: cognitieve flexibiliteit ............................................................................................. 26
taakafwisseling en individuele verschillen ........................................................................................ 26
dubbeltaken................................................................................................................................... 26
conflict monitoring ......................................................................................................................... 27
context controle ............................................................................................................................. 28
cognitieve controle ......................................................................................................................... 29
informatieverwerking zonder aandacht? .......................................................................................... 29
aandacht, controle en bewustzijn .................................................................................................... 31
5. leren en conditioneren .............................................................................................................32
klassieke conditionering ................................................................................................................. 32
operante conditionering .................................................................................................................. 34
observerend leren (social learning) .................................................................................................. 36
6. onthouden en vergeten.............................................................................................................37
het limbisch systeem ...................................................................................................................... 37
verschillende types ........................................................................................................................ 38
sensorische geheugens .................................................................................................................. 39
korte termijn geheugen ................................................................................................................... 39
lange termijn geheugen ................................................................................................................... 41
verschillende processen ................................................................................................................. 42
7. denken ....................................................................................................................................46
problemen oplossen....................................................................................................................... 46
redeneren ...................................................................................................................................... 48
beslissingen nemen ........................................................................................................................ 48
beïnvloedt door taal? ...................................................................................................................... 49
8. emotie en motivatie .................................................................................................................50
wat is emotie? ................................................................................................................................ 50
emotie en cognitie .......................................................................................................................... 52
Wat is motivatie? ............................................................................................................................ 53
,9. psychopathologie ....................................................................................................................54
wat zijn stoornissen? ...................................................................................................................... 54
Oorzaken ....................................................................................................................................... 54
classificatie van stoornissen ........................................................................................................... 55
10. sociale psychologie ................................................................................................................60
sociale beïnvloeding ....................................................................................................................... 60
, 1. WAT IS PSYCHOLOGIE?
WAT IS PSYCHOLOGIE?
Korte definitie:
Psychologie = wetenschappelijke studie van het gedrag
• Gedrag = spelen, lezen sport, fietsen, praten, luisteren, denken, beoordelen…
• Wetenschappelijke studie: bepaalt door de methode (= systematisch imperisme)
o Adhv experimenten tot kennis komen
Bredere definitie:
Psychologie = wetenschappelijke studie van het gedrag met als doel deze gedragsevidentie te gebruiken
om de interne processen te begrijpen die aan dit gedrag ten grondslag liggen
→ eerder kijken naar de oorzaak van gedrag (= informatieverwerking is het studieobject)
ONTWIKKELINGEN RICHTING PSYCHOLOGIE
Van waar komt de psychologie?
16e/17e eeuw: empirisme → er wordt gesteund op menselijke observatie (wat we met het blote oog
kunnen zien wordt beschouwd als werkelijkheid) → maar menselijjk oog maakt ook fouten → lokte
onderzoek uit
Eerste studies over menselijke informatieverwerking:
→ De observatie dat menselijke observatie blijkbaar niet zo objectief is
• Astronomie (1796) → het beginpunt van de psychologie
o ‘De persoonlijke fout’ = sommige mensen hebben meer tijd nodig om informatie te
verwerken dan anderen
• Von Helmholtz (1821 – 1894): fysiologische snelheid van informatieverwerking → snelheid van
overdracht van elektische impulsen
o Het doorgeven van impulsen vergt tijd → kan niet passief zijn
o Hiervoor dacht men dat de snelheid hiervoor oneindig groot was en niet te meten
• Donders (1818 – 1889): substractiemethode → inschatten hoelang mentale processen duren
o Ging na hoeveel tijd mensen nodig hadden om eenvoudige taken op te lossen
o Was het begin van de mentale chronometrie = techniek waarbij men de psychologische
processen in informatieverwerking probeert achter te halen door te kijken naar de
reactietijd die mensen nodig hebben om bepaalde taken uit te voeren
1e conditie: steeds dezelfde klank en 1 knopje → A-reactie
2e conditie: 3 verschillende klanken en 3 verschillende knopjes = perceptuele discriminatie → B-reactie
3e conditie: 3 verschillende klanken en enkel “ki” heeft een knopje = perceptuele discriminatie→C-reactie
→ motorisch dezelfde reactie, maar andere reactiesnelheid (substracties doen) → het perceptueel
discrimineren (denken of het “ki”, “ka” of “ke” is, duurt 46 ms)
