TAAL, TEKST EN BEELD
SAMENVATTING 2024-2025
TOEGEPASTE TAALKUNDE
2E BACHELOR
VUB
, 1 Multimodaliteit: taal, tekst, beeld en
vertalen
1.1 Teksttypes
Reiss’ werk: functionele aanpak die gericht is op het systematiseren van de
beoordeling van vertalingen.
Reiss: ontwikkelde 1 taxonomie rond tekst. → doel: toepassing op
vertalen door analyse van teksten.
3 verschillende teksttypes:
Informatieve teksten
logische taaldimensie, inhoudsgericht (VB een encyclopedie)
Expressieve teksten
esthetische taaldimensie (VB literatuur: een roman, poëzie, …)
Operatieve teksten
appellatief/dialogisch, ze lokken gedragsreacties uit (VB reclame)
dialogisch: de auteur spreekt met de lezer
2 aanvullende categorieën:
audio-mediale teksten
teksten die de drie andere functies aanvullen met visuele beelden,
muziek, …
niet verder ontwikkeld en Reiss’ definitie leek inderdaad meer te
verwijzen naar gebieden als reclame dan naar film- en
documentaires.
hybride teksten
teksten die aan twee categorieën beantwoorden (VB satire of
biografieën: deels informatief en deels expressief)
operatief biografie: kunnen worden overtuigd vd kwaliteiten ve
persoon
De teksttypes en tekstvariëteiten van Reiss:
!!! kritisch blijven (VB reisbrochure: is dat wel
informatief en expressief?)
Oefening: teksttypes identificeren
1
,1.2 Semiotiek
Semiotiek (of semiologie) = wetenschap die zich bezighoudt met de studie van
tekens, tekensystemen en betekenisprocessen.
John Locke (1690) definieert semiotiek als de doctrine van tekens.
Ferdinand de Saussure (1857-1913) verwees in zijn werk naar de
verhouding tussen betekenisdrager (signifiant) en betekende (signifié)
De betekenisdrager = de fysieke vorm van het teken, zoals een
woordvorm, beeld of geluid
De betekende = het concept of de betekenis die met de
betekenisdrager wordt geassocieerd
Het teken is de basiseenheid van de semiologische analyse. Het teken is
de willekeurige samenvoeging van de betekenisdrager en de betekende.
De waarde van een teken is bepaald door zijn verwantschap met andere
tekens.
VB waarde van een stoel wordt bepaald door de relatie met andere
stoelen. We zien iets als een stoel omdat er andere stoelen bestaan.
Charles Sanders Peirce (1839-1914) voegt nog een perspectief in zijn taxonomie,
namelijk het belang van de interpretant en de interpreter.
De interpretant = de interne, mentale representatie die bemiddelt tussen
het object en zijn teken.
De interpreter = de mens die de interpretant creëert.
Multimodaliteit vs. semiotiek
Multimodaliteit: De studie van hoe we betekenis maken door meerdere
betekenende middelen of modi te combineren – bv. beeld met schrijven,
muziek en lichaamsbeweging, spraak met gebaar – tot een geïntegreerd
geheel.
Multimodaliteit als term werd voor het eerst gebruikt aan het eind van de
jaren 1990 en valt binnen het bredere kader van de semiotiek.
Multimodale ensembles - of ze nu de vorm aannemen van een graphic
novel, een film, een geïllustreerd tekstboek, een museumtentoonstelling of
een alledaagse gespreksontmoeting - zijn het resultaat van de
wisselwerking tussen de relevante samenwerkende modi.
De semiotiek is een bredere koepel, waaronder multimodaliteit valt
Onderzoek rond multimodaliteit
Sociaal-semiotische benadering: De studie van multimodale cohesie,
gedefinieerd als "elk geval van impliciete of expliciete betekenisverhouding of -
verband tussen twee of meer tekens, uit dezelfde of verschillende modi, binnen
2
, een bepaalde tekst die de lezer helpt een coherente tekstuele semantische
eenheid te creëren”.
1.3 Beeldtaal
= visuele communicatie = houdt de integratie in van beeld en vormen (visuele
elementen) en woord (verbale elementen) tot één enkele communicatie-eenheid
1.4 Beeldgeletterdheid (Visual Literacy)
Beeldgeletterdheid (Visual literacy): vaardigheden
Het onderwerp van beeld kunnen benoemen
De betekenis van beeld begrijpen in de culturele context waarin het werd
gemaakt en wordt gebruikt
Grammatica, stijl en compositie van beeld kunnen analyseren
De gebruikte technieken analyseren
De esthetische kwaliteit ervan evalueren
De kwaliteit ervan in termen van doel en publiek evalueren
De beeldconventies herkennen
Stereotypen herkennen die een uiting zijn van vooroordelen
over de (groepen) personen op een afbeelding
GSR-beeldanalyse
= analysemodel dat drie theorieën (of scholen) rond beeld samenvoegt:
Gestalttheorie: verklaart de perceptie van visuele communicatie
Semiotiek = verklaart dat je de betekenis ervan begrijpt
Moderne visuele retorica = verklaart hoe visuele
communicatie je overtuigt
Interpretatie van beeld is geen lineair proces (G-S-R), maar
eerder een iteratief proces (herhalend): G-S-G-R-S-R...
Vragen over beeldgeletterdheid
Belangrijke Gestaltwetten
Eenvoud Voorwerpen worden waargenomen in de meest eenvoudige
vorm (Zijn alle elementen echt nodig of kunnen er dingen
weg?)
Voor-/ We organiseren onze waarnemingen door voor- en
achtergrond achtergrond van elkaar te onderscheiden (Wat doet de
achtergrond met de samenhang van de onderdelen?)
Nabijheid Elementen die zich dicht bij elkaar bevinden, worden als
3
SAMENVATTING 2024-2025
TOEGEPASTE TAALKUNDE
2E BACHELOR
VUB
, 1 Multimodaliteit: taal, tekst, beeld en
vertalen
1.1 Teksttypes
Reiss’ werk: functionele aanpak die gericht is op het systematiseren van de
beoordeling van vertalingen.
Reiss: ontwikkelde 1 taxonomie rond tekst. → doel: toepassing op
vertalen door analyse van teksten.
3 verschillende teksttypes:
Informatieve teksten
logische taaldimensie, inhoudsgericht (VB een encyclopedie)
Expressieve teksten
esthetische taaldimensie (VB literatuur: een roman, poëzie, …)
Operatieve teksten
appellatief/dialogisch, ze lokken gedragsreacties uit (VB reclame)
dialogisch: de auteur spreekt met de lezer
2 aanvullende categorieën:
audio-mediale teksten
teksten die de drie andere functies aanvullen met visuele beelden,
muziek, …
niet verder ontwikkeld en Reiss’ definitie leek inderdaad meer te
verwijzen naar gebieden als reclame dan naar film- en
documentaires.
hybride teksten
teksten die aan twee categorieën beantwoorden (VB satire of
biografieën: deels informatief en deels expressief)
operatief biografie: kunnen worden overtuigd vd kwaliteiten ve
persoon
De teksttypes en tekstvariëteiten van Reiss:
!!! kritisch blijven (VB reisbrochure: is dat wel
informatief en expressief?)
Oefening: teksttypes identificeren
1
,1.2 Semiotiek
Semiotiek (of semiologie) = wetenschap die zich bezighoudt met de studie van
tekens, tekensystemen en betekenisprocessen.
John Locke (1690) definieert semiotiek als de doctrine van tekens.
Ferdinand de Saussure (1857-1913) verwees in zijn werk naar de
verhouding tussen betekenisdrager (signifiant) en betekende (signifié)
De betekenisdrager = de fysieke vorm van het teken, zoals een
woordvorm, beeld of geluid
De betekende = het concept of de betekenis die met de
betekenisdrager wordt geassocieerd
Het teken is de basiseenheid van de semiologische analyse. Het teken is
de willekeurige samenvoeging van de betekenisdrager en de betekende.
De waarde van een teken is bepaald door zijn verwantschap met andere
tekens.
VB waarde van een stoel wordt bepaald door de relatie met andere
stoelen. We zien iets als een stoel omdat er andere stoelen bestaan.
Charles Sanders Peirce (1839-1914) voegt nog een perspectief in zijn taxonomie,
namelijk het belang van de interpretant en de interpreter.
De interpretant = de interne, mentale representatie die bemiddelt tussen
het object en zijn teken.
De interpreter = de mens die de interpretant creëert.
Multimodaliteit vs. semiotiek
Multimodaliteit: De studie van hoe we betekenis maken door meerdere
betekenende middelen of modi te combineren – bv. beeld met schrijven,
muziek en lichaamsbeweging, spraak met gebaar – tot een geïntegreerd
geheel.
Multimodaliteit als term werd voor het eerst gebruikt aan het eind van de
jaren 1990 en valt binnen het bredere kader van de semiotiek.
Multimodale ensembles - of ze nu de vorm aannemen van een graphic
novel, een film, een geïllustreerd tekstboek, een museumtentoonstelling of
een alledaagse gespreksontmoeting - zijn het resultaat van de
wisselwerking tussen de relevante samenwerkende modi.
De semiotiek is een bredere koepel, waaronder multimodaliteit valt
Onderzoek rond multimodaliteit
Sociaal-semiotische benadering: De studie van multimodale cohesie,
gedefinieerd als "elk geval van impliciete of expliciete betekenisverhouding of -
verband tussen twee of meer tekens, uit dezelfde of verschillende modi, binnen
2
, een bepaalde tekst die de lezer helpt een coherente tekstuele semantische
eenheid te creëren”.
1.3 Beeldtaal
= visuele communicatie = houdt de integratie in van beeld en vormen (visuele
elementen) en woord (verbale elementen) tot één enkele communicatie-eenheid
1.4 Beeldgeletterdheid (Visual Literacy)
Beeldgeletterdheid (Visual literacy): vaardigheden
Het onderwerp van beeld kunnen benoemen
De betekenis van beeld begrijpen in de culturele context waarin het werd
gemaakt en wordt gebruikt
Grammatica, stijl en compositie van beeld kunnen analyseren
De gebruikte technieken analyseren
De esthetische kwaliteit ervan evalueren
De kwaliteit ervan in termen van doel en publiek evalueren
De beeldconventies herkennen
Stereotypen herkennen die een uiting zijn van vooroordelen
over de (groepen) personen op een afbeelding
GSR-beeldanalyse
= analysemodel dat drie theorieën (of scholen) rond beeld samenvoegt:
Gestalttheorie: verklaart de perceptie van visuele communicatie
Semiotiek = verklaart dat je de betekenis ervan begrijpt
Moderne visuele retorica = verklaart hoe visuele
communicatie je overtuigt
Interpretatie van beeld is geen lineair proces (G-S-R), maar
eerder een iteratief proces (herhalend): G-S-G-R-S-R...
Vragen over beeldgeletterdheid
Belangrijke Gestaltwetten
Eenvoud Voorwerpen worden waargenomen in de meest eenvoudige
vorm (Zijn alle elementen echt nodig of kunnen er dingen
weg?)
Voor-/ We organiseren onze waarnemingen door voor- en
achtergrond achtergrond van elkaar te onderscheiden (Wat doet de
achtergrond met de samenhang van de onderdelen?)
Nabijheid Elementen die zich dicht bij elkaar bevinden, worden als
3
