Bijzondere orthopedagogiek deel B
Hoofdstuk 1. Kinderen en jongeren in een verontrustende opvoedingssituaties (VOS) en/of
jongeren die een delict plegen.................................................................................................................................. 3
1.1 De wereld van VOS............................................................................................................................................ 3
inleiding................................................................................................................................................................... 3
wat is VOS.............................................................................................................................................................. 3
oorzaken VOS....................................................................................................................................................... 3
gevolgen van VOS.............................................................................................................................................. 4
omgaan met verontrusting............................................................................................................................ 5
Signaallijst VOS: hoe herkennen.................................................................................................................. 5
Valkuilen bij signaleren.............................................................................................................................. 6
besluit....................................................................................................................................................................... 6
kindreflex.......................................................................................................................................................... 6
speciaal: buitengerechtelijke VOS.............................................................................................................. 7
1.2 De wereld van een delict................................................................................................................................ 7
Wat als ik een feit pleeg (jeugddelict)...................................................................................................... 7
belangrijke partners in verhaal delict....................................................................................................... 7
Waarom in contact komen met jeugdrechtbank.................................................................................8
Wat gebeurt er bij jeugdrechter.................................................................................................................. 8
Wat kan jeugdrechter beslissen................................................................................................................... 8
kosten....................................................................................................................................................................... 9
strafblad of niet................................................................................................................................................... 9
Hoofdstuk 2. kansarmoede...................................................................................................................................... 10
1.1 De buitenkant: meer dan geen geld hebben …...................................................................................10
1.2 De verborgen binnenkant............................................................................................................................ 10
1.3 Oorzaken van armoede................................................................................................................................. 11
1.3.1 armoedemodellen volgens Vrancken............................................................................................11
1.3.1.1 individueel schuldmodel (individu - intern).......................................................................11
1.3.1.2 individueel ongevalmodel (individu - extern)..................................................................11
1.3.1.3 maatschappelijk ongevalmodel (samenleving - extern).............................................11
1.3.1.4 maatschappelijk schuldmodel (samenleving - intern).................................................11
1.3.2 cirkel van armoede................................................................................................................................ 12
1.4 krachten............................................................................................................................................................... 12
1.5 Uitdagingen voor hulpverleners............................................................................................................... 12
HOOFDSTUK 3 Kinder- en jongeren met gedrags- en emotionele problemen................................14
3.1 Gedragsproblemen: een orthopedagogisch perspectief..............................................................14
opvoedingsproblemen ≠ gedragsproblemen......................................................................................14
wat is probleemgedrag? wat zijn gedragsproblemen....................................................................14
Hoe kan je kijken naar gedragsproblemen (bril)...............................................................................16
Kijk 1: sociaal- ecologische visie.......................................................................................................... 16
Kijk 2: Balansmodel van Bakker.......................................................................................................... 18
Hoe omgaan met gedragsproblemen..................................................................................................... 19
1: reflectie op eigen gedrag van opvoeder-begeleider............................................................19
2: preventie.................................................................................................................................................... 19
3: concretiseren van gedrag................................................................................................................. 20
Classificatie van gedragsproblemen...................................................................................................... 20
, uitspraken............................................................................................................................................................ 20
Hoofdstuk 4. Kinderen en jongeren in een wereld van autisme en/of ADHD..................................22
Classificatie van gedragsproblemen............................................................................................................. 22
Voor- en nadelen van DSM V...................................................................................................................... 22
Klinische-psychiatrische classificatie...................................................................................................... 22
ADHD............................................................................................................................................................................ 23
Gedragskenmerken ADHD........................................................................................................................... 23
Verschillende beelden van ADHD............................................................................................................. 23
ADHD doorheen levensfasen...................................................................................................................... 24
vroege symptomen................................................................................................................................... 24
Diagnose kleutertijd.................................................................................................................................. 24
ADHD in lagere school............................................................................................................................. 24
ADHD in adolescentie.............................................................................................................................. 24
ADHD in volwassenheid.......................................................................................................................... 25
erfelijkheid en omgevingsfactoren.......................................................................................................... 25
erfelijkheid..................................................................................................................................................... 25
omgevingsfactoren................................................................................................................................... 25
Frequentie en diagnostiek........................................................................................................................... 26
frequentie van ADHD............................................................................................................................... 26
diagnostiek van ADHD............................................................................................................................. 26
Wat helpt bij ADHD.......................................................................................................................................... 27
behandelmethodes.................................................................................................................................... 27
belang om niet te snel aan ADHD te denken......................................................................................27
AUTISME..................................................................................................................................................................... 28
autisme’spectrum’stoornissen.................................................................................................................... 28
Kenmerken.......................................................................................................................................................... 28
1) aanhoudende tekorten in sociale communicatie en interactie.......................................28
2) beperkte, repetitieve gedragingen, interesses of activiteiten........................................29
Hoe vaak komt autisme voor..................................................................................................................... 29
komt autisme vaker voor dan vroeger?.......................................................................................... 30
Latere diagnose.......................................................................................................................................... 30
psychologische inzichten.............................................................................................................................. 30
1) Theory of mind....................................................................................................................................... 30
2) executieve functies.............................................................................................................................. 32
3) centrale coherentie............................................................................................................................... 32
gevolgen................................................................................................................................................... 32
Diagnostiek.......................................................................................................................................................... 33
orthopedagogische ondersteuning.......................................................................................................... 33
2 doelen........................................................................................................................................................... 33
,Hoofdstuk 1. Kinderen en jongeren in een
verontrustende opvoedingssituaties (VOS)
en/of jongeren die een delict plegen
1.1 De wereld van VOS
inleiding
- Decreet integrale jeugdzorg
⇒ agentschap opgroeien: tegemoetkomen aan noden van minderjarigen en hun
ouders wanneer ze zich in een VOS bevinden
wat is VOS
- bedreigt ontwikkeling van minderjarigen op meerdere domeinen
- “De notie verontrustende situatie verwijst naar situationele, contextuele,
pedagogische en relationele problemen die kunnen ontstaan in de thuissituatie of
in de leefsituatie van de minderjarige, m.a.w problemen die niet alleen gelieerd zijn
aan de problematische thuissituatie van de minderjarige maar mede kunnen
ontstaan zijn of zich kunnen manifesteren in een opvoedingscontext buiten het gezin
of bij een gebrek daaraan.”
⇒ situationele, contextuele, pedagogische en relationele problemen
(vb. druggebruik, jeugdprostitutie, familiaal geweld, …)
⇒ problemen in interactie kind – ouders binnen bepaalde context
⇒ breed domein (spijbelen, zelfdoding, druggebruik, …)
⇒ oorzaken zijn multifactorieel: opvoeding, context, aanleg kind
⇒ verschillende denkkaders als hulpmiddel voor inschatting ontrusting
oorzaken VOS
- meerstemmig en gelaagd verhaal
- problemen op affectief vlak → ernstige gevolgen emotionele ontwikkeling
⇒ kind mist fundamentele veiligheid en geborgenheid
→ knuffels
→ communicatie
→ enkel vervulling primaire behoeften
→ veel verschillende opvoeders
, → soms symbiotische relatie (te sterk verbonden met 1 ouder)
- problemen op pedagogisch vlak
⇒ afwezigheid van normen
→ geen hechte gezags- en vertrouwensrelatie
→ pedagogische onmacht
⇒ tegengestelde normen
→ onzekerheid en verwarring (vb. bij vechtscheidingen)
⇒ te strakke normen
→ te weinig ruimte tot experimenteren
⇒ problemen op materieel vlak
→ financieel
→ slechte huisvesting
→ weinig hygiëne
→ ongezonde voeding
gevolgen van VOS
- beeld van minderjarige en zijn context: progressief ontwikkelend gedragsbeeld
⇒ theorie van Bronfenbrenner: ecologisch opvoedingsmodel
→ elke laag heeft invloed op ontwikkeling van kind: niet enkel gezin
- kern, micro, meso, exo en macroniveau
→ breed kijken: niet enkel kind moet veranderen, ook omgeving
→ altijd kijken naar alle mogelijke oorzaken
- niet te snel tot conclusie komen
⇒ fenomeen vicieuze cirkel
- beeld van minderjarige en zijn context
⇒ relationeel vlak: verstoorde relatiepatronen of
onmacht tot echte ontmoeting
→ gebrek aan vertrouwen
→ schijncontact
→ ambivalente contacten (wisselvallig)
→ gebrek aan sociale vaardigheden
→ emotionele onrijpheid
Hoofdstuk 1. Kinderen en jongeren in een verontrustende opvoedingssituaties (VOS) en/of
jongeren die een delict plegen.................................................................................................................................. 3
1.1 De wereld van VOS............................................................................................................................................ 3
inleiding................................................................................................................................................................... 3
wat is VOS.............................................................................................................................................................. 3
oorzaken VOS....................................................................................................................................................... 3
gevolgen van VOS.............................................................................................................................................. 4
omgaan met verontrusting............................................................................................................................ 5
Signaallijst VOS: hoe herkennen.................................................................................................................. 5
Valkuilen bij signaleren.............................................................................................................................. 6
besluit....................................................................................................................................................................... 6
kindreflex.......................................................................................................................................................... 6
speciaal: buitengerechtelijke VOS.............................................................................................................. 7
1.2 De wereld van een delict................................................................................................................................ 7
Wat als ik een feit pleeg (jeugddelict)...................................................................................................... 7
belangrijke partners in verhaal delict....................................................................................................... 7
Waarom in contact komen met jeugdrechtbank.................................................................................8
Wat gebeurt er bij jeugdrechter.................................................................................................................. 8
Wat kan jeugdrechter beslissen................................................................................................................... 8
kosten....................................................................................................................................................................... 9
strafblad of niet................................................................................................................................................... 9
Hoofdstuk 2. kansarmoede...................................................................................................................................... 10
1.1 De buitenkant: meer dan geen geld hebben …...................................................................................10
1.2 De verborgen binnenkant............................................................................................................................ 10
1.3 Oorzaken van armoede................................................................................................................................. 11
1.3.1 armoedemodellen volgens Vrancken............................................................................................11
1.3.1.1 individueel schuldmodel (individu - intern).......................................................................11
1.3.1.2 individueel ongevalmodel (individu - extern)..................................................................11
1.3.1.3 maatschappelijk ongevalmodel (samenleving - extern).............................................11
1.3.1.4 maatschappelijk schuldmodel (samenleving - intern).................................................11
1.3.2 cirkel van armoede................................................................................................................................ 12
1.4 krachten............................................................................................................................................................... 12
1.5 Uitdagingen voor hulpverleners............................................................................................................... 12
HOOFDSTUK 3 Kinder- en jongeren met gedrags- en emotionele problemen................................14
3.1 Gedragsproblemen: een orthopedagogisch perspectief..............................................................14
opvoedingsproblemen ≠ gedragsproblemen......................................................................................14
wat is probleemgedrag? wat zijn gedragsproblemen....................................................................14
Hoe kan je kijken naar gedragsproblemen (bril)...............................................................................16
Kijk 1: sociaal- ecologische visie.......................................................................................................... 16
Kijk 2: Balansmodel van Bakker.......................................................................................................... 18
Hoe omgaan met gedragsproblemen..................................................................................................... 19
1: reflectie op eigen gedrag van opvoeder-begeleider............................................................19
2: preventie.................................................................................................................................................... 19
3: concretiseren van gedrag................................................................................................................. 20
Classificatie van gedragsproblemen...................................................................................................... 20
, uitspraken............................................................................................................................................................ 20
Hoofdstuk 4. Kinderen en jongeren in een wereld van autisme en/of ADHD..................................22
Classificatie van gedragsproblemen............................................................................................................. 22
Voor- en nadelen van DSM V...................................................................................................................... 22
Klinische-psychiatrische classificatie...................................................................................................... 22
ADHD............................................................................................................................................................................ 23
Gedragskenmerken ADHD........................................................................................................................... 23
Verschillende beelden van ADHD............................................................................................................. 23
ADHD doorheen levensfasen...................................................................................................................... 24
vroege symptomen................................................................................................................................... 24
Diagnose kleutertijd.................................................................................................................................. 24
ADHD in lagere school............................................................................................................................. 24
ADHD in adolescentie.............................................................................................................................. 24
ADHD in volwassenheid.......................................................................................................................... 25
erfelijkheid en omgevingsfactoren.......................................................................................................... 25
erfelijkheid..................................................................................................................................................... 25
omgevingsfactoren................................................................................................................................... 25
Frequentie en diagnostiek........................................................................................................................... 26
frequentie van ADHD............................................................................................................................... 26
diagnostiek van ADHD............................................................................................................................. 26
Wat helpt bij ADHD.......................................................................................................................................... 27
behandelmethodes.................................................................................................................................... 27
belang om niet te snel aan ADHD te denken......................................................................................27
AUTISME..................................................................................................................................................................... 28
autisme’spectrum’stoornissen.................................................................................................................... 28
Kenmerken.......................................................................................................................................................... 28
1) aanhoudende tekorten in sociale communicatie en interactie.......................................28
2) beperkte, repetitieve gedragingen, interesses of activiteiten........................................29
Hoe vaak komt autisme voor..................................................................................................................... 29
komt autisme vaker voor dan vroeger?.......................................................................................... 30
Latere diagnose.......................................................................................................................................... 30
psychologische inzichten.............................................................................................................................. 30
1) Theory of mind....................................................................................................................................... 30
2) executieve functies.............................................................................................................................. 32
3) centrale coherentie............................................................................................................................... 32
gevolgen................................................................................................................................................... 32
Diagnostiek.......................................................................................................................................................... 33
orthopedagogische ondersteuning.......................................................................................................... 33
2 doelen........................................................................................................................................................... 33
,Hoofdstuk 1. Kinderen en jongeren in een
verontrustende opvoedingssituaties (VOS)
en/of jongeren die een delict plegen
1.1 De wereld van VOS
inleiding
- Decreet integrale jeugdzorg
⇒ agentschap opgroeien: tegemoetkomen aan noden van minderjarigen en hun
ouders wanneer ze zich in een VOS bevinden
wat is VOS
- bedreigt ontwikkeling van minderjarigen op meerdere domeinen
- “De notie verontrustende situatie verwijst naar situationele, contextuele,
pedagogische en relationele problemen die kunnen ontstaan in de thuissituatie of
in de leefsituatie van de minderjarige, m.a.w problemen die niet alleen gelieerd zijn
aan de problematische thuissituatie van de minderjarige maar mede kunnen
ontstaan zijn of zich kunnen manifesteren in een opvoedingscontext buiten het gezin
of bij een gebrek daaraan.”
⇒ situationele, contextuele, pedagogische en relationele problemen
(vb. druggebruik, jeugdprostitutie, familiaal geweld, …)
⇒ problemen in interactie kind – ouders binnen bepaalde context
⇒ breed domein (spijbelen, zelfdoding, druggebruik, …)
⇒ oorzaken zijn multifactorieel: opvoeding, context, aanleg kind
⇒ verschillende denkkaders als hulpmiddel voor inschatting ontrusting
oorzaken VOS
- meerstemmig en gelaagd verhaal
- problemen op affectief vlak → ernstige gevolgen emotionele ontwikkeling
⇒ kind mist fundamentele veiligheid en geborgenheid
→ knuffels
→ communicatie
→ enkel vervulling primaire behoeften
→ veel verschillende opvoeders
, → soms symbiotische relatie (te sterk verbonden met 1 ouder)
- problemen op pedagogisch vlak
⇒ afwezigheid van normen
→ geen hechte gezags- en vertrouwensrelatie
→ pedagogische onmacht
⇒ tegengestelde normen
→ onzekerheid en verwarring (vb. bij vechtscheidingen)
⇒ te strakke normen
→ te weinig ruimte tot experimenteren
⇒ problemen op materieel vlak
→ financieel
→ slechte huisvesting
→ weinig hygiëne
→ ongezonde voeding
gevolgen van VOS
- beeld van minderjarige en zijn context: progressief ontwikkelend gedragsbeeld
⇒ theorie van Bronfenbrenner: ecologisch opvoedingsmodel
→ elke laag heeft invloed op ontwikkeling van kind: niet enkel gezin
- kern, micro, meso, exo en macroniveau
→ breed kijken: niet enkel kind moet veranderen, ook omgeving
→ altijd kijken naar alle mogelijke oorzaken
- niet te snel tot conclusie komen
⇒ fenomeen vicieuze cirkel
- beeld van minderjarige en zijn context
⇒ relationeel vlak: verstoorde relatiepatronen of
onmacht tot echte ontmoeting
→ gebrek aan vertrouwen
→ schijncontact
→ ambivalente contacten (wisselvallig)
→ gebrek aan sociale vaardigheden
→ emotionele onrijpheid
