POLITICOLOGIE
HOOFDSTUK 1: POLITIEK
1. WAT IS POLITIEK?
Politiek = ordenen en besturen van een samenleving
In brede zin: politiek is overal waar er regels bestaan Vb. verenigingen, scholen, bedrijven als ‘schools of
democracy’
Boek: Politiek is alles wat te maken heeft met het besturen van een samenleving
term afkomstig van Oudgriekse politeia (politika) zaken die met de polis te maken hebben :
samenleving bij de Oude Grieken
DEFINITIE
ORDENEN EN BESTUREN VAN EEN TERRITORIAAL AFGEBAKENDE SAMENLEVING DOOR
MIDDEL VAN MACHTSUITOEFENING
Territoriaal : samenlevingen die verbonden zijn aan een territorium
Bv: gemeenten, provincies, landen, regio’s, …
omvattend en dwingend: regels niet zomaar ontwijken of verhuizen andere regels die daar gelden
<-> vereniging of organisatie: buiten organisatie niet onderworpen aan regels
Wereld is verdeeld in staten met eigen grondgebied:
- intern besturen
- beschermen tegen externe vijanden
staat = hedendaagse structuur waarin zich de situering van samenlevingen afspeelt
In enge zin: alles wat te maken heeft met het besturen van een territoriaal gefundeerde samenleving
• Staatsinrichting en instellingen ontwikkelen
• Politiek gedrag bestuderen: strategie & conflict doelbewust optreden
• Beleid voeren
, 2. EVOLUTIE REIKWIJDTE VAN POLITIEK
Samenheng cursus:
Democratische regimes Autoritaire regimes
macht is tijdelijk en verspreid over verschillende macht geconcentreerd bij 1 persoon of groep, me
groepen toestemming verleend door het verkiezen beperkte politieke vrijheid en weinig
van vertegenwoordigers door de bevolking burgerparticipatie.
, Unitaire staten Federale staten
macht gecentraliseerd bij de centrale overheid macht verdeeld tussen centrale overheid en
deelstaten of regio’s
HOOFDSTUK 2: MACHTSUITOEFENING
1. WAT IS MACHT?
• Bindende regels = politieke regelgeving kan alleen functioneren als ze ook opgelegd worden aan de lede
van de samenleving
• Niet-naleving = sancties, dwangmiddelen <-> burgerlijke ongehoorzaamheid
• We volgend de regels zonder na te denken (geïnternaliseerd)
o Bv: drinken en rijden; gordel; rechts rijden; rookverbod; …
regels opleggen en afdwingen door middel van machtsuitoefening
• Burgerlijke ongehoorzaamheid
▪ = publieke, niet gewelddadige en bewuste daad die tegen wet ingaat en die tot doel heeft een
wijziging in beleid of wetgeving te realiseren
1) Vorm van protest – steunt op morele overwegingen en stelt een vorm van fundamenteel onrecht
aan te klagen
2) Vreedzaam – geen gebruik van geweld en reden om niet na te leven wordt toegelicht aan bestuur
media
3) Aanvaarden van gevolgen van niet-naleving bindende regels – bv: mogelijke gevangenisstraf
2. MACHT VERSUS GEZAG
gezag = wanneer burgers zich geen of weinig vragen stellen bij de uitoefening van macht
1) Max Weber
• Macht = mogelijkheid van actor om wil op te leggen aan anderen, ook tegen eventuele weerstand in
• ≠ Gezag = machtuitoefening die aanvaard wordt, die als legitiem wordt gezien, en in de praktijk ook gevo
wordt. 3 vormen van gezag:
, 1. Traditioneel gezag
▪ Berust op respect voor traditie & gewoonte
▪ Erfopvolging (bv: koning)
2. Charismatisch gezag
▪ Berust op persoonlijkheid van de machthebber, aan wie bijzondere eigenschappen
worden toegeschreven
▪ persoonlijke eigenschappen
3. Rationeel – legalistisch gezag
▪ Niet gebonden aan de persoon van de machthebber, maar is berust op respect voor
regels
2) Robert Dahl
• Macht = actor A heeft mogelijkheid om ervoor te zorgen dat actor B een handeling verricht die B anders
niet zou verrichten
• Probleem: handeling B niet noodzakelijk in overeenstemming met wil A : onbedoelde
(neven)effecten
• Vb. belastingen betalen = opgelegd, niemand uit zichzelf
▪ A = overheid
▪ B = burger
▪ Handeling = belasting betalen
HOOFDSTUK 1: POLITIEK
1. WAT IS POLITIEK?
Politiek = ordenen en besturen van een samenleving
In brede zin: politiek is overal waar er regels bestaan Vb. verenigingen, scholen, bedrijven als ‘schools of
democracy’
Boek: Politiek is alles wat te maken heeft met het besturen van een samenleving
term afkomstig van Oudgriekse politeia (politika) zaken die met de polis te maken hebben :
samenleving bij de Oude Grieken
DEFINITIE
ORDENEN EN BESTUREN VAN EEN TERRITORIAAL AFGEBAKENDE SAMENLEVING DOOR
MIDDEL VAN MACHTSUITOEFENING
Territoriaal : samenlevingen die verbonden zijn aan een territorium
Bv: gemeenten, provincies, landen, regio’s, …
omvattend en dwingend: regels niet zomaar ontwijken of verhuizen andere regels die daar gelden
<-> vereniging of organisatie: buiten organisatie niet onderworpen aan regels
Wereld is verdeeld in staten met eigen grondgebied:
- intern besturen
- beschermen tegen externe vijanden
staat = hedendaagse structuur waarin zich de situering van samenlevingen afspeelt
In enge zin: alles wat te maken heeft met het besturen van een territoriaal gefundeerde samenleving
• Staatsinrichting en instellingen ontwikkelen
• Politiek gedrag bestuderen: strategie & conflict doelbewust optreden
• Beleid voeren
, 2. EVOLUTIE REIKWIJDTE VAN POLITIEK
Samenheng cursus:
Democratische regimes Autoritaire regimes
macht is tijdelijk en verspreid over verschillende macht geconcentreerd bij 1 persoon of groep, me
groepen toestemming verleend door het verkiezen beperkte politieke vrijheid en weinig
van vertegenwoordigers door de bevolking burgerparticipatie.
, Unitaire staten Federale staten
macht gecentraliseerd bij de centrale overheid macht verdeeld tussen centrale overheid en
deelstaten of regio’s
HOOFDSTUK 2: MACHTSUITOEFENING
1. WAT IS MACHT?
• Bindende regels = politieke regelgeving kan alleen functioneren als ze ook opgelegd worden aan de lede
van de samenleving
• Niet-naleving = sancties, dwangmiddelen <-> burgerlijke ongehoorzaamheid
• We volgend de regels zonder na te denken (geïnternaliseerd)
o Bv: drinken en rijden; gordel; rechts rijden; rookverbod; …
regels opleggen en afdwingen door middel van machtsuitoefening
• Burgerlijke ongehoorzaamheid
▪ = publieke, niet gewelddadige en bewuste daad die tegen wet ingaat en die tot doel heeft een
wijziging in beleid of wetgeving te realiseren
1) Vorm van protest – steunt op morele overwegingen en stelt een vorm van fundamenteel onrecht
aan te klagen
2) Vreedzaam – geen gebruik van geweld en reden om niet na te leven wordt toegelicht aan bestuur
media
3) Aanvaarden van gevolgen van niet-naleving bindende regels – bv: mogelijke gevangenisstraf
2. MACHT VERSUS GEZAG
gezag = wanneer burgers zich geen of weinig vragen stellen bij de uitoefening van macht
1) Max Weber
• Macht = mogelijkheid van actor om wil op te leggen aan anderen, ook tegen eventuele weerstand in
• ≠ Gezag = machtuitoefening die aanvaard wordt, die als legitiem wordt gezien, en in de praktijk ook gevo
wordt. 3 vormen van gezag:
, 1. Traditioneel gezag
▪ Berust op respect voor traditie & gewoonte
▪ Erfopvolging (bv: koning)
2. Charismatisch gezag
▪ Berust op persoonlijkheid van de machthebber, aan wie bijzondere eigenschappen
worden toegeschreven
▪ persoonlijke eigenschappen
3. Rationeel – legalistisch gezag
▪ Niet gebonden aan de persoon van de machthebber, maar is berust op respect voor
regels
2) Robert Dahl
• Macht = actor A heeft mogelijkheid om ervoor te zorgen dat actor B een handeling verricht die B anders
niet zou verrichten
• Probleem: handeling B niet noodzakelijk in overeenstemming met wil A : onbedoelde
(neven)effecten
• Vb. belastingen betalen = opgelegd, niemand uit zichzelf
▪ A = overheid
▪ B = burger
▪ Handeling = belasting betalen
